Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương: Những vi phạm trong xuất bản vừa qua do buông lỏng công tác thanh tra, kiểm tra

Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Nguyễn Thái Học phát biểu tại phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Đề xuất Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội được đăng ký tự xuất bản có kiểm soát

Ngày 9/8 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn Phú Thọ) nhất trí với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Góp ý về xuất bản tài liệu không kinh doanh, ông Mạnh cho biết, Khoản 2 Điều 25 là một thay đổi lớn khi cho phép các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị ở Trung ương và cấp tỉnh tự xuất bản tài liệu không kinh doanh mà không phải xin giấy phép. Cải cách này có thể rút ngắn thời gian đối với các tài liệu phục vụ nội bộ, tuyên truyền hội nghị, đồng thời chuyển toàn bộ cơ chế từ tiền kiểm sang tự chịu trách nhiệm.

Tuy nhiên, theo ông Mạnh, về chủ thể, khoản 2 Điều 25 dự thảo chỉ nêu cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị, chưa bao quát đầy đủ MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, là những chủ thể thường xuyên xuất bản tài liệu phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền, vận động nhân dân.

Từ đó ông Mạnh đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung UBTƯ MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương và cấp tỉnh vào nhóm được áp dụng cơ chế đăng ký tự xuất bản có kiểm soát.

“Việc xác định đối tượng nên dựa trên các tiêu chí về chức năng, thẩm quyền ban hành và năng lực tự chịu trách nhiệm thay vì chỉ liệt kê các loại hình tổ chức. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm bình đẳng, vừa tránh bỏ sót chủ thể có nhu cầu xuất bản”, ông Mạnh nói.

Đối với xuất bản phẩm điện tử, ông Mạnh kiến nghị, phải kèm theo mã kiểm tra toàn vẹn, định dạng lưu trữ và dữ liệu đặc tả. Mọi thay đổi nội dung sau khi lưu chiểu phải được ghi nhận và nộp lại theo mức độ thay đổi. Hệ thống lưu chiểu điện tử cần xác nhận tự động thời điểm tiếp nhận, bảo đảm an toàn, bí mật đối với xuất bản phẩm chưa phát hành và khả năng bảo quản lâu dài. Cần xác định rõ trách nhiệm phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch với địa phương và Thư viện Quốc gia Việt Nam để tránh nộp trùng lặp.

Đối với thẩm quyền cấp xã về cơ sở in, địa điểm phát hành, theo ông Mạnh, cần đánh giá thận trọng, đầy đủ khối lượng công việc chuyên môn, thẩm định nội dung và điều kiện nhân lực. Hoạt động in xuất bản phẩm liên quan đến thiết bị, quy trình kỹ thuật, an ninh nội dung và điều kiện kinh doanh.

Không phải mọi cấp xã đều có đầy đủ cán bộ chuyên môn, công cụ hậu kiểm. Việc phân cấp chỉ nên thực hiện khi có quy trình số thống nhất, cơ sở dữ liệu dùng chung, hướng dẫn nghiệp vụ và có cơ chế kiểm tra. Về việc cấp phép tổ chức triển lãm và hội chợ đối với cấp xã, đại biểu cho rằng, chỉ nên phân cấp về mặt thủ tục tiếp nhận khai báo, kiểm tra điều kiện kinh doanh thông thường cho cấp xã. Những hoạt động có yếu tố nước ngoài, quy mô liên tỉnh, nội dung phức tạp hoặc rủi ro cao nên giao cho cấp tỉnh hoặc cấp bộ. Luật cần quy định các tiêu chí để phân loại, không chỉ dựa vào địa điểm tổ chức.

Tăng cường thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý nghiêm hành vi vi phạm

Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Nguyễn Thái Học (ĐBQH Đoàn Đắk Lắk) cho rằng, việc xem xét sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản là không thể chậm trễ khi thực tiễn đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động xuất bản và có những vi phạm pháp luật cần phải được xem xét, điều chỉnh.

Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Nguyễn Thái Học phát biểu tại phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Về tiêu chuẩn, chức danh của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu nhà xuất bản, theo ông Nguyễn Thái Học, trong luật hiện hành có quy định đối với người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu “có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt” tuy nhiên Luật sửa đổi, bổ sung đã lược bỏ quy định này.

“Đối với những người lãnh đạo của nhà xuất bản thì phẩm chất chính trị và đạo đức là rất quan trọng. Nó thể hiện tố chất, nhân cách và phẩm chất được trải nghiệm qua thực tiễn, bằng cấp cũng không thể hiện được. Và trong điều kiện và thực tiễn hiện nay thì người đứng đầu của các nhà xuất bản càng phải có phẩm chất chính trị và đạo đức tốt” ông Nguyễn Thái Học phân tích.

Liên quan đến công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương cho hay, ngày 17/3/2026, Ban Bí thư có Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Một trong những nhiệm vụ mà Ban Bí thư nhấn mạnh là phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm. Trong dự thảo Luật có đề cập đến hoạt động thanh tra, kiểm tra, thế nhưng chưa đủ mạnh, chưa đủ tính răn đe đối với những sai phạm. Đề nghị, cần phải rà soát lại và cần thiết nên có một điều luật riêng nói về công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

“Những vi phạm pháp luật trong hoạt động xuất bản vừa qua bị xử lý về pháp luật, cơ quan có thẩm quyền đã kết luận rằng nguyên nhân là do buông lỏng công tác thanh tra, kiểm tra. Do vậy, việc đặt ra vấn đề thanh tra, kiểm tra trong dự thảo Luật này có một điều luật riêng là rất cần thiết” ông Nguyễn Thái Học kiến nghị.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh