50 năm quan hệ Việt Nam - Thái Lan: Hành trình đáng tự hào

50 năm chỉ như một cái “chớp mắt” trong lịch sử. Nhưng mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Thái Lan lại là một hành trình với nhiều dấu mốc. Nhìn lại hành trình từ ươm mầm đến vun trồng và đơm hoa, kết trái, những dấu mốc nào mà Đại sứ muốn gọi tên?

Nhìn lại chặng đường 50 năm, tôi cho rằng quan hệ Việt Nam - Thái Lan đã trải qua một hành trình phát triển rất đáng tự hào, với nhiều dấu mốc quan trọng phản ánh sự gia tăng không ngừng về lòng tin chính trị và chiều sâu hợp tác.

Dấu mốc đầu tiên là ngày 6/8/1976, khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong bối cảnh khu vực còn nhiều biến động, quyết định này thể hiện tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo hai nước, tạo nền tảng cho quá trình xây dựng lòng tin và hợp tác lâu dài. Những chuyến thăm cấp cao trong giai đoạn đầu từ 1976-1989, đặc biệt là chuyến thăm Thái Lan của Thủ tướng Phạm Văn Đồng (6-10/9/1978), đã đặt những viên gạch đầu tiên cho quan hệ giữa hai nước.

Một bước ngoặt quan trọng là chuyến thăm Thái Lan của Tổng Bí thư Đỗ Mười (15-18/10/1993), chuyến thăm đầu tiên của người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam tới Thái Lan, qua đó mở ra thời kỳ hợp tác sâu rộng hơn. Tiếp đó, vào tháng 2/2004, hai nước ra Tuyên bố chung về Khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Thái Lan, tạo nền tảng cho việc mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực.

Năm 2013 đánh dấu bước phát triển mới khi Thái Lan trở thành quốc gia ASEAN đầu tiên thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược với Việt Nam, mở ra giai đoạn hợp tác toàn diện, thực chất và hiệu quả hơn. Hai nước cũng duy trì hiệu quả nhiều cơ chế hợp tác quan trọng, đặc biệt là cơ chế họp Nội các chung do Thủ tướng hai nước đồng chủ trì - cơ chế hợp tác cấp cao duy nhất mà Việt Nam có với một nước ASEAN.

Một dấu mốc mang ý nghĩa lịch sử là việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025. Đây không chỉ là sự ghi nhận những thành tựu đã đạt được trong gần nửa thế kỷ hợp tác mà còn phản ánh mức độ tin cậy chính trị cao, lợi ích chiến lược đan xen và khát vọng cùng nhau phát triển trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, năm 2026, đúng dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao, chuỗi các chuyến thăm cấp cao đã tạo thêm động lực mới cho quan hệ hai nước. Chuyến thăm chính thức Thái Lan của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (27-28/5), chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul chỉ 10 ngày sau đó (8-9/6) và dịp này là chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram (5-7/8) đã khẳng định tin cậy chính trị, thể hiện quyết tâm của lãnh đạo hai nước trong việc triển khai hiệu quả khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện.

Cách nhau chưa đến 2 giờ bay, cùng chung mái nhà ASEAN, cùng trân trọng những dấu chân lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đất Thái… Yếu tố con người - sợi dây kết nối bền bỉ, theo Đại sứ, có ý nghĩa như thế nào đối với việc thắt chặt quan hệ Việt Nam - Thái Lan?

Bên cạnh hợp tác chính trị, kinh tế hay quốc phòng - an ninh, nền tảng bền vững nhất của quan hệ Việt Nam - Thái Lan chính là sự gắn kết giữa nhân dân hai nước. Hai quốc gia không chỉ cách nhau chưa đầy hai giờ bay và cùng chung mái nhà ASEAN, mà còn được kết nối từ hàng trăm năm qua bởi dòng chảy sông Mekong, Vịnh Thái Lan, những giá trị văn hóa tương đồng của nền văn minh lúa nước, Phật giáo và truyền thống đề cao gia đình, cộng đồng. Đặc biệt, những địa danh gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan đã trở thành những biểu tượng sinh động của tình hữu nghị, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về những nền tảng lịch sử của quan hệ hai nước.

Giao lưu nhân dân ngày càng phát triển mạnh mẽ là minh chứng rõ nét cho sự gần gũi đó. Riêng trong năm 2025, hơn 1,1 triệu lượt người Việt Nam và người Thái Lan đã sang thăm lẫn nhau. Khoảng 20 cặp địa phương kết nghĩa đã và đang thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, du lịch và thương mại, góp phần đưa quan hệ song phương đến gần hơn với người dân ở cả hai nước.

Một trong những tài sản quý giá nhất của quan hệ Việt Nam - Thái Lan là cộng đồng hơn 100.000 người Thái gốc Việt. Với lịch sử hình thành hơn một thế kỷ, bà con luôn gắn bó, hòa nhập với đất nước sở tại, đồng thời gìn giữ bản sắc dân tộc và hướng về quê hương. Cộng đồng không chỉ là cầu nối tự nhiên trong giao lưu nhân dân mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Thái Lan, qua đó vun đắp hình ảnh tốt đẹp của Việt Nam.

Hằng năm, bà con phối hợp chặt chẽ với chính quyền sở tại trong việc bảo tồn và phát huy các khu di tích, bảo tàng gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Udon Thani, Nakhon Phanom và Phichit. Đặc biệt, Vietnam Town tại Udon Thani - khu phố Việt Nam đầu tiên trên thế giới - đã trở thành biểu tượng của tình hữu nghị Việt Nam - Thái Lan. Bên cạnh đó, các lớp học tiếng Việt, các lễ hội truyền thống và các hoạt động của Hiệp hội Doanh nhân Thái - Việt tiếp tục góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tăng cường kết nối đầu tư, thương mại và củng cố sự gắn bó giữa nhân dân hai nước.

