Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia: Không cộng dồn một cách cơ học

Tích hợp về quản lý nhưng không được làm mờ nhạt các mục tiêu văn hóa - xã hội; không tạo khoảng trống chính sách, không để nguồn lực bị ách tắc.

Tổ 3 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa và Tây Ninh) đã thảo luận về Định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất); việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia; định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024; định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023; định hướng chính sách sửa đổi Luật Kinh doanh bất động sản.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh (ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) tham dự thảo luận tại Tổ 3. (Nguồn: Quốc hội)

Không cộng một cách cơ học

Phát biểu tại Tổ, đại biểu Cao Thị Xuân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) bày tỏ nhất trí với sự cần thiết phải tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia riêng lẻ về thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể. Tuy nhiên, đến nay đã là cuối tháng 8, đại biểu cho rằng, riêng năm 2026 vẫn nên tiếp tục triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia và bắt đầu thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia tích hợp từ năm 2027. Việc ban hành Nghị quyết mới là rất cần thiết để chấm dứt hiệu lực của 4 Nghị quyết cũ, nhưng cần bảo đảm được các mục tiêu, cơ chế và các chính sách đặc thù của từng khu vực để được tích hợp vào chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể.

Về tên gọi, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Cao Thị Xuân đồng tình với tên gọi mới đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất là Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, bởi tên gọi này bao quát đầy đủ các khía cạnh, đồng thời cũng nhấn mạnh các vấn đề trọng tâm Chính phủ cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý.

Thứ nhất, cách thức tích hợp trong dự thảo hiện nay vẫn mang tính “cộng cơ học” khi chỉ đơn thuần ghép nối các mục tiêu của 4 Chương trình, chưa thể hiện sự tích hợp thực chất.

“Đối với dự thảo Nghị quyết, quan điểm và chỉ đạo của các cơ quan có thẩm quyền là tích hợp nhưng phải thực chất, chứ không phải là tích hợp một cách cơ học. Tôi thấy rằng, dự thảo Nghị quyết này cũng đã đưa được trực tiếp hệ thống các mục tiêu chung, các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và đến năm 2035 của các lĩnh vực vào, nhưng khi chúng ta đọc thì nó vẫn bê nguyên, tức là cộng một cách rất cơ học. Nó đã thực chất hay chưa? Tôi thật sự còn băn khoăn đối với dự thảo Nghị quyết này”, đại biểu Cao Thị Xuân nêu rõ.

Đồng tình với việc đưa trực tiếp toàn bộ hệ thống chỉ tiêu, giải pháp vào dự thảo mới thay vì dẫn chiếu phức tạp sang các Nghị quyết cũ nhằm giúp cơ sở dễ triển khai và Quốc hội dễ giám sát, đại biểu Cao Thị Xuân cũng đề nghị Chính phủ rà soát cẩn trọng, đối chiếu từng chỉ tiêu để đảm bảo không bỏ sót hoặc làm thay đổi nội hàm ban đầu đã được phê duyệt.

Thứ hai, về phạm vi thực hiện, đại biểu Cao Thị Xuân cũng bày tỏ băn khoăn về tính hợp lý khi mục tiêu phát triển văn hóa lại mở rộng phạm vi ra ngoài lãnh thổ Việt Nam, hướng tới các quốc gia có quan hệ văn hóa lâu dài và có đông đảo người Việt sinh sống.

Đại biểu cho rằng, việc áp dụng phạm vi quá rộng đối với một Chương trình mục tiêu quốc gia trong nước cần được cân nhắc, đánh giá lại thật kỹ lưỡng để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu tập trung.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Cao Thị Xuân, ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Thứ ba, vấn đề nữa là cơ chế phân bổ và quản lý tổng nguồn vốn hơn 800 nghìn tỷ đồng. Đại biểu Cao Thị Xuân hoàn toàn ủng hộ việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Chính phủ và Hội đồng nhân dân các cấp nhằm tăng tính linh hoạt và gỡ vướng mắc về việc chuyển nguồn vốn.

Rà soát, chuẩn hóa lại theo mục tiêu, đối tượng, nguồn lực

Còn theo đại biểu Đỗ Hoàng Việt (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh), dự thảo Nghị quyết cần làm rõ hơn kết quả thực chất mà việc hợp nhất phải đạt được. Đồng tình với quan điểm của Chính phủ là Chương trình mới không được đưa nguyên trạng các dự án, tiểu dự án, nhiệm vụ và chế độ chi hiện hành vào một “vỏ” Chương trình mới; mà phải rà soát, chuẩn hóa lại theo mục tiêu, đối tượng, nguồn lực, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan, đại biểu Đỗ Hoàng Việt đề nghị phải có cơ sở để sau này Quốc hội đánh giá được việc hợp nhất đã tạo ra thay đổi gì cụ thể.

