Hình thành ba vòng kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất bản

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sáng ngày 9/8, nhiều đại biểu quan tâm đến vấn đề quản lý hoạt động xuất bản.

Đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang (Đoàn TP HCM). Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang (Đoàn TP HCM) bày tỏ đồng tình với việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời quy định xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất bản và kết nối, chia sẻ dữ liệu.

Theo bà Trang, xuất bản là lĩnh vực có tác động lớn về tư tưởng; các sản phẩm có nội dung ảnh hưởng tới chính trị, lịch sử, tư tưởng… cần được kiểm soát chặt chẽ trước khi xuất bản. Bà Trang đề xuất bổ sung vào dự thảo Luật quy định theo hướng kiểm tra, giám sát hoạt động xuất bản trên cơ sở mức độ rủi ro; ưu tiên nguồn lực kiểm tra đối với hoạt động, nội dung có nguy cơ cao.

“Giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm quản lý mà là chuyển từ kiểm soát trước sang phát hiện nhanh, truy xuất đúng và xử lý kịp thời,” bà Trang nói.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP Hải Phòng) ủng hộ quy định theo hướng những nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và những vấn đề đặc biệt nhạy cảm cần cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn, nhưng cần quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt; đồng thời quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời.

Nếu cần kéo dài trong trường hợp đặc biệt, phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong giới hạn nhất định. Đại biểu cho rằng như vậy mới vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nội dung nhạy cảm, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước.

Cho rằng việc sửa luật là không thể chậm trễ, đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn Đắk Lắk) đề cập đến tiêu chuẩn chức danh của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu nhà xuất bản. Ông Học cho biết, luật hiện hành có quy định về vấn đề "phẩm chất chính trị, đạo đức tốt", nhưng trong dự thảo Luật đã bỏ nội dung này.

“Tôi cho rằng những người lãnh đạo của nhà xuất bản, phẩm chất chính trị và đạo đức tốt là rất quan trọng. Điều này thể hiện tố chất, nhân cách, phẩm chất được trải nghiệm qua thực tiễn, bằng cấp cũng không thể hiện được,” ông Học nói.

Đại biểu Nguyễn Thái Học đề nghị có quy định rõ hơn về thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động xuất bản. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Đoàn Đắk Lắk cũng dẫn Chỉ thị 04 của Ban Bí thư về công tác xuất bản đã yêu cầu phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm. Theo ông, dự thảo luật dù đã đề cập đến hoạt động thanh tra, kiểm tra "nhưng chưa đủ mạnh, chưa đủ tính răn đe đối với những sai phạm".

“Những vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất bản vừa qua bị xử lý về pháp luật, cơ quan có thẩm quyền đã kết luận nguyên nhân là do buông lỏng công tác thanh tra, kiểm tra,” ông Học nói và cho rằng nên có một điều luật riêng về công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Hình thành ba vòng kiểm soát chặt chẽ

Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu giải trình cuối phiên thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Giải trình các nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, từ thực tế công tác xuất bản thời gian vừa qua cũng như tiếp thu ý kiến của đại biểu, dự thảo Luật đã kế thừa quy định tại Khoản 1 Điều 28 của Luật Xuất bản 2012 về việc phải nộp xuất bản phẩm lưu chiểu cho cơ quan quản lý Nhà nước chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành. Đồng thời, bổ sung quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ đối với các nhóm nội dung quan trọng, phức tạp, nhạy cảm như viết về: Lãnh tụ, lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng, danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc, lãnh đạo Đảng, Nhà nước... và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, các sửa đổi, bổ sung trong dự án Luật nhằm hình thành ba vòng kiểm soát chặt chẽ: Nhà xuất bản thẩm định nội dung, trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch xuất bản; cơ quan chủ quản xem xét phê duyệt kế hoạch xuất bản; cơ quan quản lý Nhà nước thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi nhà xuất bản ra quyết định phát hành.

Về các chính sách của Nhà nước phát triển hoạt động xuất bản, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, dự thảo Luật đã được thiết kế theo hướng quy định khung chính sách trong luật và áp dụng pháp luật có liên quan bảo đảm đồng bộ, tránh chồng chéo, tập trung hỗ trợ phát triển xuất bản chuyển đổi số, xuất bản điện tử, văn hóa đọc, hỗ trợ tác giả, đồng bào dân tộc thiểu số, các địa bàn khó khăn.

Đồng thời, có các chính sách đào tạo, thu hút phát triển nguồn nhân lực, trong đó đặc biệt quan tâm nâng cao chất lượng đội ngũ biên tập viên để đáp ứng yêu cầu của ngành xuất bản. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu tiếp thu ý kiến về sản phẩm điện tử của các đại biểu.

Đinh Nhung