Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia: Chuyển từ quản lý theo quy trình sang kết quả

Đổi mới phương thức phân bổ vốn

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, sau khi tích hợp, chương trình vẫn giữ nguyên tổng nguồn lực dự kiến khoảng 808.558 tỷ đồng. Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, cơ cấu chi đầu tư và chi thường xuyên của ngân sách Trung ương, bảo đảm triệt để tiết kiệm chi thường xuyên.

Chương trình gồm 7 nhóm nhiệm vụ lớn: Phát triển hạ tầng thiết yếu, bảo vệ môi trường; phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và thu nhập; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Bên cạnh đó là nhóm nhiệm vụ bảo tồn, phát triển văn hóa; thực hiện chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó ưu tiên nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tái định cư, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, vùng dược liệu; quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.

Chính phủ đề xuất đổi mới phương thức phân bổ vốn, chuyển từ "phân bổ theo nhu cầu đăng ký" sang kết hợp giữa nhu cầu với kết quả thực hiện mục tiêu, giải ngân, năng lực và điều kiện sẵn sàng.

Đối với kế hoạch trung hạn, nguồn lực sẽ được phân bổ theo nhóm tiêu chí chung như dân số, diện tích, mức độ khó khăn, khả năng cân đối ngân sách, tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số và các tiêu chí riêng theo từng nhóm mục tiêu để xác định mức trần hỗ trợ.

Hằng năm, việc phân bổ sẽ gắn với nhu cầu thực tế, kết quả thực hiện, khả năng giải ngân và vốn đối ứng. Chính phủ cũng đề xuất cho phép điều chuyển vốn từ nhiệm vụ chậm triển khai sang nhiệm vụ có khả năng hoàn thành tốt hơn.

Đối với địa phương, ngân sách Trung ương sẽ hỗ trợ theo mức độ cân đối ngân sách. Địa phương nhận bổ sung cân đối hoặc không nhận bổ sung cân đối nhưng không điều tiết về ngân sách Trung ương được xem xét theo khung tỷ lệ; trong đó, địa phương nhận bổ sung cân đối từ 60% tổng chi cân đối ngân sách địa phương trở lên được xác định mức hỗ trợ cao hơn. Địa phương tự cân đối ngân sách chủ động bố trí nguồn lực thực hiện chương trình.

Theo dự thảo, nguồn lực cũng được ưu tiên ở mức cao nhất cho xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo; đồng thời thực hiện lồng ghép các nguồn vốn có cùng mục tiêu.

Tại tờ trình, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép Chính phủ quyết định cơ cấu các nguồn vốn trong tổng nguồn lực 808.558 tỷ đồng; ban hành một nghị quyết quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện chương trình theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rõ tiêu chí đầu ra, phân cấp mạnh và xử lý đầy đủ các vấn đề chuyển tiếp.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn. (Ảnh: Media Quốc hội).

Không để tích hợp làm giảm nguồn lực cho các nhóm yếu thế

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng Dân tộc thống nhất với Chính phủ về sự cần thiết tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một chương trình tổng thể.

Theo Hội đồng Dân tộc, việc tích hợp nhằm sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, đầu tư đồng bộ, tăng quyền chủ động và trách nhiệm của địa phương, chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra; đồng thời khắc phục tình trạng nhiều đầu mối, khó lồng ghép nguồn lực, chậm phân bổ và giải ngân.

Thực tiễn giai đoạn 2021-2025 cho thấy, giải ngân ngân sách Trung ương mới đạt 76,8%, kinh phí thường xuyên đạt 70,2%. Đối với nguồn vốn kéo dài sang năm 2026, đến ngày 31/7/2026 mới giải ngân khoảng 23%.

Vì vậy, Hội đồng Dân tộc cho rằng cùng với việc tích hợp, cần xử lý đồng bộ những hạn chế về thiết kế chính sách, chuẩn bị nhiệm vụ, khả năng hấp thụ vốn, thủ tục và công tác phối hợp.

Theo báo cáo thẩm tra, tổng nguồn lực của 4 chương trình trước khi hợp nhất là 808.558 tỷ đồng, gồm 345.000 tỷ đồng ngân sách Trung ương; 395.392 tỷ đồng ngân sách địa phương; 23.000 tỷ đồng thực hiện tín dụng chính sách; 20.429 tỷ đồng vốn đối ứng của cơ sở giáo dục và 24.737 tỷ đồng nguồn huy động hợp pháp khác.

Hội đồng Dân tộc thống nhất không áp dụng cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Nghị quyết của Quốc hội xác định tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công - kinh phí thường xuyên và giới hạn giao Chính phủ.

Theo đó, Chính phủ được chủ động cơ cấu chi tiết trong phạm vi, giới hạn Quốc hội quyết định, nhưng không làm thay đổi tổng vốn đầu tư, mục tiêu, đối tượng, mức độ ưu tiên và các nội dung thuộc chủ trương đầu tư do Quốc hội quyết định.

Đặc biệt, việc cơ cấu lại nguồn vốn không được làm giảm nguồn lực dành cho hỗ trợ trực tiếp, sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, đào tạo nghề và chính sách dân tộc.

Hội đồng Dân tộc cũng lưu ý, vốn đối ứng của địa phương phải phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, không để các địa phương khó khăn mất khả năng tiếp cận nguồn vốn Trung ương. Trường hợp vượt phạm vi được giao, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định theo thẩm quyền.

Đối với đề xuất áp dụng ngưỡng ưu tiên ngân sách Trung ương cho các địa phương nhận bổ sung cân đối từ 60% tổng chi cân đối ngân sách địa phương trở lên, Hội đồng Dân tộc cơ bản tán thành.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiêu chí về cân đối ngân sách không được thay thế các tiêu chí về đối tượng, mức thiếu hụt dịch vụ cơ bản và định mức chuyên ngành. Đặc biệt, xã, thôn đặc biệt khó khăn phải được xác định trọng số đủ lớn trong phân bổ nguồn lực.

Đối với đề nghị giao Chính phủ quyết định cơ cấu từng nguồn vốn trong tổng nguồn lực 808.558 tỷ đồng, Hội đồng Dân tộc cho rằng do cơ cấu từng nguồn lực đã được Quốc hội quyết nghị tại 4 nghị quyết hiện hành, cần quy định rõ phạm vi chủ động của Chính phủ.

Theo đó, Chính phủ được rà soát, cơ cấu lại trong tổng nguồn lực và theo dự toán, kế hoạch được cấp có thẩm quyền quyết định, nhưng không làm thay đổi tổng vốn đầu tư, mục tiêu, đối tượng, mức độ ưu tiên và các nội dung thuộc chủ trương đầu tư do Quốc hội quyết định.

Trường hợp việc cơ cấu lại vượt quá phạm vi này, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định theo thẩm quyền.

Yến Chi