Luật Phát triển đô thị: Tạo cơ chế đột phá cho những không gian phát triển mới

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Luật Phát triển đô thị với 5 chương, 66 điều vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua sáng 24/8 tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất sau khi được tiếp thu, giải trình, chỉnh lý. Nhiều cơ chế, chính sách được bổ sung theo hướng tạo thêm không gian phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và khai thác các mô hình phát triển mới.

Đáng chú ý, Luật Phát triển đô thị có các quy định về khu đô thị lấn biển, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, Trung tâm tài chính quốc tế, hạ tầng năng lượng và quy hoạch đô thị. Tinh thần xuyên suốt của luật là phát huy tiềm năng, lợi thế của các địa phương theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; đồng thời tạo không gian phát triển có tính khả thi, hiệu lực và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

* Mở không gian phát triển từ những mô hình đô thị mới

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, định hướng của Đảng, xác lập các cơ chế chính sách đột phá, vượt trội, đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt nói chung, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt, dự án khu đô thị lấn biển, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Việc xây dựng luật được thực hiện trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc bảo đảm tính hợp hiến, đổi mới tư duy lập pháp, đẩy mạnh phân cấp phân quyền gắn với năng lực điều kiện bảo đảm thực hiện và trách nhiệm giải trình, phát huy tiềm năng lợi thế của các địa phương, phù hợp với phương châm địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, tạo không gian phát triển mới với tính khả thi, hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Một điểm nhấn trong quá trình chỉnh lý dự thảo là bổ sung cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển. Nội dung này được bổ sung thành một điều riêng trong Mục 3 về phát triển kinh tế của Chương II về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt.

Các quy định tập trung vào những vấn đề cốt lõi của dự án khu đô thị lấn biển, gồm nguyên tắc đầu tư, xây dựng và phát triển; điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược; ưu đãi, hỗ trợ và nghĩa vụ của nhà đầu tư; thẩm quyền quyết định một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất và cơ chế khai thác khoáng sản phục vụ dự án.

Việc bổ sung cơ chế này được thực hiện trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, nhằm bảo đảm phù hợp với mục tiêu chính sách và cấu trúc của dự thảo Luật.

Cùng với đô thị lấn biển, luật hoàn thiện thêm cơ chế cho khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp. Khu thương mại tự do được xác định là “khu chức năng”, qua đó làm rõ hơn nội hàm của mô hình này trong hệ thống quy định của dự thảo.

Đối với hoạt động ngân hàng tại khu thương mại tự do, luật cũng bổ sung thẩm quyền của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong quy định yêu cầu, điều kiện cụ thể đối với phòng giao dịch của chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Mục tiêu là kiểm soát chặt chẽ, hạn chế rủi ro về quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền và tránh tạo sức ép cạnh tranh lớn đối với các ngân hàng trong nước.

Cùng đó là quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ và đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, tạo cơ sở để hoàn thiện các cơ chế pháp lý cụ thể trong tổ chức thực hiện.

Ngoài ra, Luật Phát triển đô thị chú trọng tăng phân cấp, phân quyền nhưng gắn với kiểm soát. Theo đó, tạo không gian phát triển không chỉ thể hiện ở việc mở thêm các mô hình, lĩnh vực mới mà còn ở việc trao thêm thẩm quyền cho chính quyền địa phương.

Trong lĩnh vực quy hoạch, dự thảo bổ sung thẩm quyền của Hội đồng nhân dân Thành phố trong việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể Thành phố.

Đáng chú ý, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền được đặt song song với yêu cầu kiểm soát quyền lực. Luật bổ sung điều kiện “phải có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội” đối với trường hợp Chính phủ ban hành Nghị định thí điểm cơ chế, chính sách khác hoặc chưa được quy định trong Luật Phát triển đô thị và các văn bản quy phạm pháp luật khác của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Phạm vi thí điểm cũng được giới hạn là “để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội”. Việc chỉnh lý nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch, bảo đảm yêu cầu kiểm soát quyền lực, thống nhất cách hiểu và tính khả thi trong áp dụng.

Kết quả biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

* Tạo cơ chế cho tài chính quốc tế và hạ tầng năng lượng

Một không gian phát triển mới khác được Luật Phát triển đô thị đề cập đến chính là việc tập trung hoàn thiện là Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Theo đó, Luật điều chỉnh thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư tại Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế thông qua Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam từ Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố sang Hội đồng nhân dân Thành phố; đồng thời bổ sung điều kiện phải có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Cùng đó là bổ sung quy định Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ khác tại Trung tâm theo Giấy phép thành lập và hoạt động cho tổ chức trong nước để giao dịch, thu hút vốn quốc tế. Hoạt động này phải tuân thủ các quy định về quản lý ngoại hối, phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và quản lý nợ công.

Trong lĩnh vực năng lượng, luật đã bổ sung đầy đủ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân Thành phố trong việc quy định các nội dung về mua bán điện trực tiếp, gồm đối tượng, điều kiện tham gia, cơ chế thực hiện và trách nhiệm của đối tượng tham gia. Quy định nhằm bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý trong tổ chức thực hiện, tính khả thi, thống nhất, an toàn và ổn định trong vận hành hệ thống điện.

Luật Phát triển đô thị trình Quốc hội xem xét, thông qua có 5 chương, 66 điều, tăng 1 điều so với dự thảo Luật Chính phủ trình Quốc hội đầu kỳ họp. Các nội dung được chỉnh lý cho thấy Luật Phát triển đô thị đã tập trung vào việc tạo thêm không gian phát triển, hoàn thiện cơ chế cho những mô hình mới, tăng quyền chủ động của địa phương và đồng thời đặt ra các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình.

Thu Hằng - Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn