Ông chủ Evergrande - từ người giàu nhất châu Á đến bản án chung thân

Theo CCTV, vào ngày 20/8, Hứa Gia Ấn - nhà sáng lập Evergrande và là người từng nắm giữ danh hiệu tỷ phú giàu nhất châu Á - đã bị tuyên án tù chung thân với nhiều tội danh, bao gồm huy động trái phép tiền từ công chúng, hối lộ và phát hành chứng khoán gian lận. Tòa đánh giá số tiền liên quan đặc biệt lớn, tính chất vụ việc rất nghiêm trọng và gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế.

Trước đó, vào tháng 4, Hứa Gia Ấn đã nhận tội đối với các cáo buộc. Bản án khép lại chặng đường từ một doanh nhân từng đứng trên đỉnh cao của thị trường bất động sản Trung Quốc đến khi lâm vào cảnh mất gần như toàn bộ tài sản.

Từ một "đế chế" bất động sản phát triển bằng chiến lược mở rộng dựa trên đòn bẩy tài chính, Evergrande đã sụp đổ dưới sức nặng của khoản nợ hơn 300 tỷ USD. Vụ việc không chỉ chấm dứt đế chế của Hứa Gia Ấn mà còn trở thành biểu tượng cho cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài, vốn đang tiếp tục đè nặng lên nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới.

"Đế chế" bất động sản hùng mạnh một thời

Hứa Gia Ấn sinh năm 1958 trong một gia đình nghèo tại tỉnh Hà Nam ở miền Trung Trung Quốc. Mẹ ông qua đời khi ông chưa đầy một tuổi, ông được bà nội nuôi dưỡng.

Năm 1982, ông tốt nghiệp Đại học Sắt thép Vũ Hán, tên gọi của trường vào thời điểm đó, rồi làm việc tại một nhà máy thép địa phương, sau đó quyết định đến Thâm Quyến vào năm 1992.

Kết thúc thời sinh viên, ông làm việc cho một công ty thương mại trong 5 năm trước khi tìm thấy hướng đi phù hợp với mình trong lĩnh vực bất động sản.

Đến năm 1997, Hứa Gia Ấn thành lập Evergrande tại Quảng Châu. Từ đó, công ty nhanh chóng mở rộng quy mô hoạt động.

Hình ảnh hầu tòa của nhà sáng lập Evergrande Hứa Gia Ấn. Ảnh: Reuters.

Gói kích thích kinh tế trị giá 4.000 tỷ nhân dân tệ (khoảng 595 tỷ USD tính theo tỷ giá hiện tại) của chính phủ Trung Quốc nhằm thúc đẩy nhu cầu trong nước sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009 đã giúp nguồn vốn trở nên dồi dào. Các nhà phát triển bất động sản có thể vay tiền với chi phí thấp, xây dựng các khu căn hộ và đẩy giá đất tăng mạnh, theo Forbes.

Ở thời điểm đó, theo các nhà phân tích, Hứa Gia Ấn đã quyết liệt tận dụng mọi kênh huy động vốn có thể, từ trái phiếu, các khoản vay ngân hàng cho đến việc phát hành các sản phẩm quản lý tài sản thông qua bên thứ ba như các công ty tín thác.

Chuyên gia Zhou của Lucror Analytics nhận định vị tỷ phú có thể đã tin rằng giá bất động sản tại Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng và ông luôn có thể kiếm đủ tiền để trả lãi vay.

Một cột mốc nổi bật và càng làm tăng độ uy tín của ông chủ Evergrande là vào năm 2017, Hứa Gia Ấn trở thành người giàu nhất Trung Quốc và châu Á, với khối tài sản trị giá 42,5 tỷ USD, thời điểm cổ phiếu Evergrande tăng mạnh trên sàn Hong Kong (Trung Quốc). Đà tăng của cổ phiếu một phần được thúc đẩy bởi chính sách chi trả cổ tức hào phóng sau khi Evergrande niêm yết vào năm 2009.

Theo ước tính của Forbes, Hứa Gia Ấn đã nhận tổng cộng 8 tỷ USD cổ tức bằng tiền mặt từ hơn 10 tỷ cổ phiếu Evergrande mà ông sở hữu. Khoản tiền này vẫn giúp ông giàu hơn phần lớn tỷ phú Trung Quốc khác, ngay cả trong trường hợp Evergrande sụp đổ vào thời điểm đó.

Hứa Gia Ấn cũng tích cực mở rộng sang những lĩnh vực kinh doanh mới, đặc biệt là các ngành phù hợp với định hướng phát triển của Bắc Kinh, như xe điện hay bóng đá.

Chiếm lĩnh lòng tin của nhà đầu tư

Tuy nhiên khi khoản nợ ngày càng phình to, Hứa Gia Ấn cũng thu hút không ít người hoài nghi.

Các nhà đầu tư bán khống nhắm vào Evergrande từng có nguy cơ bị buộc phải đóng vị thế khi giá cổ phiếu tăng, bởi số lượng cổ phiếu thực sự nằm trong tay các nhà đầu tư bên ngoài tương đối ít.

