Đại biểu Quốc hội đề nghị xác định rõ 'biên giới' của Luật Xuất bản trên không gian mạng

Ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Minh Tâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị cho rằng khái niệm "nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng" trong quy định tại Khoản 18, Điều 4 của dự thảo luật có phạm vi rất rộng và chưa rõ tiêu chí nhận diện như: quy mô phổ biến, tính thường xuyên, mục đích hoạt động, cũng như các trường hợp không thuộc phạm vi điều chỉnh.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị phát biểu tại Hội trường. Ảnh: VPQH

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tâm, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị nói: "Điều này có thể dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng thống nhất, đồng thời dễ chồng chéo với các quy định pháp luật về báo chí, thông tin điện tử, mạng xã hội, giao dịch điện tử, an ninh mạng và sở hữu trí tuệ. Thực tiễn cho thấy, nhiều nền tảng số như blog, trang chia sẻ nội dung hoặc hệ thống học liệu đang thực hiện các hoạt động mang tính chất xuất bản nhưng chưa được phân loại rõ ràng. Thậm chí, có tình trạng phát hành nội dung có tính hệ thống trên môi trường mạng nhưng lại không chịu sự điều chỉnh của Luật Xuất bản. Vì vậy, chúng tôi đề nghị bổ sung quy định theo hướng xác định rõ tiêu chí nhận diện ngay trong dự thảo luật, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo tính linh hoạt trong công tác quản lý".

Theo đại biểu Đoàn Hùng Vũ, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp, "cần rà soát giải thích từ ngữ để làm rõ ranh giới giữa xuất bản phẩm điện tử và nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng. Hai hình thức này tương đồng về cách phổ biến nhưng quy trình và trách nhiệm pháp lý khác nhau. Nếu không làm rõ tiêu chí nhận diện sẽ dẫn đến tình trạng né tránh nghĩa vụ biên tập và lưu chiểu".

Đáng chú ý là ý kiến nhấn mạnh việc cần thiết phải xác định rõ "biên giới" của Luật Xuất bản trên không gian mạng. Theo đó, tại Điều 4 về giải thích từ ngữ, dự thảo hiện quy định "nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng" là tác phẩm, tài liệu được tạo lập dưới hình thức "tương tự xuất bản phẩm" và phổ biến đến công chúng, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng khái niệm này vẫn chưa đủ rõ để xác định phạm vi.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc cần thiết phải xác định rõ "biên giới" của Luật Xuất bản trên không gian mạng. Ảnh: VPQH

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Nếu không làm rõ ranh giới giữa hoạt động xuất bản, báo chí, mạng xã hội, cơ sở dữ liệu khoa học và thông tin thông thường trên internet thì sẽ rất khó xác định đối tượng điều chỉnh. Tôi đề nghị Luật cần thiết kế rõ ba tầng: Xuất bản phẩm truyền thống; Sản phẩm thông tin thực sự có tính chất xuất bản; Thông tin thông thường trên internet. Đồng thời, cần loại trừ rõ ràng các trường hợp như: bài đăng trên mạng xã hội, blog cá nhân, trao đổi cá nhân, dữ liệu nghiên cứu mở, thông tin nội bộ (trừ khi được tổ chức thành hoạt động xuất bản). Nếu không xác định được ranh giới của Luật Xuất bản trên không gian mạng, cơ quan quản lý sẽ gặp khó khăn trong khâu thực thi, trong khi người dân và doanh nghiệp cũng không biết từ thời điểm nào một tài liệu, một trang web hay một kho học liệu lại vô tình trở thành đối tượng điều chỉnh của pháp luật xuất bản".

Đại biểu Nguyễn Phạm Duy Trang, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị "cần làm rõ nguyên tắc then chốt để tránh chồng lấn với pháp luật chuyên ngành về báo chí, thông tin điện tử và mạng xã hội. Tại Khoản 18, Điều 4, tôi đề nghị bổ sung nguyên tắc: việc xác định nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng căn cứ vào bản chất, mục đích, cấu trúc và phương thức phổ biến nội dung, không căn cứ vào nền tảng và phương tiện cung cấp nội dung. Nói cách khác, không quản lý Internet bằng Luật Xuất bản, chỉ quản lý những nội dung số có bản chất thực sự là xuất bản phẩm. Bên cạnh đó, tôi đề nghị Chính phủ khi quy định chi tiết cần phân định rõ ràng giữa nội dung xuất bản với báo cáo khoa học trực tuyến, nội dung báo chí, trao đổi cá nhân và các hình thức cung cấp thông tin khác".

Bên cạnh đó, đại biểu Hoàng Minh Hiếu, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đưa ý kiến, cần hành lang pháp lý rõ ràng đối với văn học mạng, bởi đại biểu nhận định, tại Việt Nam, tiềm năng phát triển văn học mạng là rất lớn, và thực tế là văn học mạng đã trở thành nền công nghiệp có quy mô lớn ở nhiều nước.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An nói cần hành lang pháp lý rõ ràng đối với văn học mạng. Ảnh: VPQH

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An nói: "Tại Khoản 18, Điều 4 dự thảo định nghĩa nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng với tiêu chuẩn tương tự như xuất bản phẩm. Tiêu chí này đúng với một cuốn sách điện tử nhưng không đúng đối với một tác phẩm văn học mạng. Vì vậy, tôi đề nghị chuyển tiêu chí nhận diện nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng sang "được công bố có hệ thống, được lưu trữ và có thể truy cập lại". Việc quy định như vậy nhằm xác định rõ tác phẩm hình thành dần theo các chương vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh dù là tác phẩm chưa được hoàn thành. Cùng với nội dung này, đề nghị bổ sung quy định tại Điều 22 và Điều 28 cho tác phẩm công bố định kỳ theo nguyên tắc đăng ký một lần theo tác phẩm chứ không theo từng chương; việc nộp lưu chiểu bản hoàn chỉnh sẽ thực hiện tại thời điểm kết thúc đăng tải hoặc tại thời điểm chuyển tác phẩm sang xuất bản điện tử".

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung nghĩa vụ của nền tảng phổ biến tác phẩm văn học trên mạng theo nguyên tắc phân tầng, có cơ chế xác thực danh tính thực của tác giả trong hệ thống, phải tổ chức phân loại nội dung theo độ tuổi, lưu giữ nhật ký phục vụ cho công tác hậu kiểm, góp phần giảm khoảng trống pháp lý, vừa phát triển nền tảng văn hóa số có năng lực cạnh tranh trong khu vực./.

Ngân Lượng - Mộng Long