Trong chuyến thăm chính thức Thái Lan gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai bên đã ký Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2026-2031. Theo Đại sứ, chúng ta cần tận dụng 5 năm tới như thế nào để thực sự có sự biến chuyển về chất trong hợp tác song phương trên các lĩnh vực trụ cột mà hai nước thống nhất trong nội hàm quan hệ mới?

Tôi cho rằng điều quan trọng nhất trong 5 năm tới không chỉ là triển khai đầy đủ các nội dung của Chương trình hành động, mà còn phải biến các cam kết thành những kết quả cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp của hai nước. Đây cũng chính là tinh thần của Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2026-2031.

Trước hết, hai nước cần tiếp tục củng cố lòng tin chính trị, duy trì trao đổi đoàn cấp cao và phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có, nhất là cơ chế Nội các chung, Ủy ban Hỗn hợp về hợp tác song phương và các cơ chế đối thoại chuyên ngành. Đây sẽ là nền tảng để phối hợp chặt chẽ hơn trong các vấn đề khu vực và quốc tế, cùng đóng góp cho hòa bình, ổn định và vai trò trung tâm của ASEAN.

Về kinh tế, mục tiêu không chỉ dừng ở việc gia tăng kim ngạch thương mại mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng liên kết giữa hai nền kinh tế. Kế hoạch hành động đã xác định rõ chiến lược “Ba kết nối” gồm kết nối chuỗi cung ứng, kết nối các nền kinh tế địa phương và kết nối phát triển bền vững. Theo tôi, đây sẽ là động lực mới để doanh nghiệp hai nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực trong các lĩnh vực như bán dẫn, điện tử, xe điện, nông nghiệp công nghệ cao và logistics.

Một điểm rất đáng chú ý của Chương trình hành động là định hướng xây dựng Quan hệ đối tác vì tương lai bền vững. Hai nước sẽ tăng cường hợp tác về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo (AI), kinh tế số, năng lượng sạch, tài chính xanh, y tế và khoa học - công nghệ. Đây đều là những lĩnh vực mang tính chiến lược, quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia trong những thập niên tới.

Bên cạnh đó, tôi cho rằng giao lưu nhân dân vẫn phải là sợi dây xuyên suốt. Việc mở rộng hợp tác giữa các địa phương, trường đại học, doanh nghiệp, thúc đẩy học tiếng Việt và tiếng Thái, bảo tồn các di tích gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan, cũng như phát huy vai trò của cộng đồng hơn 100.000 người Thái gốc Việt sẽ tạo nền tảng xã hội vững chắc cho quan hệ hai nước.

Trong cuộc hội đàm giữa Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram ngày 5/8, hai bên bày tỏ vui mừng trước những bước phát triển tích cực của quan hệ Việt Nam – Thái Lan trên tất cả các lĩnh vực kể từ khi hai nước thiết lập Đối tác Chiến lược toàn diện; nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao, duy trì trao đổi đoàn các cấp và các cơ chế hợp tác song phương; thúc đẩy hợp tác quốc phòng - an ninh, kinh tế, thương mại, đầu tư theo hướng cân bằng và bền vững; phấn đấu sớm đưa kim ngạch thương mại song phương đạt 25 tỷ USD; tăng cường kết nối hạ tầng; nhất trí tiếp tục phối hợp bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa gắn với quan hệ hữu nghị Việt Nam - Thái Lan; quan tâm phát huy vai trò cầu nối của cộng đồng người Việt Nam tại Thái Lan...

Năng lực thực thi là câu chuyện khiến nhiều nhà ngoại giao trăn trở hiện nay trong nhịp độ sôi động của hoạt động đối ngoại trên các mặt trận. Với địa bàn Thái Lan, câu chuyện này được nhìn nhận và hóa giải ra sao, thưa Đại sứ?

Tôi cho rằng, đối với quan hệ Việt Nam - Thái Lan hiện nay, vấn đề không còn là “làm gì” mà là “làm như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất”. Hai nước đã có nền tảng quan hệ rất vững chắc, được củng cố bởi sự tin cậy chính trị ở mức cao giữa Lãnh đạo cấp cao, cùng với khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện và Chương trình hành động giai đoạn 2026-2031 với mục tiêu, nhiệm vụ và cơ quan đầu mối thực hiện rất cụ thể. Điều quan trọng lúc này là tổ chức thực hiện một cách đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả.

Theo tôi, trước hết, các bộ, ngành và địa phương của hai nước cần chủ động rà soát các nội dung hợp tác thuộc lĩnh vực phụ trách, xác định rõ những nhiệm vụ ưu tiên và xây dựng lộ trình triển khai cụ thể. Cùng với đó, cần tăng cường trao đổi với các cơ quan đối tác của Thái Lan để sớm thống nhất cách thức phối hợp, tiến độ thực hiện và cơ chế theo dõi, bảo đảm các cam kết của Lãnh đạo cấp cao sớm được hiện thực hóa.

Trong quá trình đó, vai trò điều phối của hai Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện có ý nghĩa hết sức quan trọng. Không chỉ làm cầu nối giữa các cơ quan hữu quan, chúng tôi còn có trách nhiệm theo dõi việc triển khai các thỏa thuận, kịp thời phối hợp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và đề xuất những sáng kiến hợp tác mới. Đại sứ quán Việt Nam tại Thái Lan sẽ tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp hai nước nhằm thúc đẩy thực hiện hiệu quả Chương trình hành động giai đoạn 2026-2031, qua đó chuyển hóa các cam kết cấp cao thành những kết quả hợp tác cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp hai nước.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ!

Hà Phương (thực hiện)