Mỗi khi các nhà đầu tư bán khống gia tăng đặt cược vào khả năng cổ phiếu Evergrande giảm giá, những người bạn giàu có của Hứa Gia Ấn thường đứng ra mua thêm cổ phiếu hoặc tài sản từ các đơn vị kinh doanh khác nhau của ông.

Các thương vụ của Evergrande đều có sự giúp sức từ những "ông lớn" trên thị trường. Ảnh: Reuters.

Cơ quan quản lý thị trường Hong Kong (Trung Quốc) thậm chí từng có động thái được cho là giúp Evergrande vượt qua một rắc rối.

Năm 2012, Citron Research cáo buộc Evergrande mất khả năng thanh toán và đưa ra thông tin gian dối. Tuy nhiên, Tòa án Xử lý Hành vi Thao túng Thị trường Hong Kong kết luận những cáo buộc này là sai lệch và gây hiểu nhầm vào năm 2016.

Trong khi đó, Hứa Gia Ấn tiếp tục khéo léo xử lý nhiều vấn đề khác. Chẳng hạn, chỉ trong năm ngoái, ông đã thuyết phục các nhà đầu tư chiến lược từ bỏ yêu cầu hoàn trả khoản tiền 13 tỷ USD.

Bên ngoài Trung Quốc đại lục, Hứa Gia Ấn xây dựng quan hệ với các tỷ phú Hong Kong, đơn cử như Trịnh Dụ Đồng (Cheng Yu Tung), nhà sáng lập Tập đoàn New World Development - một trong những doanh nhân quyền lực nhất Hong Kong.

Theo bản cáo bạch niêm yết của Evergrande, một năm trước khi công ty tiến hành IPO tại Hong Kong vào năm 2009, Trịnh Dụ Đồng đã rót 150 triệu USD vào Evergrande, giúp tập đoàn vượt qua giai đoạn thiếu vốn trong cuộc khủng hoảng tài chính, sau thời kỳ mở rộng mạnh mẽ.

Từng bước khép lại câu chuyện về Evergrande

Sau khi Evergrande sụp đổ, giới chức Trung Quốc đang từng bước xử lý những hệ quả còn lại của tập đoàn.

Một ngày sau khi nhà sáng lập Evergrande Hứa Gia Ấn bị tòa án Thâm Quyến tuyên án tù chung thân, một tòa án ở Quảng Châu tiếp tục thụ lý vụ thanh lý phá sản đối với Hengda Real Estate, đơn vị bất động sản chủ chốt của Evergrande tại Trung Quốc đại lục.

Hengda Real Estate cũng từng bị giới chức Trung Quốc phạt khoảng 580 triệu USD vào năm 2024 vì thổi phồng doanh thu gần 80 tỷ USD trong hai năm 2019 và 2020.

Tòa án Thâm Quyến cho biết Hứa Gia Ấn là "người thực tế kiểm soát" Evergrande. Tòa xác định rằng trong giai đoạn 2016-2021, ông cùng Evergrande và Hengda Real Estate đã vi phạm pháp luật về các quy định của quốc gia khi liên tục làm giả báo cáo tài chính trên diện rộng nhằm thổi phồng tài sản và che giấu các khoản nợ phải trả.

Sự sụp đổ của Evergrande kéo theo nhiều hệ lụy về ngành bất động sản của Trung Quốc. Ảnh: Reuters.

Sự sụp đổ của Hứa Gia Ấn cho thấy sự thay đổi chóng mặt của ngành bất động sản nước này. Đây là lĩnh vực từng đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng đến nay vẫn là lực cản đối với niềm tin của thị trường, theo Financial Times.

Evergrande là nhà phát triển bất động sản có mức nợ lớn nhất thế giới ở thời điểm tập đoàn vỡ nợ quốc tế vào cuối năm 2021, với tổng nghĩa vụ nợ vượt 300 tỷ USD. Việc Evergrande không thể thanh toán các khoản nợ là một phần trong làn sóng vỡ nợ trên toàn ngành bất động sản Trung Quốc, nơi các nhà phát triển trong nhiều năm đã mở rộng nhanh chóng dựa trên mô hình tăng trưởng phụ thuộc vào nợ vay.

Evergrande được niêm yết tại Hong Kong vào năm 2009 và sau đó phát hành hàng tỷ USD trái phiếu quốc tế. Cổ phiếu của tập đoàn bị hủy niêm yết vào mùa hè năm ngoái, trong khi pháp nhân Evergrande tại Hong Kong hiện trong quá trình thanh lý.

Các đơn vị thanh lý vẫn đang tìm cách thu hồi tài sản từ tập đoàn đã sụp đổ và vợ cũ của ông Hứa là bà Đinh Ngọc Mai (Ding Yumei), nhằm hoàn trả cho các chủ nợ. Bà Đinh được cho là đang sinh sống tại London (Anh).

Anh Nguyễn