“Giảm được bao nhiêu đầu mối, bao nhiêu thủ tục, bao nhiêu nội dung trùng lặp? Thời gian phân bổ và giao vốn có được rút ngắn hay không? Chi phí quản lý Chương trình giảm như thế nào? Nếu không lượng hóa được những thay đổi này thì rất khó đánh giá việc hợp nhất có phải là tích hợp thực chất hay chủ yếu là thay đổi mô hình quản lý”, đại biểu Đỗ Hoàng Việt nêu rõ.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng quan tâm việc bảo vệ quyền lợi của người thụ hưởng sau khi hợp nhất và phân cấp mạnh cho địa phương; cho rằng cần bổ sung trực tiếp tại khoản 1 Điều 2 nguyên tắc: “Việc phân cấp, phân bổ và điều chỉnh nguồn lực không được làm giảm quyền lợi, mức hỗ trợ tối thiểu và khả năng tiếp cận chính sách của các đối tượng thụ hưởng, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo, người dân tộc thiểu số, phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương”.

Đại biểu Đỗ Hoàng Việt, Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Ngoài ra, cần cụ thể hóa hơn yêu cầu quản lý theo kết quả đầu ra và dữ liệu về người thụ hưởng. Đại biểu Việt đề nghị bổ sung ngay tại điểm c khoản 8 Điều 1 yêu cầu: “Dữ liệu phải bảo đảm theo dõi, phân tách được theo nhóm mục tiêu, lĩnh vực, nguồn vốn, địa bàn và đối tượng thụ hưởng; trong đó có giới tính, dân tộc, nhóm tuổi, tình trạng khuyết tật và mức sống, bảo đảm đánh giá được mức độ tiếp cận, thụ hưởng và kết quả thực hiện chính sách đối với từng nhóm đối tượng".

Không làm mờ nhạt các mục tiêu văn hóa - xã hội

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) nêu dẫn chứng, giai đoạn vừa qua đã phải ban hành tới 45 văn bản quy phạm pháp luật và gần 200 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, trong khi đến hết năm 2025 mới giải ngân được 76,8% kế hoạch và dự toán đã giao. Nhiều đầu mối hướng dẫn, thủ tục lòng vòng đã làm địa phương lúng túng, vừa sợ sai vừa chậm giải ngân.

Vì vậy, yêu cầu tích hợp là cấp thiết khi giúp giảm giao thoa, giảm trùng lặp; phân bổ nguồn lực linh hoạt, tăng cường chủ động, trách nhiệm của địa phương, tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận đồng bộ các chính sách, đặc biệt là giảm văn bản, thủ tục và chi phí quản lý.

Đại biểu cũng cho rằng, tích hợp là để thống nhất một mục tiêu chung, một cơ chế quản lý chung, một nguồn lực chung; còn những gì mang tính đặc thù của văn hóa, y tế, giáo dục, của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thì phải được giữ nguyên.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Để tránh nguy cơ các địa phương ưu tiên các công trình lớn, dễ giải ngân, trong khi các nhiệm vụ về sinh kế, giảm nghèo, y tế cơ sở, dinh dưỡng học đường, thiết chế văn hóa cơ sở có thể bị xếp sau, đại biểu Phan Thị Thùy Linh tán thành với việc hệ thống mục tiêu đã được thể hiện thành phụ lục chi tiết theo từng nhóm lĩnh vực.

“Đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quy định nguyên tắc thống kê nguồn vốn và kết quả đầu ra theo từng nhóm mục tiêu ngay trên hệ thống dữ liệu, để dù quản lý tích hợp vẫn theo dõi riêng được phần đầu tư cho giáo dục, y tế - dân số, văn hóa và cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi”, đại biểu đề nghị.

Về phân cấp, đầu mối điều phối và cơ chế giám sát, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị chỉ một Ban Chỉ đạo và một Văn phòng điều phối chung, đồng thời rà soát, chấm dứt các ban quản lý chuyên trách riêng rẽ còn tồn tại ở các bộ, nếu không thì việc gom đầu mối chỉ là cơ học.

Cùng với đó, xây dựng một hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, cập nhật theo thời gian thực thay cho báo cáo giấy định kỳ, và một bộ tiêu chí đánh giá đầu ra thống nhất, không chồng chéo với tiêu chí chuyên ngành của các bộ.

Đại biểu Vũ Tiến Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Không tạo khoảng trống chính sách

Trong khi đó, đại biểu Vũ Tiến Dũng (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, nguồn lực thực hiện chương trình là nội dung có ý nghĩa quyết định đến tính khả thi của việc hợp nhất. Đề nghị Chính phủ làm rõ cơ sở xác định tổng nguồn vốn, đồng thời xác định cụ thể số vốn tiết kiệm được do giảm đầu mối, giảm chi phí quản lý và việc sử dụng nguồn lực này sau khi hợp nhất các chương trình.

Việc hợp nhất 4 chương trình không chỉ là thay đổi về mô hình quản lý, mà quan trọng hơn là phải bảo đảm quá trình chuyển tiếp không làm gián đoạn chính sách, không ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân và không làm chậm tiến độ thực hiện các dự án đang triển khai.

“Vì vậy, đối với 7 nhóm nhiệm vụ trong giai đoạn chuyển tiếp, cần quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tiến độ thực hiện, nguồn lực bảo đảm và cơ chế xử lý đối với những nhiệm vụ, dự án đang dang dở. Nguyên tắc chung là chuyển tiếp phải liên tục, không tạo khoảng trống chính sách và không để nguồn lực bị ách tắc”, đại biểu Vũ Tiến Dũng nhấn mạnh.

Minh Khuê