AI và bản quyền số đặt ra yêu cầu mới khi sửa Luật Xuất bản

PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA phát biểu tại Hội thảo - Ảnh: VGP/Thu Giang

Sáng 6/8, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội thảo đóng góp ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA, cho rằng sau 13 năm thực thi, Luật Xuất bản năm 2012 đã xuất hiện những vấn đề cần được sửa đổi để phù hợp với sự phát triển của kinh tế - xã hội và khoa học - công nghệ.

Trong đó, sự bùng nổ của công nghệ số và AI đang làm thay đổi phương thức sản xuất, lưu trữ, phát hành và tiếp cận xuất bản phẩm. Xuất bản số, xuất bản xuyên biên giới, ấn phẩm đa phương tiện và AI đặt ra những yêu cầu mới mà hành lang pháp lý hiện hành chưa bao quát đầy đủ.

Ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đánh giá dự thảo đã có nhiều định hướng mới, trong đó đáng chú ý là chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm.

Tuy nhiên, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam đề nghị bổ sung khái niệm “hệ sinh thái xuất bản” vào phần giải thích từ ngữ của dự thảo, nhằm xác định rõ các chủ thể, quy trình, công nghệ và thị trường tham gia vào quá trình tạo ra, phát hành, phân phối và tiêu thụ xuất bản phẩm.

Đồng thời, cần làm rõ khái niệm “liên kết xuất bản”, tạo cơ sở pháp lý cho các hình thức hợp tác trong hoạt động xuất bản; đồng thời quy định rõ hơn mối quan hệ giữa xuất bản và thư viện, coi đây là hai mắt xích gắn kết trong việc phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập.

Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cũng đề nghị bổ sung các giải pháp thúc đẩy ngành xuất bản trở thành một ngành công nghiệp văn hóa mạnh, thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp về chuyển đổi số, thuế, tổ chức nhà xuất bản, đào tạo và thanh tra, kiểm tra.

Một trong những vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số.

Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam Nguyễn Hữu Giới cho rằng các hình thức in lậu, in nhái, làm giả, in nối bản trái phép và vi phạm bản quyền hiện chưa có mức xử phạt đủ sức răn đe. Vì vậy, ông đề nghị nghiên cứu nâng mạnh chế tài, có thể lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng.

Bà Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức, đánh giá việc đưa xuất bản lên nền tảng số tạo cơ hội đưa tri thức đến người đọc nhanh và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, mặt trái của công nghệ cũng đặt ra những rủi ro mới, đặc biệt là vấn đề bản quyền.

Theo bà Bùi Thị Thu Hằng, trên môi trường số, nguy cơ xuất hiện bản quyền giả, bản quyền không chính xác hoặc hành vi khai thác trái phép có thể gia tăng khi công nghệ ngày càng phát triển.

Do đó, cùng với việc mở rộng không gian phát triển cho xuất bản số, pháp luật cần đi trước một bước trong phòng ngừa và xử lý các hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường mạng.

Một vấn đề khác được đặt ra là mô hình tập đoàn xuất bản. Theo bà Bùi Thị Thu Hằng, đây là hướng phát triển phù hợp, nhưng cần tính toán kỹ về cơ sở hạ tầng, nguồn lực, nhân lực, phương thức vận hành và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Vì vậy, có thể nghiên cứu thí điểm đối với những nhà xuất bản có đủ điều kiện, sau đó đánh giá và từng bước nhân rộng.

Từ những ý kiến tại hội thảo, VUSTA sẽ tổng hợp để xây dựng Báo cáo phản biện xã hội chính thức, gửi tới Ủy ban Thường vụ Quốc hội phục vụ quá trình xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.