Thị trường carbon Việt Nam chuyển từ chính sách sang hành động

Diễn đàn carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” diễn ra ngày 14/8 tại TP. Hồ Chí Minh, thu hút khoảng 400 đại biểu.

Diễn đàn quy tụ đại diện cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, hiệp hội và các tổ chức quốc tế, tập trung bàn về hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn cung tín chỉ carbon, kết nối người mua, người bán và huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh.

Đưa tín chỉ carbon vào giao dịch thực tế

Theo các đại biểu, Việt Nam đã hình thành những nền tảng ban đầu cho thị trường carbon. Hàng trăm dự án theo Cơ chế phát triển sạch (CDM) đã được cấp tín chỉ, cùng hơn 10 dự án theo Cơ chế tín chỉ chung (JCM) và nhiều dự án áp dụng các tiêu chuẩn carbon khác.

Khoảng 30 tổ chức đã đáp ứng các yêu cầu liên quan đến chứng nhận, xác nhận giá trị sử dụng, tạo thêm mắt xích cho quá trình đo lường, báo cáo, thẩm tra và chứng nhận tín chỉ carbon.

Điểm đáng chú ý tại diễn đàn là hoạt động Business Matching, kết nối các đơn vị phát triển tín chỉ với doanh nghiệp có nhu cầu mua, trao đổi hoặc sử dụng tín chỉ để bù trừ phát thải. Hai biên bản ghi nhớ hợp tác về kết nối cung, cầu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon cũng được ký kết.

Các chuyên gia cho rằng thị trường muốn vận hành hiệu quả phải đồng thời có nguồn cung tín chỉ chất lượng và nhu cầu đủ lớn. Doanh nghiệp cần nắm rõ quy trình phát triển dự án, tiêu chuẩn tín chỉ, hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm tra (MRV) và khả năng giao dịch trong nước, quốc tế.

Cục Biến đổi khí hậu và Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) đang phối hợp xây dựng sổ tay hướng dẫn nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận quy định và chuẩn bị dự án thuận lợi hơn.

Không phải dự án giảm phát thải nào cũng tạo được tín chỉ

Phiên thảo luận buổi chiều tập trung vào trao đổi tín chỉ carbon quốc tế và việc thực hiện Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Theo các chuyên gia, Nghị định 112/2026/NĐ,CP, ban hành ngày 1/4 và có hiệu lực từ 19/5, đã tạo khung pháp lý cho việc trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Hai cơ chế được quan tâm là Điều 6.2 và Điều 6.4. Trong đó, Điều 6.2 liên quan đến hợp tác giữa các quốc gia trong chuyển giao kết quả giảm phát thải; Điều 6.4 là cơ chế tập trung do Liên hợp quốc quản lý, hướng đến các tín chỉ có tiêu chuẩn chất lượng và tính toàn vẹn môi trường cao.

Một yêu cầu xuyên suốt là tính bổ sung và khả năng chứng minh lượng giảm phát thải là thực chất. Không phải mọi hoạt động giảm phát thải đều mặc nhiên tạo ra tín chỉ carbon có thể bán trên thị trường quốc tế. Các chuyên gia cũng lưu ý Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện phương pháp luận cho hợp tác quốc tế theo Điều 6.2 và 6.4.

Một hướng được đặt ra là nghiên cứu công nhận những phương pháp luận của các tiêu chuẩn carbon tự nguyện như Verra, Gold Standard nếu đáp ứng các yêu cầu tương đương.

Ưu tiên dự án công nghệ mới, khó và cần vốn lớn

Diễn đàn cho rằng, Việt Nam không nên chạy theo việc chuyển giao tín chỉ carbon ra quốc tế một cách đại trà mà cần ưu tiên những dự án vừa tạo ra giảm phát thải thực chất, vừa mang lại công nghệ và nguồn vốn cho chuyển đổi xanh.

Trong lĩnh vực năng lượng, những dự án điện Mặt trời nối lưới hoặc điện gió trên bờ ngày càng khó đáp ứng yêu cầu về tính bổ sung do công nghệ đã phổ biến và chi phí giảm. Ngược lại, điện gió ngoài khơi, địa nhiệt, năng lượng sóng và thủy triều được đánh giá có nhiều dư địa hơn do còn cần vốn lớn và công nghệ mới.

Nông nghiệp, lâm nghiệp và giảm phát thải methane cũng được xem là những lĩnh vực có tiềm năng lớn. Đáng chú ý, dự án lúa phát thải thấp của Green Carbon với quy mô hơn 80.000ha cho thấy vai trò của dữ liệu đường cơ sở, công nghệ viễn thám, dữ liệu vệ tinh và hệ thống MRV trong việc bảo đảm chất lượng tín chỉ.

Bán tín chỉ nhưng không được quên mục tiêu Net Zero

Một vấn đề được nhấn mạnh tại Diễn đàn là bài toán cân bằng giữa bán tín chỉ ra quốc tế và giữ lại kết quả giảm phát thải để thực hiện mục tiêu khí hậu của Việt Nam. Với lượng giảm phát thải được Chính phủ chấp thuận chuyển giao quốc tế, Việt Nam phải thực hiện cơ chế “điều chỉnh tương ứng”.

Điều này đồng nghĩa lượng giảm phát thải đã chuyển giao không còn được tính vào mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam. Do đó, Nhà nước cần kiểm soát lượng tín chỉ được phép chuyển giao để bảo đảm không ảnh hưởng đến mục tiêu quốc gia.

Theo các nội dung được trình bày tại Diễn đàn, Nghị định 112 quy định các phương án chuyển giao quốc tế gồm hợp tác song phương theo Điều 6.2, cơ chế tập trung theo Điều 6.4 và chuyển giao theo các tiêu chuẩn carbon độc lập. Tỷ lệ chuyển giao cũng được phân loại theo mức độ ưu tiên của dự án.

Những dự án công nghệ cao, cần vốn lớn và mới triển khai có thể được chuyển giao tối đa 90%; trong khi các dự án giảm phát thải phổ biến hơn có tỷ lệ tối đa 50%. Theo các chuyên gia, giá trị của tín chỉ carbon không chỉ nằm ở khả năng tạo thêm nguồn thu. Quan trọng hơn, tín chỉ phải chứng minh được kết quả giảm phát thải, đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh và đóng góp vào mục tiêu Net Zero.

Thông điệp xuyên suốt Diễn đàn carbon Việt Nam 2026 là thị trường carbon Việt Nam đang bước qua giai đoạn xây dựng chính sách để tiến vào vận hành thực tế. Để thị trường phát triển bền vững, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện dữ liệu, phương pháp luận, hệ thống MRV, quy trình cấp phép và cơ chế kết nối cung, cầu, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và chất lượng của từng tín chỉ carbon.

Chu Văn