Khơi thông điểm nghẽn, khuyến khích tinh thần 'dám nghĩ, dám làm' vì lợi ích chung

Không để khoảng trống trong cơ chế phòng ngừa và răn đe hành vi tham nhũng, trục lợi

Góp ý về trách nhiệm của người đứng đầu tại Khoản 2, Điều 13, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) thống nhất với quy định giao người đứng đầu Bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện trong việc đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và các hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính thực tiễn, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế cho phép người đứng đầu được quyền yêu cầu các cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức tư vấn, giám định độc lập thực hiện thẩm định, đánh giá làm căn cứ quyết định.

Phiên thảo luận tại Hội trường chiều 7.8

Theo đại biểu, đây là giải pháp cần thiết bởi các nội dung về quốc phòng, an ninh hay khoa học công nghệ đòi hỏi kiến thức chuyên sâu mà người đứng đầu không thể là chuyên gia trong mọi lĩnh vực. Mặt khác, kết quả thẩm định độc lập sẽ là cơ sở khoa học và pháp lý vững chắc, giúp quyết định hành chính chính xác hơn.

Ngoài ra, cơ chế này không làm giảm trách nhiệm cuối cùng của người đứng đầu nhưng giúp hạn chế tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm trong quá trình triển khai Nghị quyết.

Về Khoản 4, Điều 13 liên quan đến công tác khen thưởng và xử lý vi phạm, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho rằng, quy định hiện tại chỉ tập trung vào đối tượng "cán bộ, công chức" là chưa bao quát.

Thực tế, quá trình thực hiện Nghị quyết còn có sự tham gia của viên chức, các ban quản lý dự án, cơ quan tố tụng và các tổ chức liên quan khác. Nếu chỉ giới hạn với đối tượng cán bộ, công chức sẽ tạo ra khoảng trống trong cơ chế phòng ngừa và răn đe hành vi tham nhũng, trục lợi.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh phát biểu

Do đó, đại biểu đề xuất điều chỉnh theo hướng, xử lý nghiêm mọi hành vi tham nhũng, tiêu cực, trục lợi và vi phạm pháp luật của mọi cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền và cá nhân có liên quan.

Đại biểu lý giải, việc mở rộng này đảm bảo nguyên tắc mọi chủ thể thực thi nhiệm vụ đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, phù hợp với chủ trương tăng cường kỷ cương, kỷ luật của Đảng và Nhà nước.

Đảm bảo sự thống nhất trong cách hiểu và vận dụng pháp luật

Góp ý vào dự thảo Nghị quyết, đại biểu Sùng A Lềnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đề nghị bổ sung nguyên tắc công khai, minh bạch và quy định rõ trách nhiệm giải trình của cơ quan, người có thẩm quyền trong quá trình áp dụng Nghị quyết.

Theo đại biểu, do Nghị quyết có nhiều cơ chế đặc thù nên việc công khai là bắt buộc nhằm đảm bảo chính sách được áp dụng đúng đối tượng, đúng mục đích. Hạn chế tối đa tình trạng lạm dụng, áp dụng tùy tiện để "hợp thức hóa" các hành vi vi phạm pháp luật. Đồng thời, củng cố niềm tin của xã hội vào quá trình thực thi chính sách.

Đại biểu Sùng A Lềnh phát biểu

Về quy định tại Khoản 1, Điều 6 liên quan đến việc loại trừ trách nhiệm hình sự khi đã thực hiện đầy đủ biện pháp phòng ngừa, đại biểu Sùng A Lềnh cho rằng dự thảo hiện mới dừng lại ở mức "nguyên tắc" mà thiếu các tiêu chí nhận diện hoặc căn cứ đánh giá cụ thể.

Đại biểu nhấn mạnh, hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số luôn tiềm ẩn rủi ro khách quan không thể loại bỏ hoàn toàn.

Do đó, cơ quan soạn thảo cần bổ sung hoặc giao cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn chi tiết các tiêu chí đánh giá khoa học để phân biệt rạch ròi giữa rủi ro phát sinh trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm với hành vi vi phạm pháp luật do chủ quan hoặc thiếu trách nhiệm.

Đồng thời, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để khuyến khích, bảo vệ những tổ chức, cá nhân có tinh thần "dám nghĩ, dám làm" vì lợi ích chung. Đảm bảo sự thống nhất trong cách hiểu và vận dụng pháp luật giữa các cơ quan thực thi, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu.

