Cân nhắc việc lấy kết quả giải ngân làm tiêu chí quyết định mức vốn hỗ trợ

Tán thành Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Hội đồng Dân tộc về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia trên cơ sở tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh, thực tiễn cho thấy yêu cầu tích hợp là cấp thiết nhằm giảm giao thoa, trùng lặp; phân bổ nguồn lực linh hoạt hơn, tăng tính chủ động và trách nhiệm của địa phương, đồng thời tạo điều kiện để người dân được tiếp cận đồng bộ các chính sách.

Đại biểu dẫn thực tế, trong giai đoạn vừa qua đã phải ban hành tới 45 văn bản quy phạm pháp luật và gần 200 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, trong khi đến hết năm 2025 mới giải ngân được 76,8% kế hoạch và dự toán đã giao. Nhiều đầu mối hướng dẫn, thủ tục lòng vòng khiến địa phương lúng túng, vừa sợ sai, vừa chậm giải ngân.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 3 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Thanh Hóa, Tây Ninh). Ảnh: Lâm Hiển

Không làm mờ nhạt các mục tiêu đặc thù

Một trong những đề xuất được ĐBQH Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh là việc tích hợp các chương trình không được làm mờ nhạt những mục tiêu văn hóa - xã hội vốn mang tính đặc thù. Bởi, mỗi mục tiêu của 4 chương trình hiện hành đều đã được xác định trong các nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị. Vì vậy, tích hợp là để thống nhất mục tiêu chung, cơ chế quản lý và nguồn lực, nhưng những nội dung đặc thù về văn hóa, y tế, giáo dục, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phải tiếp tục được giữ nguyên.

Theo đại biểu, nếu không có cơ chế theo dõi cụ thể, có thể xuất hiện nguy cơ địa phương ưu tiên những công trình lớn, dễ giải ngân, trong khi các nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến đời sống người dân như hỗ trợ sinh kế, giảm nghèo, y tế cơ sở, dinh dưỡng học đường hay thiết chế văn hóa cơ sở lại bị xếp sau.

Từ đó, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh tán thành việc hệ thống mục tiêu được thể hiện thành phụ lục chi tiết theo từng nhóm lĩnh vực; đồng thời đề nghị quy định nguyên tắc thống kê nguồn vốn và kết quả đầu ra theo từng nhóm mục tiêu ngay trên hệ thống dữ liệu.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Theo đại biểu, cách làm này sẽ bảo đảm dù quản lý theo một chương trình tích hợp nhưng vẫn có thể theo dõi riêng phần đầu tư cho giáo dục, y tế - dân số, văn hóa cũng như vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Liên quan đến điều khoản chuyển tiếp, đại biểu đề nghị quy định rõ ngay trong nghị quyết để tránh xáo trộn trong quá trình chuyển từ cơ chế cũ sang cơ chế mới.

Cụ thể, năm 2026 cần tiếp tục thực hiện kế hoạch, dự toán đã được phê duyệt; tập trung giải ngân nguồn vốn cho chính sách dân tộc, hỗ trợ sinh kế, thanh quyết toán các công trình, dự án đang dở dang theo cơ chế cũ. Từ năm 2027 mới lập dự toán và giao kế hoạch vốn theo cơ chế mới.

Đồng thời, cần có cơ chế xử lý số dư kinh phí và phần vốn chưa giải ngân hết của 4 chương trình hiện hành khi chuyển sang chương trình tổng thể, bảo đảm không để dự án bị đứt gãy hoặc phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Các ĐBQH Đoàn Thanh Hóa tại thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Phân bổ vốn phải ưu tiên nơi khó khăn, không chạy theo tỷ lệ giải ngân

Về phân cấp, đầu mối điều phối và cơ chế giám sát, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh tán thành định hướng chuyển từ phân bổ theo từng dự án chi tiết sang giao vốn trọn gói theo mục tiêu.

Theo đó, Trung ương ban hành mục tiêu đầu ra, tiêu chí, định mức; HĐND cấp tỉnh được quyền điều hòa vốn giữa các dự án thành phần theo nhu cầu thực tế của địa bàn mà không phải trình các bộ, ngành thẩm định lại.

Đi cùng với phân cấp, đại biểu cho rằng phải chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả đầu ra, trong đó mục tiêu phải rõ ràng, kết quả có thể đo lường, nguồn lực gắn với kết quả; đồng thời trao quyền chủ động cho đơn vị thực hiện, tăng cường theo dõi bằng dữ liệu và đề cao trách nhiệm giải trình.

Để việc tích hợp thực chất hơn, đại biểu đề nghị chỉ duy trì một Ban Chỉ đạo và một Văn phòng điều phối chung; đồng thời rà soát, chấm dứt các ban quản lý chuyên trách riêng rẽ còn tồn tại ở các bộ. Nếu không thực hiện đồng bộ, theo đại biểu, việc gom đầu mối sẽ chỉ mang tính cơ học.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số hóa, cập nhật theo thời gian thực thay cho các báo cáo giấy định kỳ và có một bộ tiêu chí đánh giá đầu ra thống nhất, tránh chồng chéo với tiêu chí chuyên ngành của các bộ.

Các ĐBQH Đoàn Tây Ninh tham gia thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Đáng chú ý, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cân nhắc kỹ việc lấy kết quả giải ngân làm tiêu chí quyết định mức vốn được hỗ trợ.

Theo đại biểu, thực tế cho thấy nhiều địa bàn càng khó khăn thì năng lực chuẩn bị và triển khai dự án càng hạn chế, kéo theo tỷ lệ giải ngân không cao. Nếu lấy tỷ lệ giải ngân làm căn cứ quan trọng để phân bổ vốn, chính những địa phương đang cần nguồn lực hỗ trợ nhất lại có thể gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nguyên tắc phân bổ trước hết phải bảo đảm nguồn lực theo mục tiêu, mức độ khó khăn và đối tượng ưu tiên; sau đó mới sử dụng kết quả thực hiện để điều chỉnh và khuyến khích những nơi làm tốt.

Theo đại biểu, việc tích hợp chỉ thực sự có ý nghĩa khi có thể đo lường được hiệu quả thông qua những kết quả cụ thể như giảm đầu mối, giảm thủ tục, rút ngắn thời gian giao vốn, giảm vốn phải chuyển nguồn và quan trọng nhất là giúp người dân tiếp cận chính sách tốt hơn.

Do đó, đại biểu đề nghị ngay trong nghị quyết cần giao Chính phủ xác định một số chỉ tiêu định lượng đối với các nội dung này để sau một đến hai năm, Quốc hội có căn cứ đánh giá hiệu quả của cơ chế mới; đồng thời giao Hội đồng Dân tộc chủ trì, phối hợp với các Ủy ban của Quốc hội giám sát chương trình theo một đầu mối thống nhất.

Đào Cảnh