Bộ Y tế đề xuất quản lý an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi cung ứng

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Xuân Tuyên cho biết, sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 được đánh giá đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của sản xuất, kinh doanh thực phẩm, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu khiến nhiều quy định hiện hành không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo Bộ Y tế, điểm cốt lõi của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là chuyển mạnh từ phương thức quản lý theo từng công đoạn sang quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, lưu thông đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Đây cũng là xu hướng quản lý mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng nhằm kiểm soát nguy cơ ngay từ nguồn thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra.

Bộ Y tế đề xuất quản lý an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi cung ứng.

Theo dự thảo, việc quản lý sẽ được thực hiện xuyên suốt các khâu của chuỗi cung ứng. Đối với giai đoạn sản xuất ban đầu, thực phẩm sau thu hoạch, giết mổ, khai thác phải đáp ứng các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các chất ô nhiễm theo tiêu chuẩn quốc tế. Trong khâu sản xuất, nhiều nhóm cơ sở sẽ phải áp dụng các hệ thống quản lý tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000 hoặc các tiêu chuẩn tương đương theo lộ trình do Chính phủ quy định.

Một thay đổi đáng chú ý khác là phương thức quản lý đối với sản phẩm thực phẩm. Thay vì áp dụng một cơ chế chung, dự thảo phân loại thực phẩm theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp. Một số nhóm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi vẫn phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành. Trong khi đó, phần lớn thực phẩm chế biến bao gói sẵn sẽ thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng và được tăng cường hậu kiểm trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Bộ Y tế cho rằng cách tiếp cận này vừa bảo đảm kiểm soát các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao, vừa giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết đối với phần lớn doanh nghiệp, phù hợp với chủ trương cải cách môi trường kinh doanh.

Đáng chú ý, dự thảo cũng dành một phần riêng để quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử. Theo đó, cơ sở kinh doanh phải đăng tải hoặc cung cấp đầy đủ hồ sơ công bố sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo (nếu có) để các nền tảng thương mại điện tử kiểm duyệt trước khi đưa sản phẩm lên kinh doanh. Chủ quản nền tảng cũng phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt và chịu trách nhiệm liên đới nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, dẫn đến sự cố về an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Song song với đó, chuyển đổi số được xác định là một trong những trụ cột của dự thảo luật. Bộ Y tế đề xuất xây dựng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương, số hóa toàn bộ dữ liệu liên quan đến doanh nghiệp, sản phẩm, quá trình lưu thông, kết quả kiểm nghiệm, vi phạm và cảnh báo an toàn thực phẩm. Hệ thống này sẽ hỗ trợ phân tích nguy cơ, truy xuất nguồn gốc, cảnh báo nhanh và xử lý sự cố kịp thời khi phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Ngoài ra, dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định nhằm siết chặt quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể - những lĩnh vực thường tiềm ẩn nguy cơ xảy ra các vụ ngộ độc thực phẩm. Theo đề xuất, cơ sở kinh doanh phải lưu giữ thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm và thông báo với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương. UBND cấp xã sẽ được giao lập danh mục quản lý, tăng cường kiểm tra, tiếp nhận phản ánh, xử lý sự cố và cập nhật dữ liệu vi phạm lên hệ thống thông tin an toàn thực phẩm.

Theo Bộ Y tế, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không nhằm tăng thêm các biện pháp tiền kiểm hay phát sinh chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Thay vào đó, dự thảo hướng tới xây dựng khung pháp lý hiện đại, quản lý dựa trên đánh giá nguy cơ, tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp đầu tư sản xuất thực phẩm an toàn, chất lượng.

Như Quỳnh