Tín chỉ carbon: Chạy đà trước khi 'vươn biển lớn'

Ghi nhận 73 dự án tạo tín chỉ carbon

Liên Bộ Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường vừa khai trương sàn giao dịch carbon (carbon) Việt Nam. Sự kiện đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam xác định giá carbon, biến quyền phát thải hoặc kết quả giảm phát thải thành loại hàng hóa có giá trị kinh tế.

Tín chỉ carbon chưa phát sinh thêm giao dịch sau ngày khai trương.

Theo thông báo của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, mã hạn ngạch phát thải khí nhà kính đầu tiên được giao dịch là mã VN2025. Khối lượng 511,4 triệu tấn CO2. Tính chung tháng 6 khối lượng giao dịch phát sinh 1.200 tCOe (tonnes of carbon dioxide equivalent - tấn CO2, đơn vị dùng để quy đổi tác động gây nóng lên toàn cầu của các loại khí nhà kính khác nhau về cùng một chuẩn là CO2). Giá giao dịch gần nhất là 136.000 đồng một tấn. Từ 1/7 đến nay (7/7), chưa phát sinh giao dịch mới.

Chia sẻ với Báo Xây dựng, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, hàng hóa giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho giai đoạn năm 2025 - 2026. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành quyết định phân bổ thí điểm hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho 110 cơ sở.

Cục Biến đổi khí hậu đã hoàn thành việc đăng ký và cấp mã trong nước đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính phân bổ cho giai đoạn 2025 - 2026 trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; đồng thời trao đổi thông tin, dữ liệu với Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội để phục vụ việc đưa hạn ngạch phát thải khí nhà kính vào lưu ký, giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Đối với tín chỉ carbon, Cục Biến đổi khí hậu cũng đã tổng hợp thông tin các dự án tạo tín chỉ carbon và tiến hành nhập liệu trên Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Đến nay, đã tổng hợp và ghi nhận thông tin về 73 dự án tạo tín chỉ carbon với tổng lượng tín chỉ carbon đã ban hành là 49.065.141 tín chỉ. Đây là cơ sở dữ liệu ban đầu để tiếp tục rà soát, xác nhận điều kiện giao dịch theo quy định, bảo đảm nguồn hàng hóa tín chỉ carbon được đưa vào thị trường theo lộ trình phù hợp sau khi sàn giao dịch carbon trong nước đi vào vận hành.

Thị trường carbon thúc đẩy tăng trưởng xanh

Chính phủ trước đó đã ban hành Nghị định về Sàn giao dịch carbon trong nước (29/2026/NĐ-CP). Nghị định này quy định về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch carbon trong nước, bao gồm đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon đủ điều kiện được giao dịch theo quy định pháp luật; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc quản lý sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo, công bố thông tin...

Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định Phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025 - 2026 (số 263/QĐ-TTg ngày 9/2/2026). Theo đó, tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm năm 2025 - 2026, phân bổ cho 34 nhà máy nhiệt điện, 25 cơ sở sản xuất sắt thép, 51 cơ sở sản xuất xi măng, cụ thể: Tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2025 là 243.082.392 tấn CO2tđ (đơn vị dùng để quy đổi tác động gây nóng lên toàn cầu của các loại khí nhà kính khác nhau về cùng một đơn vị là khí CO, giúp việc kiểm kê và giao dịch carbon trở nên thống nhất). Tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho năm 2026 là 268.391.454 tấn CO2tđ. Và trong giai đoạn thí điểm này là toàn bộ hạn ngạch phát thải đều được Nhà nước phân bổ hoàn toàn miễn phí cho doanh nghiệp.

Chia sẻ với PV Báo Xây dựng, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Phó Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho hay, hai quy định trên đã tạo nên hành lang pháp lý tương đối đầy đủ. Việc lựa chọn 3 nhóm ngành năng lượng, sắt thép, xi măng đưa vào thí điểm là hoàn toàn phù hợp, bởi đây là những doanh nghiệp có lượng phát thải CO2 hay phát thải khí nhà kính lớn nhất nền kinh tế. Đây chính là nhân tố cốt lõi để bắt đầu bước vào thị trường carbon một cách bài bản trước khi vận hành toàn diện.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, việc phân bổ miễn phí bản chất là việc xác lập một giới hạn phát thải rõ ràng để doanh nghiệp dễ hiểu, dễ làm quen. Doanh nghiệp thải vượt thì phải tự tìm nguồn mua bù vào, doanh nghiệp thải ít hơn sẽ có quyền bán phần thừa trên sàn thông qua mã định danh doanh nghiệp. Nhà nước không đi thu tiền trực tiếp từ cơ sở phát thải mà tạo ra cơ chế thị trường để các bên tự trao đổi, từ đó hình thành giá carbon nội địa. Nhà nước sẽ chỉ thu thuế hoạt động kinh doanh trên sàn giao dịch tương tự như thị trường chứng khoán.

Giai đoạn chạy đà từ nay đến năm 2028 được xem là khoảng thời gian để doanh nghiệp nội địa làm quen với các bài toán nghiệp vụ, sẵn sàng cho lộ trình chính thức kết nối với thị trường carbon quốc tế vào năm 2029. Trong bối cảnh các rào cản kỹ thuật quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của châu Âu đang siết chặt, việc chủ động làm chủ luật chơi nội địa chính là cách bảo vệ năng lực cạnh tranh tốt nhất của hàng hóa Việt Nam khi bước ra toàn cầu.

Thị trường carbon không phải là rào cản chi phí, mà là cánh cửa mở ra phương thức quản trị mới cho doanh nghiệp Việt. Nhìn nhận hạn ngạch như một đặc quyền trong giai đoạn chạy đà sẽ giúp các đầu tàu công nghiệp chủ động làm chủ công nghệ, biến áp lực giảm phát thải thành lợi thế cạnh tranh tuyệt đối khi bước ra biển lớn toàn cầu vào năm 2029.

Cũng theo ông Chinh, mục tiêu quan trọng nhất của giai đoạn thí điểm không chỉ là tổ chức giao dịch, mà còn là xây dựng cơ sở dữ liệu ban đầu về phát thải của từng doanh nghiệp và từng ngành. Đây sẽ là nền tảng để Nhà nước điều chỉnh hạn ngạch phát thải, cũng như xây dựng lộ trình giảm phát thải carbon trong những năm tiếp theo. Sau khi kết thúc giai đoạn thí điểm, thị trường sẽ từng bước được mở rộng cả về quy mô và đối tượng tham gia.

Tại buổi ra mắt Sàn giao dịch carbon Việt Nam, đại diện các đơn vị vận hành, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNX (Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam) Lương Hải Sinh cho biết, việc khai trương Sàn giao dịch carbon là dấu mốc quan trọng đối với sự phát triển của thị trường tài chính và thị trường carbon Việt Nam, song đây mới chỉ là bước khởi đầu. Trong thời gian tới, các đơn vị vận hành sẽ tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp để phát triển thị trường carbon, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Nguyễn Hùng