Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia: Khắc phục phân tán, chồng chéo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Ảnh: VPQH

Giữ nguyên mục tiêu, quyền lợi người thụ hưởng

Sáng 19/8, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình Quốc hội nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, quá trình rà soát được thực hiện theo nguyên tắc không tích hợp cơ học, không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch các mục tiêu Quốc hội đã quyết định, mà tập trung tổ chức lại nhiệm vụ để giảm giao thoa, trùng lắp, giảm đầu mối, giảm trung gian, tăng phân cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Chương trình mới kế thừa, giữ nguyên mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị đối với 4 chương trình. Như vậy, việc tích hợp không làm thay đổi mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực và không làm mất đi các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết định.

Chương trình gồm 07 nhóm nhiệm vụ: phát triển hạ tầng thiết yếu, bảo vệ môi trường; phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và thu nhập; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; bảo tồn và phát triển văn hóa; chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, trong đó ưu tiên nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tái định cư, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, vùng dược liệu; quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.

Về cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện Chương trình, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Chương trình được quản lý trên cơ sở dữ liệu dùng chung, theo dõi đồng bộ mục tiêu, nguồn lực, dự án, tiến độ, giải ngân, quyết toán, đối tượng thụ hưởng và sản phẩm đầu ra; kết quả thực hiện là căn cứ phân bổ, điều chuyển và đánh giá trách nhiệm.

Đồng thời, Chính phủ rà soát, hợp nhất các cơ chế đặc thù theo nguyên tắc kế thừa, chỉ mở rộng khi có tính chất tương đồng và bảo đảm pháp luật chuyên ngành.

Đặc biệt, Chính phủ sẽ xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra bằng hệ thống chỉ số lượng hóa về mức độ hoàn thành mục tiêu, tiến độ, giải ngân, chế độ báo cáo và mức độ hài lòng của nhân dân.

Cùng với đó, Chính phủ đề xuất giảm đầu mối trung gian, phân cấp mạnh hơn cho địa phương và gắn phân cấp với trách nhiệm. Các bộ quản lý ngành sẽ tập trung vào xây dựng chính sách, mục tiêu, tiêu chí chuyên ngành và đánh giá kết quả, không làm trung gian trong phân bổ, quyết toán. Địa phương được chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và tổ chức thực hiện, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả trên địa bàn.

Bộ Tài chính giữ vai trò đầu mối ở Trung ương, tập trung vào thể chế, mục tiêu, tiêu chí, kiểm tra và giám sát. Cách tiếp cận này nhằm trao quyền chủ động lớn hơn cho địa phương nhưng đồng thời tăng yêu cầu về trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Một vấn đề khác được Chính phủ nhấn mạnh là bảo đảm quá trình chuyển tiếp liên tục, không làm gián đoạn các nhiệm vụ đang triển khai.

Phân cấp phải đi cùng tiêu chuẩn, định mức, năng lực thực hiện

Thẩm tra Tờ trình của Chính phủ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng Dân tộc nhất trí với chủ trương tích hợp thực chất 4 CTMTQG hiện hành thành một chương trình tổng thể.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: VPQH

Hội đồng Dân tộc nhận thấy, nội dung Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội cơ bản đáp ứng yêu cầu tại khoản 5 Điều 20 Luật Đầu tư công, đồng thời việc tích hợp cơ bản bảo đảm không thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định.

Về nguồn lực, tổng nguồn lực của 4 chương trình được xác định là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương 345.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng và các nguồn vốn khác.

Hội đồng Dân tộc thống nhất với việc không áp dụng một cách cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Cơ quan thẩm tra đề nghị Nghị quyết của Quốc hội xác định rõ tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên; Chính phủ được chủ động cơ cấu vốn chi tiết trong phạm vi, giới hạn Quốc hội quyết định.

Hội đồng Dân tộc cũng tán thành việc ưu tiên ngân sách trung ương cho các địa phương khó khăn, song lưu ý khả năng cân đối ngân sách không thể là tiêu chí duy nhất. Việc phân bổ cần đồng thời căn cứ quy mô, đối tượng, mức thiếu hụt dịch vụ cơ bản, đặc thù từng lĩnh vực và điều kiện của từng địa bàn.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Hội đồng Dân tộc đề nghị tiêu chí và hệ số phân bổ đối với các xã không đặc biệt khó khăn phải đủ mạnh, đồng thời tăng cường theo dõi, báo cáo về nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Tán thành định hướng phân cấp theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, song Hội đồng Dân tộc cho rằng phân cấp phải đi cùng tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, trước khi phân cấp đến cấp xã cần đánh giá điều kiện thực hiện. Đối với nơi chưa đủ điều kiện, cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

Về tổ chức thực hiện, Hội đồng Dân tộc nhất trí về nguyên tắc Quốc hội giao Chính phủ ban hành một nghị quyết để giảm đầu mối văn bản, đơn giản hóa thủ tục và xử lý trực tiếp các vấn đề trong quá trình triển khai. Tuy nhiên, Chính phủ cần xác định rõ cơ quan điều phối, cơ quan tổng hợp nguồn lực và trách nhiệm của từng Bộ.

Đối với kế hoạch năm 2027, Cơ quan thẩm tra nhất trí tiếp tục lập dự toán theo các chương trình hiện hành. Sau khi nghị quyết của Chính phủ được ban hành, các chương trình sẽ được sắp xếp theo cơ chế mới, nhưng phải bảo đảm không gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi của người thụ hưởng.

N. HỒNG