Đề xuất tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình

Sáng 14/8, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, thực trạng quản lý các Chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay vẫn còn nhiều bất cập như: nội dung dàn trải, cồng kềnh văn bản hướng dẫn, giao thoa về đối tượng, địa bàn và nhiệm vụ; lập kế hoạch, chuẩn bị dự án chưa gắn chặt với điều kiện thực hiện, khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. (Ảnh: Media Quốc hội)

Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng nguồn lực của các Chương trình chưa đáp ứng yêu cầu. Đến hết năm 2025, giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương của các Chương trình mới chỉ đạt 76,8% kế hoạch, dự toán đã phân bổ, giao (khoảng hơn 135 nghìn tỷ đồng). Tính đến ngày 31/7/2026, việc giải ngân số vốn kéo dài sang năm 2026 mới đạt 23%.

Nếu tiếp tục duy trì nhiều đầu mối, nhiều quy trình và cách phân bổ chủ yếu theo nhu cầu đăng ký, nguy cơ chậm phân bổ, giải ngân thấp, trùng lặp nhiệm vụ và lãng phí nguồn lực sẽ tiếp tục phát sinh. Vì vậy, cần thiết phải thực hiện giải pháp tổ chức lại các Chương trình để vừa bảo vệ kết quả đã đạt được, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, tổ chức lại cấu trúc các Chương trình để khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, giảm thủ tục phối hợp, tạo điều kiện lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.

Chính phủ đề xuất tên gọi Chương trình sau tích hợp là: “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa-xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035”. Chương trình được hợp nhất từ 4 Chương trình hiện hành về văn hóa; giáo dục-đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Chương trình được cấu trúc gồm 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Tổng vốn huy động giai đoạn 2026-2030 dự kiến là 808.558 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương là 345 nghìn tỷ đồng.

Dự kiến, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan điều phối chung, giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương; Bộ Tài chính chịu trách nhiệm tổng hợp, phân bổ, điều chuyển vốn; các Bộ chuyên ngành ban hành tiêu chuẩn, tiêu chí, đánh giá kết quả đầu ra; địa phương áp dụng nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, tự chọn danh mục, ưu tiên vốn, chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ.

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân. Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 Chương trình vào một “vỏ” chung; đồng thời không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội)

Về tên gọi, Thường trực Hội đồng Dân tộc cơ bản tán thành đề xuất của Chính phủ; đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng khái quát, thể hiện rõ trụ cột giảm nghèo bền vững và nội hàm phát triển kinh tế-xã hội vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Cơ quan thẩm tra lưu ý việc phân biệt giữa “trùng lặp” và “giao thoa”. Một địa bàn, hộ gia đình cùng thụ hưởng chính sách về hạ tầng, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa chưa phải là trùng lặp nếu các chính sách đáp ứng những nhu cầu khác nhau. Chỉ tích hợp, loại bỏ khi trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ; chính sách đặc thù phải được duy trì, bảo đảm nguồn lực và theo dõi riêng.

Đối với nguồn lực, cần làm rõ cơ sở xác định tổng nguồn vốn 808.558 tỷ đồng và số vốn tiết kiệm được từ việc giảm đầu mối; đề xuất phương án xử lý dứt điểm 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026 đang giải ngân rất chậm (mới đạt 23% tính đến ngày 31/7/2026).

Thường trực Hội đồng Dân tộc cũng lưu ý việc áp dụng cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên có thể gây thiếu hụt nguồn lực cho các hoạt động hỗ trợ sinh kế, đào tạo, văn hóa, y tế và chính sách đặc thù. Với các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương trên 70%, đề nghị quy định tỷ lệ vốn đối ứng không quá 10%.

Về tổ chức thực hiện, cần một cơ quan điều phối chung, không tạo thêm tầng nấc trung gian. Thường trực Hội đồng Dân tộc đề nghị cân nhắc giao Bộ Tài chính làm đầu mối tổng hợp, điều phối, các bộ quản lý ngành hướng dẫn chuyên môn.

Cơ quan thẩm tra cũng tán thành nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng phải trong phạm vi mục tiêu, đối tượng, nguyên tắc ưu tiên và nguồn lực đã được quy định, gắn với công khai dữ liệu, trách nhiệm giải trình và kết quả đầu ra.

Dự kiến, việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia sẽ được trình Quốc hội xem xét, quyết định trong đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.

Trước đó, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với nhóm 2 dự thảo: Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư; Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang.

VĂN TOẢN