Đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp thứ 5 Ủy ban Thường vụ Quốc hội. (Ảnh: ĐĂNG ANH)

Tiếp tục phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, chiều 18/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến góp ý vào dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi); cho ý kiến về định hướng, chính sách dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và cho ý kiến về việc tách dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập.

Tập trung rà soát, hoàn thiện dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Thứ trưởng Bộ Công an, Thượng tướng Lê Văn Tuyến cho biết: Việc xây dựng Bộ luật Hình sự (sửa đổi) nhằm tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước trong tình hình mới; khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành, góp phần đắc lực bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức...

Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật, tập trung sửa đổi, bổ sung quy định liên quan tội phạm; hình phạt, bổ sung quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, sửa đổi các quy định của Bộ luật để bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi và kỹ thuật lập pháp.

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; yêu cầu về đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung…

Tuy nhiên, Bộ luật Hình sự là đạo luật có tính chất nền tảng, với yêu cầu sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự, chính sách hình sự sẽ có sự thay đổi căn bản và tác động rất lớn đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Vì vậy, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để thể chế hóa đầy đủ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới nhất của Đảng, Nhà nước.

Các quy định của Bộ luật Hình sự có liên quan mật thiết tới các quy định của các luật khác trong hệ thống pháp luật, do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành thuộc các lĩnh vực: Tố tụng hình sự, tố tụng hành chính, tài nguyên, môi trường, nông nghiệp, tài chính, ngân hàng, đất đai, kinh tế, phòng, chống ma túy…; đồng thời, bảo đảm tính thống nhất Phần những quy định chung và Phần các tội phạm; tính tương quan về chính sách xử lý các tội danh mới được bổ sung trong tổng thể các chương, điều; phân định rõ giữa xử lý hình sự và xử lý hành chính, không tạo khoảng trống pháp lý hoặc chồng lấn giữa tội phạm và vi phạm hành chính…

Hoàn thiện quy định về thẩm quyền của từng cơ quan điều tra

Trình bày về nội dung cơ bản của dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Thứ trưởng Công an, Thượng tướng Lê Văn Tuyến cho biết: Việc sửa đổi luật nhằm thể chế hóa chủ trương, quan điểm của Đảng về sắp xếp tổ chức, bộ máy nhà nước; kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra theo hướng tinh, gọn, chuyên nghiệp, chất lượng, hiệu lực, hiệu quả; hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra; tháo gỡ các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn.

Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) tập trung hoàn thiện mô hình tổ chức cơ quan điều tra; quy định về thẩm quyền của từng cơ quan điều tra; quy định về các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, xác định tên gọi, nhiệm vụ, quyền hạn điều tra của các cơ quan này; nhiệm vụ, quyền hạn của công an xã, phường, đặc khu, đồn công an trong xác định tố giác, tin báo về tội phạm, tiến hành tiếp nhận, xác minh ban đầu bảo đảm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm sau khi thực hiện tinh gọn bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

Báo cáo tóm tắt ý kiến về định hướng, chính sách, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ: Ủy ban tán thành với sự cần thiết xây dựng luật song đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các chính sách, các quy định cụ thể trong dự thảo luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, chính xác, kịp thời các chủ trương của Đảng nhất là các Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Do dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) có liên quan nhiều luật trong hệ thống pháp luật, trong đó một số luật liên quan trực tiếp đang được sửa đổi, bổ sung trình Quốc hội xem xét thông qua hoặc cho ý kiến lần đầu tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất (như các dự án: Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan; Bộ luật Hình sự, dự án Bộ luật Tố tụng hình sự), đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định của dự thảo luật để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Phát biểu kết luận về hai nội dung nêu trên, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị: Các cơ quan soạn thảo dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) cần phối hợp làm việc, thống nhất về tư tưởng, chính sách để bảo đảm sự đồng thuận cao trước khi trình Quốc hội. Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, rà soát, lấy ý kiến rộng rãi các chuyên gia, các cơ quan, tổ chức hữu quan, bảo đảm việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Bộ luật Hình sự vì đây là những nội dung liên quan quyền con người, quyền công dân.