Cần quy định cụ thể hơn việc bảo vệ quyền trong môi trường AI

Bước đi đột phá

Ngày 5/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Các ý kiến cho rằng, cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản; đồng thời khắc phục những hạn chế của Luật Xuất bản năm 2012, tạo hành lang pháp lý, thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Đại biểu Quốc hội Vương Quốc Thắng - đoàn TP. Đà Nẵng.

Tham gia góp ý kiến, đại biểu Quốc hội Vương Quốc Thắng - đoàn TP. Đà Nẵng cơ bản nhất trí với các nội dung dự thảo Luật.

Về quản lý nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng, theo đại biểu, đây là một nội dung Chính phủ đã tiếp thu và chỉnh lý kỹ thuật, ngôn ngữ để làm rõ đối tượng điều chỉnh; đồng thời, đánh giá cao việc Chính phủ xác định đây là đối tượng điều chỉnh đặc thù nhằm quản lý các nội dung số xuyên biên giới.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính rõ ràng của quy định và tính khả thi trong thực tiễn, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn các tiêu chí kỹ thuật để nhận diện loại nội dung này. "Chỉ có như vậy mới bảo đảm các quy định của luật không gây chồng chéo với Luật An ninh mạng hay Luật Công nghệ thông tin, đồng thời phải bảo đảm tính khả thi trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ các nội dung vi phạm trên nền tảng số", đại biểu Vương Quốc Thắng nêu.

Đối với chính sách phát triển hạ tầng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), theo đại biểu, trong báo cáo giải trình, Chính phủ đã bổ sung các chính sách về phát triển hạ tầng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản. Đây là một bước đi đột phá nhằm thực hiện chủ trương coi xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng, vừa là một ngành kinh tế công nghệ.

Tuy nhiên, dự thảo luật vẫn còn quy định khá khái quát về vấn đề này. Do vậy, ông Thắng cho rằng, cần nghiên cứu, bổ sung các quy định cụ thể hơn về việc bảo vệ quyền trong môi trường trí tuệ nhân tạo, trách nhiệm của các bên khi sử dụng AI để sáng tạo nội dung. Đặc biệt là chính sách ưu đãi đầu tư cho hạ tầng dữ liệu dùng chung của ngành xuất bản để tránh lãng phí nguồn lực.

Sứ mệnh phát triển văn hóa đọc

Theo đại biểu Châu Văn Minh - đoàn Phú Thọ, cần cân nhắc kỹ hình thức ban hành luật, bởi phạm vi sửa đổi lần này rất lớn, liên quan đến nhiều quy định quan trọng của Luật Xuất bản năm 2012.

Đại biểu Châu Văn Minh - đoàn Phú Thọ.

Đại biểu Châu Văn Minh cho rằng, dự án luật lần này sửa đổi 27/54 điều của Luật Xuất bản năm 2012, đồng thời bãi bỏ một số điều, thay thế nhiều quy định và bổ sung các nội dung mới. Trong đó có những vấn đề mang tính mới như hệ sinh thái xuất bản, mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông, xuất bản điện tử, dịch vụ trung gian phát hành và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tạo lập xuất bản phẩm.

Với phạm vi sửa đổi sâu rộng như vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc phương án xây dựng Luật Xuất bản mới thay thế cho việc sửa đổi, bổ sung một số điều. "Việc ban hành một đạo luật mới sẽ bảo đảm tính hệ thống, thống nhất về cấu trúc, thuật ngữ, tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý nhà nước, các nhà xuất bản, cơ sở in, đơn vị phát hành và người dân trong quá trình thực hiện", đại biểu nêu ý kiến.

Trường hợp vẫn lựa chọn phương án sửa đổi, đại biểu đề nghị cần rà soát, ban hành văn bản hợp nhất ngay sau khi luật được thông qua, nhằm tránh tình trạng quy định mới và cũ đan xen, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Đại biểu đoàn Phú Thọ nhận định, hoạt động xuất bản và hệ thống thư viện có mối quan hệ hữu cơ, trong đó xuất bản tạo lập nguồn nội dung, còn thư viện và các thiết chế văn hóa tổ chức lưu giữ, phổ biến, đưa xuất bản phẩm đến người đọc.

Mục tiêu của luật không nên chỉ dừng ở quản lý hoạt động xuất bản, in và phát hành mà còn cần thể hiện rõ hơn sứ mệnh phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập và bảo đảm cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng cho người dân.

Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung thêm các quy định về chính sách của Nhà nước đối với việc phát triển đồng bộ hoạt động xuất bản với hệ thống thư viện, trường học, thiết chế văn hóa cơ sở và các nền tảng đọc số.

Đồng thời, kiến nghị Nhà nước có chính sách đặt hàng, mua và cung cấp các xuất bản phẩm có giá trị cho thư viện; hỗ trợ xuất bản phẩm phục vụ vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo, đồng bào dân tộc thiểu số và người khuyết tật; phát triển thư viện số và kết nối dữ liệu giữa nhà xuất bản với các thiết chế để phục vụ người đọc.

"Việc luật hóa rõ mục tiêu phát triển văn hóa đọc cũng góp phần mở rộng thị trường xuất bản, tạo nhu cầu bền vững đối với sách in và sách điện tử, nâng cao hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế của toàn ngành. Đây cũng là điều kiện quan trọng để xuất bản thực sự trở thành một ngành công nghiệp văn hóa mạnh, có đóng góp ngày càng lớn cho nền kinh tế tri thức", đại biểu Châu Văn Minh nói.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản đã khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò và nguyên tắc hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo và phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Đây là cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số.

Quỳnh Nga