Góp ý dự thảo Luật Phát triển đô thị: Định hình mô hình mới trong phát triển đô thị

Kết nối lợi thế trong một cấu trúc chung

Từ ngày 1-7-2025, TPHCM trở thành một thực thể đô thị - kinh tế có quy mô rất lớn, hội tụ những thế mạnh bổ sung nhau về tài chính, thương mại, dịch vụ, sáng tạo, công nghiệp, cảng biển, logistics, năng lượng và du lịch biển. Vấn đề quan trọng không nằm ở việc TPHCM lớn hơn bao nhiêu, mà ở khả năng kết nối và phát huy những lợi thế ấy trong một cấu trúc phát triển chung.

Dự thảo Luật Phát triển đô thị đặt ra cách tiếp cận tích hợp giữa quy hoạch, hạ tầng, kinh tế, văn hóa, môi trường, quản trị và chất lượng sống; đồng thời tăng tính chủ động cho thành phố thông qua phân cấp, phân quyền phù hợp với đặc thù của một đô thị quy mô lớn.

Metro số 1 đi qua khu vực phường Phước Long, kết nối hạ tầng giao thông và không gian đô thị phía Đông TPHCM (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

TPHCM đang chuyển mạnh sang mô hình đô thị đa trung tâm. Khu vực lõi tiếp tục phát huy vai trò trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ, văn hóa và sáng tạo; không gian công nghiệp phía Bắc phát triển công nghiệp công nghệ cao, sản xuất thông minh, nghiên cứu - phát triển; không gian biển và cảng phía Đông Nam phát huy thế mạnh logistics, kinh tế biển, năng lượng và du lịch chất lượng cao.

Trong cấu trúc ấy, dự thảo luật cần giúp thành phố hình thành một mạng lưới giao thông liên vùng thống nhất, đồng bộ giữa quy hoạch đất đai, nhà ở, công nghiệp và những dịch vụ thiết yếu; khai thác hiệu quả không gian đô thị gắn với bảo vệ hệ sinh thái, thích ứng biến đổi khí hậu và gìn giữ bản sắc từng khu vực. Một tinh thần xuyên suốt nên được chú trọng là lấy con người và môi trường sống làm trọng tâm.

Phát biểu trong chuyến thăm công nhân, người lao động TPHCM nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975 - 30-4-2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, chăm lo cho công nhân, người lao động không chỉ là hỗ trợ một phần vật chất trong dịp lễ, tết; mà quan trọng hơn là tạo việc làm ổn định, thu nhập tốt hơn, môi trường lao động an toàn hơn, nhà ở tử tế hơn, trường học thuận lợi hơn, dịch vụ y tế gần hơn, đời sống văn hóa tinh thần phong phú hơn. Công nhân, người lao động phải được sống trong điều kiện ngày càng tốt hơn, tương xứng với những đóng góp to lớn của họ cho doanh nghiệp, cho thành phố và cho đất nước.

Tinh thần ấy cũng gợi ra một thước đo quan trọng đối với phát triển đô thị, cần được thể hiện trong quá trình triển khai Luật Phát triển đô thị tại TPHCM khi được Quốc hội thông qua. Giá trị của luật vì thế nằm ở khả năng giúp thành phố chuyển từ quản lý sự phát triển sang chủ động kiến tạo phát triển, từ mở rộng diện tích sang nâng cao năng lực kết nối và chất lượng sống.

Một thành phố - một chiến lược - nhiều trung tâm

Hiện nay, TPHCM hội tụ gần như đầy đủ các mắt xích của một hệ sinh thái phát triển hiện đại: trung tâm tài chính, công nghiệp, cảng biển, logistics, đại học - nghiên cứu, thị trường tiêu dùng cùng không gian du lịch, văn hóa và sáng tạo. Khi các mắt xích này được kết nối hiệu quả, thành phố có thể hình thành một cấu trúc phát triển đủ sức cạnh tranh ở tầm khu vực.

Luật Phát triển đô thị có thể tạo thêm động lực thông qua phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực, giúp thành phố chủ động tổ chức không gian phát triển, đầu tư hạ tầng tích hợp, khai thác nguồn lực và triển khai các dự án liên vùng.

Quan trọng là hình thành tư duy “một thành phố - một chiến lược - nhiều trung tâm”, không dồn mọi nguồn lực về khu vực lõi, cũng không đồng nhất hóa các khu vực sau hợp nhất; mỗi nơi phát huy lợi thế riêng trong một cấu trúc chung, cùng chia sẻ hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực, thị trường và cơ hội phát triển.

Thành phố có thể hình thành các hành lang sáng tạo kết nối khu vực trung tâm với đô thị công nghiệp và không gian biển; phát triển các trung tâm sáng tạo gắn với đại học, khu công nghệ và khu công nghiệp thế hệ mới; xây dựng các cụm công nghiệp văn hóa, không gian biểu diễn, điện ảnh, thiết kế, nội dung số và sản phẩm du lịch liên kết. Dù vậy, mọi khát vọng chỉ có thể trở thành hiện thực khi khâu thực thi được tổ chức hiệu quả.

Trong bài nói chuyện với công nhân TPHCM nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong muốn thành phố tiếp tục phát triển “năng động, văn minh, nghĩa tình”, luôn đi đầu trong chăm lo đời sống nhân dân. Ba giá trị ấy cũng phù hợp với định hướng phát triển của TPHCM mới: năng động để đổi mới và cạnh tranh; văn minh để phát triển hiện đại, trật tự, bền vững; nghĩa tình để thành quả phát triển được chia sẻ rộng rãi trong xã hội.

Nếu được Quốc hội thông qua, Luật Phát triển đô thị có thể giúp TPHCM kết nối, phát huy tốt hơn những lợi thế hiện có và chuyển hóa các lợi thế ấy thành sức mạnh phát triển mới. Thành phố hướng tới một đô thị lớn về quy mô, có chất lượng quản trị cao, hạ tầng kết nối, kinh tế sáng tạo, văn hóa giàu bản sắc và con người ở vị trí trung tâm.

Đó cũng là cách thành phố mang tên Bác tiếp tục phát huy truyền thống tiên phong, góp phần định hình một mô hình mới trong phát triển đô thị cho Việt Nam, nơi tăng trưởng, văn hóa, công nghệ, môi trường và hạnh phúc của nhân dân cùng được đặt trong một tầm nhìn phát triển thống nhất.

PGS-TS BÙI HOÀI SƠN