Khuyến khích đổi mới nhưng không tạo khoảng trống pháp lý

Đoàn ĐBQH các tỉnh: Cao Bằng, Đắk Lắk, Tuyên Quang thảo luận tại Tổ 16. Ảnh: Đắc Trường

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI, chiều 4/8, Đoàn ĐBQH các tỉnh: Cao Bằng, Đắk Lắk, Tuyên Quang đã thảo luận tại Tổ 16 về: dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Tham gia góp ý dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật, các đại biểu đánh giá việc ban hành nghị quyết là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng về phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

ĐBQH Bùi Thanh Toàn (Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Đắc Trường

ĐBQH Bùi Thanh Toàn (Đắk Lắk) cho rằng dự thảo nghị quyết đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh hiện mới tập trung vào ứng dụng khoa học, công nghệ, trong khi lĩnh vực nghiên cứu và phát triển khoa học, công nghệ - nền tảng để làm chủ công nghệ chiến lược và hình thành các sản phẩm "Made in Vietnam" - chưa được bao quát.

Theo đại biểu, hoạt động nghiên cứu và phát triển luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro hơn so với ứng dụng công nghệ. Vì vậy, cần sớm nghiên cứu mở rộng cơ chế bảo vệ đối với lĩnh vực này để tạo động lực cho các địa phương, doanh nghiệp và nhà khoa học mạnh dạn đầu tư nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Đồng thời, đề nghị hoàn thiện các quy định về xử lý kỷ luật nhằm bảo đảm tương xứng với phạm vi điều chỉnh của nghị quyết; làm rõ tiêu chí xác định trường hợp "không tham nhũng", "vì lợi ích chung", "mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội" để cán bộ thực thi có cơ sở áp dụng thống nhất, tránh tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm.

ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Đắc Trường

ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) cho rằng cần xác định rõ nghị quyết được ban hành chủ yếu để xử lý các tồn tại của các dự án trước đây hay nhằm tạo cơ chế bảo vệ đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm trong giai đoạn phát triển mới. Trên cơ sở đó, cần xác định lại phạm vi điều chỉnh và thời gian thực hiện nghị quyết. Theo đại biểu, nếu mục tiêu là tạo cơ chế bảo vệ đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới thì thời hạn thực hiện 3 năm là chưa phù hợp, bởi việc triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị sẽ còn kéo dài nhiều năm. Đại biểu kiến nghị kéo dài thời hạn thực hiện nghị quyết lên tối thiểu 5 năm.

Đại biểu cũng kiến nghị rà soát các quy định về hồi tố, không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự nhằm bảo đảm tính thống nhất của dự thảo; đồng thời bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng biện pháp có lợi nhất đối với người vi phạm nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo nghị quyết.

ĐBQH Bế Thanh Tịnh (Cao Bằng) phát biểu. Ảnh: Đắc Trường

ĐBQH Bế Thanh Tịnh (Cao Bằng) nhấn mạnh đây là nghị quyết có tính chất đặc biệt khi cho phép áp dụng nhiều cơ chế khác với quy định của pháp luật hiện hành, nhất là liên quan đến trách nhiệm hình sự. Do đó, yêu cầu đặt ra là vừa phải tạo môi trường pháp lý đủ an toàn để khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa không làm suy giảm hiệu lực của công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Đại biểu kiến nghị quy định rõ phạm vi áp dụng chính sách miễn hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự chỉ đối với các hành vi phát sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc nghiên cứu khoa học mà không có mục đích vụ lợi, không có dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực hoặc thông đồng chiếm đoạt tài sản nhà nước. Đồng thời, cần loại trừ khỏi phạm vi áp dụng các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc hành vi cố ý vì động cơ vụ lợi.

Các đại biểu tham dự thảo luận tổ. Ảnh: Đắc Trường

Các đại biểu tham dự thảo luận tổ. Ảnh: Đắc Trường

Để bảo đảm mục tiêu thu hồi tài sản, đại biểu kiến nghị chỉ xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự khi người vi phạm đã thực hiện các biện pháp bảo đảm như kê biên, phong tỏa hoặc thế chấp tài sản có giá trị tương ứng với nghĩa vụ khắc phục hậu quả; đồng thời quy định rõ trách nhiệm giám sát của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Theo đại biểu, cần làm rõ mối quan hệ giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm hành chính và trách nhiệm công vụ để tránh cách hiểu miễn trách nhiệm hình sự đồng nghĩa với miễn toàn bộ các loại trách nhiệm pháp lý khác. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện nghị quyết ngay từ đầu, giao Chính phủ định kỳ báo cáo Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kết quả thực hiện, những khó khăn, vướng mắc cũng như nguy cơ phát sinh tiêu cực để kịp thời điều chỉnh chính sách.

Nhật Trường