Thông qua các cơ chế đột phá cho đô thị đặc biệt, khu kinh tế đặc biệt và đô thị lấn biển

Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Theo báo cáo, Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng xác lập các cơ chế, chính sách “đột phá, vượt trội”, đáp ứng yêu cầu thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt nói chung, TP. Hồ Chí Minh nói riêng, các thành phố khác, khu kinh tế đặc biệt và dự án khu đô thị lấn biển.

Phân quyền toàn diện, gắn với kiểm soát quyền lực

Luật quy định, TP. Hồ Chí Minh và thành phố khác là đô thị đặc biệt được áp dụng các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt. TP. Hà Nội thực hiện theo Luật Thủ đô. Các thành phố khác và tỉnh, thành phố có khu kinh tế đặc biệt được áp dụng một số cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện đặc thù, định hướng phát triển và năng lực thực thi của từng địa phương.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo. Ảnh: Quochoi.vn

Luật xác định nguyên tắc phân quyền “triệt để, toàn diện”, phân định rõ thẩm quyền của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố; bảo đảm quyền con người, quyền cơ bản của công dân, công bằng xã hội và phát triển bền vững; không ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia.

Luật cho phép HĐND thành phố quyết định tổng số lượng biên chế không vượt quá 20% số biên chế công chức, viên chức Trung ương giao, với điều kiện thành phố tự cân đối, chi trả lương từ ngân sách và bảo đảm yêu cầu khối lượng công việc thực tế, trừ trường hợp có quyết định khác của cấp có thẩm quyền.

Đối với xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, dự thảo bổ sung nguyên tắc “bảo đảm quyền lựa chọn của cá nhân, tổ chức trong thực hiện thủ tục hành chính”.

Phát triển khu thương mại tự do và Trung tâm tài chính quốc tế

Luật quy định nhiều cơ chế, chính sách phát triển hạ tầng giao thông, logistics, đô thị theo định hướng giao thông công cộng; quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao; phát triển kinh tế biển, khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu phi thuế quan, Trung tâm tài chính quốc tế, công nghiệp năng lượng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo xác định khu thương mại tự do là một “khu chức năng”. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được giao quy định yêu cầu, điều kiện cụ thể đối với phòng giao dịch của chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong khu thương mại tự do, nhằm kiểm soát chặt chẽ, hạn chế rủi ro về quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền và tránh tạo sức ép cạnh tranh lớn đối với ngân hàng trong nước.

Chính phủ được giao quy định trình tự, thủ tục công nhận, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ việc áp dụng chế độ ưu tiên hải quan đối với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp.

Đối với Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, tên điều luật được chỉnh lý thành “Cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam” để làm rõ mục tiêu điều chỉnh.

Kết quả biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Quochoi.vn

Thẩm quyền quy định điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư và phát hành sản phẩm tài chính quốc tế được chuyển từ Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế sang HĐND thành phố, sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế được cung cấp dịch vụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ khác cho tổ chức trong nước để giao dịch, thu hút vốn quốc tế, nhưng phải tuân thủ đầy đủ quy định về quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và quản lý nợ công.

Bổ sung cơ chế phát triển khu đô thị lấn biển

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã bổ sung một điều về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khu đô thị lấn biển.

Luật quy định nguyên tắc đầu tư, xây dựng và phát triển khu đô thị lấn biển; điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược; ưu đãi, hỗ trợ và nghĩa vụ của nhà đầu tư; thẩm quyền quyết định một số chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, chỉ tiêu sử dụng đất và cơ chế khai thác khoáng sản phục vụ dự án.

Việc đầu tư, xây dựng khu đô thị lấn biển phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia; tuân thủ yêu cầu bảo vệ môi trường, hệ sinh thái, cảnh quan, phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với khu kinh tế đặc biệt, Luật quy định cơ chế về tổ chức bộ máy, quy hoạch, tài chính - ngân sách, thu hút nhà đầu tư chiến lược, đầu tư, đất đai, hải quan, xuất nhập khẩu, phát triển đô thị và nguồn nhân lực.

Sau khi tiếp thu, dự thảo đã bỏ quy định giao HĐND ở khu kinh tế đặc biệt quyết định thử nghiệm có kiểm soát. Nguồn thu từ giao dịch tín chỉ các-bon được xác định là nguồn thu ngân sách cấp tỉnh được hưởng 100%.

Chính phủ cũng không tiếp tục quy định về phát triển các đảo đất, bãi đá nhỏ biệt lập để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá toàn diện và xử lý trong pháp luật chuyên ngành về biển, đảo vào thời điểm phù hợp, bảo đảm “đồng bộ, chặt chẽ” và phù hợp với yêu cầu về chủ quyền, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tài nguyên, môi trường biển.

Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026; một số quy định về xây dựng, ban hành văn bản thi hành Luật có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Các chính sách ưu đãi thuế được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027./.

Hoàng Yến