Không để chính sách đặc thù trở thành ngoại lệ để tham nhũng, trục lợi

Góp ý cụ thể vào Điều 5 của dự thảo Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Thanh Xuân (Đoàn ĐBQH thành phố Huế) đề nghị, cân nhắc quy định "không có khiếu nại, tố cáo" như một điều kiện bắt buộc để được hưởng cơ chế đặc thù. Theo đại biểu, việc này không phản ánh đúng bản chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm, thậm chí có thể tạo ra kẽ hở để các đối tượng tác động, ép buộc người bị hại rút đơn nhằm "hợp thức hóa" việc miễn trách nhiệm.

Đồng thời, tại Khoản 6, Điều 5, cần thay tiêu chí "góp phần phát hiện tội phạm khác" bằng tiêu chí khả thi hơn: "Người thực hiện hành vi phải báo cáo trung thực, cung cấp đầy đủ dữ liệu, không cản trở việc xác minh và tích cực phối hợp làm rõ vụ việc".

Đại biểu lý giải, điều này phù hợp hơn với các hành vi vi phạm độc lập, không có đồng phạm hoặc tội phạm liên quan khác.

Bên cạnh việc tháo gỡ cho các dự án và người vi phạm, đại biểu cho rằng, không được bỏ quên quyền lợi của người bị thiệt hại. Nghị quyết cần bổ sung nguyên tắc rõ ràng: Việc áp dụng cơ chế đặc thù không làm chấm dứt quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, hoàn trả tài sản và các quyền dân sự hợp pháp khác của tổ chức, cá nhân liên quan.

Đại biểu Nguyễn Thanh Xuân phát biểu

Đại biểu Nguyễn Thanh Xuân nhấn mạnh, Nghị quyết chỉ thực sự thành công nếu đạt được các yêu cầu cốt lõi: Khơi thông điểm nghẽn, khuyến khích tinh thần "dám nghĩ, dám làm" vì lợi ích chung; Thiết lập "lan can pháp lý", mở đường cho phát triển nhưng không tạo ra cơ chế miễn trừ tùy nghi; “Khoan hồng” với những người thực tâm vì lợi ích chung, nhưng tuyệt đối không để chính sách đặc thù trở thành ngoại lệ để tham nhũng, trục lợi hoặc né tránh trách nhiệm.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện Nghị quyết theo hướng này sẽ tạo ra một môi trường an toàn, minh bạch cho các hoạt động đầu tư, quản trị và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn phát triển mới.

Bảo đảm tính đồng bộ và khả thi

Thay mặt cơ quan soạn thảo phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh, Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là Nghị quyết đặc thù mang tính chất thí điểm. Nghị quyết này sẽ có hiệu lực ngay sau khi Quốc hội thông qua để giải quyết những vấn đề cấp bách của thực tiễn.

Đối với ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết để áp dụng đối với tất cả các hoạt động về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chứ không chỉ áp dụng đối với ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, Nghị quyết 04 Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV chỉ cho phép ban hành Nghị quyết đặc thù của Quốc hội để xử lý vi phạm pháp luật trong ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Do vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo chấp hành đúng chủ trương của Trung ương. Phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết chỉ áp dụng để xử lý với các vi phạm trong ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; chưa áp dụng đối với các hoạt động khác trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

“Đây là Nghị quyết đặc thù mang tính chất thí điểm. Sau khi thi hành sẽ tổng kết báo cáo cấp có thẩm quyền có thể mở rộng hoặc thu hẹp phạm vi của Nghị quyết. Chúng ta đang xây dựng các bộ luật, chúng tôi sẽ nghiên cứu, tiếp thu để bổ sung trong quá trình xây dựng các bộ luật”, Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu

Về ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi để áp dụng việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với các vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, thực hiện chỉ đạo của cấp có thẩm quyền, cơ quan chủ trì soạn thảo đang tiếp tục xây dựng dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý những vi phạm có liên quan và sẽ trình Quốc hội cho ý kiến sớm nhất.

“Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra và các cơ quan có liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến của các đại biểu Quốc hội đã phát biểu tại Tổ và Hội trường ngày hôm nay để đảm bảo chất lượng trước khi trình Quốc hội bấm nút thông qua”, Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, qua thảo luận, đa số đại biểu đồng tình, đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo, chủ trì thẩm tra trong chuẩn bị, cập nhật, bổ sung kịp thời hồ sơ, tài liệu và tổ chức thẩm tra theo quy định. Hầu hết các ý kiến thống nhất sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

Đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.

XUÂN TRƯỜNG