Chính phủ đề xuất tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1

Sáng 14/8, tại Phiên họp thứ 5, UBTVQH cho ý kiến về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Cơ cấu lại 7 nhóm nhiệm vụ, phân cấp mạnh cho địa phương

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể là bước cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Đảng ủy Chính phủ.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội

Theo Bộ trưởng, Quốc hội khóa XV đã phê duyệt chủ trương đầu tư 4 Chương trình tại các Nghị quyết số 162/2024/QH15, 249/2025/QH15, 257/2025/QH15 và 262/2025/QH15. Tuy nhiên, việc quản lý các chương trình còn nhiều bất cập, như nội dung dàn trải, văn bản hướng dẫn cồng kềnh, giao thoa về đối tượng, địa bàn và nhiệm vụ; lập kế hoạch, chuẩn bị dự án chưa gắn chặt với điều kiện thực hiện, khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra.

Tỷ lệ giải ngân nguồn vốn NSTƯ đến hết năm 2025 chỉ đạt 76,8%, tương đương hơn 135.000 tỷ đồng. Đến ngày 31/7/2026, số vốn kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân đạt 23%.

Giai đoạn 2026-2030, tổng ngân sách Trung ương dự kiến cho các chương trình là 362.725,657 tỷ đồng, bằng 187,8% giai đoạn trước. Nếu duy trì cơ chế nhiều đầu mối, nguy cơ lãng phí và chậm giải ngân có thể tiếp diễn. Vì vậy, Chính phủ đề xuất thống nhất tên gọi, cơ cấu lại nội dung và đổi mới cơ chế quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Media Quốc hội

Tên gọi chính thức được đề xuất là "Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035". Chương trình hợp nhất 4 chương trình hiện hành về văn hóa; giáo dục - đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Riêng Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2030 tiếp tục thực hiện riêng do có tính chất đặc thù về bảo đảm an ninh, trật tự xã hội.

Tổng vốn huy động giai đoạn 2026-2030 dự kiến 808.558 tỷ đồng, trong đó NSTƯ 345.000 tỷ đồng, định hướng khoảng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Không để gián đoạn chính sách, quyền lợi của người dân

Thay mặt cơ quan chủ trì thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất cao về sự cần thiết tích hợp, song đề nghị bảo đảm chặt chẽ yêu cầu pháp lý và quyền lợi của người thụ hưởng.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội

Hội đồng Dân tộc nhấn mạnh, việc tích hợp phải thực chất, không cộng gộp cơ học. Không thể chỉ đưa 4 chương trình vào một "vỏ" chung, làm suy giảm mục tiêu và mức độ ưu tiên đối với các chính sách đặc thù dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về thẩm quyền và quy trình, do pháp luật hiện hành chưa có quy định riêng về hợp nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý cần phân biệt "trùng lặp" với "giao thoa". Một hộ gia đình hoặc địa bàn đồng thời được hỗ trợ về hạ tầng, y tế, giáo dục, sinh kế là cách tiếp cận chính sách đa chiều, không phải trùng lặp; chỉ loại bỏ những nội dung trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ.

Đối với nguồn lực, Hội đồng Dân tộc đề nghị làm rõ cơ sở xác định tổng vốn 808.558 tỷ đồng và số vốn tiết kiệm từ việc giảm đầu mối. Đồng thời, cần xử lý dứt điểm 17.241,8 tỷ đồng vốn kéo dài sang năm 2026 đang giải ngân chậm.

Hội đồng Dân tộc cũng cảnh báo việc áp dụng cứng nhắc tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên có thể gây thiếu nguồn lực cho hỗ trợ sinh kế, đào tạo, văn hóa, y tế và các chính sách đặc thù. Với địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương trên 70%, đề nghị tỷ lệ vốn đối ứng không quá 10%.

Lê Bảo