Từ cuốn sổ ký ức, tìm đường đưa liệt sĩ trở về

Y sĩ Đào Ngọc Thạnh và dược sĩ Mai Thị Kim Ngân lưu giữ cuốn sổ ghi tên 181 liệt sĩ từng được điều trị tại Bệnh xá Quân y B23

Những cái tên nằm lại giữa đại ngàn

Cuốn sổ được ông Thạnh gìn giữ từ năm 1968. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, giấy đã ngả màu, nhiều trang sờn cũ, nét mực có chỗ nhạt đi. Nhưng những cái tên bên trong vẫn được ông bà nâng niu, bởi phía sau mỗi dòng chữ là một con người từng sống, chiến đấu và hy sinh.

Năm 1968, từ công việc giảng dạy nghề y tại Tỉnh đội Quảng Ngãi, ông được điều động đến Bệnh xá Quân y B23. Những ngày tháng sau đó gắn với công việc cứu chữa thương binh giữa núi rừng.

Đường đưa thương binh về bệnh xá luôn đầy hiểm nguy. Người bị thương được chuyển đến các trạm trung chuyển, sau đó cán bộ quân y tiếp tục đưa vào khu vực điều trị. Địa điểm B23 được giữ bí mật tuyệt đối và nhiều lần phải di chuyển khi bị địch phát hiện.

Dẫu vậy, bệnh xá vẫn bám trụ trong vùng núi thuộc huyện Trà Bồng cũ.

Ở nơi ấy, những người lính đến với B23 mang theo thương tích và hy vọng được trở về. Nhưng với không ít người, đây lại là điểm cuối của hành trình. Họ gửi lại tuổi trẻ giữa đại ngàn Quảng Ngãi.

Cuốn sổ đã ngả màu theo thời gian nhưng những dòng thông tin về các liệt sĩ vẫn được vợ chồng ông Thạnh gìn giữ cẩn thận

Sau chiến tranh, cuốn sổ của ông Thạnh nhiều lần trở thành “chỉ dấu” cho những gia đình ở các tỉnh phía Bắc tìm kiếm người thân.

Có trường hợp, người nhà chỉ cần đọc tên, ông đã nhớ ra người lính ấy từng được đưa về B23. Tuy nhiên, ngày hy sinh trong sổ đôi khi không trùng với thông tin mà gia đình đang lưu giữ.

Ông Thạnh giải thích, điều này xuất phát từ thực tế chiến tranh. Có thương binh bị thương nặng nhưng được điều trị trong thời gian dài mới qua đời. Cán bộ quân y ghi ngày người đó trút hơi thở cuối cùng, trong khi đơn vị có thể ghi ngày hy sinh theo thời điểm bị thương, mất liên lạc hoặc một mốc thời gian khác.

Bởi vậy, từng dòng chữ trong cuốn sổ có thể là một mảnh ghép quan trọng để đối chiếu với những nguồn tư liệu khác.

Bà Mai Thị Kim Ngân đến Bệnh xá Quân y B23 trước chồng. Tháng 5.1965, bà bắt đầu công việc chăm sóc thương binh tại đây. Năm 1970, bà đi học dược sĩ ở Kon Tum, sau đó công tác tại Bệnh xá B21 rồi năm 1974 trở lại B23.

Những ký ức về thời chiến vẫn hiện diện rõ ràng trong người phụ nữ 81 tuổi. Đó là những ngày bệnh xá thiếu thốn thuốc men, điều kiện chăm sóc thương binh vô cùng gian khổ, lại thường xuyên phải di chuyển để bảo đảm an toàn.

Đại tá Trịnh Công Sơn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi trao đổi với ông Thạnh về những thông tin liên quan đến Bệnh xá Quân y B23

Trong những năm tháng ấy, bà cũng trực tiếp chôn cất nhiều liệt sĩ. Những nấm mộ được dựng lên vội vã giữa rừng. Không bia mộ, không có những nghi thức đầy đủ. Chỉ có những người đồng đội tiễn người đồng đội bằng tất cả sự trân trọng trong hoàn cảnh chiến tranh.

Ký ức dẫn đường tìm đồng đội

Khi biết về “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, vợ chồng ông Thạnh đặc biệt quan tâm. Với họ, mỗi thông tin về hành trình tìm kiếm lại đánh thức những ký ức tưởng như đã ngủ yên.

Ông Thạnh lấy một tờ giấy, chậm rãi vẽ lại sơ đồ ba khu vực mà ông vẫn nhớ là nơi từng chôn cất liệt sĩ. Khu A nằm bên cạnh đỉnh dốc Bà Dũng, phía đối diện là núi Ông.

Khu B nằm ở vị trí vuông góc với suối Loa và sông Giang, thuộc vùng núi xã Trà Tân, huyện Trà Bồng cũ.

Khu C nằm ở khu vực xã Trà Nham và Trà Bùi, huyện Trà Bồng cũ.

Ông tin rằng những già làng, người có uy tín và những người lớn tuổi trong cộng đồng đồng bào thiểu số ở vùng núi Trà Bồng cũ có thể còn nhớ những địa điểm từng chôn cất liệt sĩ. Với ông, đó là những ký ức cần được ghi nhận càng sớm càng tốt, trước khi thời gian lấy đi cơ hội tìm kiếm.

Người thân liệt sĩ tìm đến gia đình y sĩ Đào Ngọc Thạnh để tìm kiếm thông tin về người thân từng được điều trị tại Bệnh xá Quân y B23

Mong một ngày đưa các anh trở về

Đại tá Trịnh Công Sơn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, đã đến thăm gia đình y sĩ Đào Ngọc Thạnh và dược sĩ Mai Thị Kim Ngân nhằm tiếp cận, thu thập những thông tin ban đầu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từng được an táng tại Bệnh xá Quân y B23.

Đại tá Trịnh Công Sơn bày tỏ sự trân trọng đối với những đóng góp của vợ chồng ông Thạnh, bà Ngân vì đã âm thầm lưu giữ thông tin quý giá. Cuốn sổ ghi danh sách 181 liệt sĩ được xem là nguồn tư liệu quý, góp phần bổ sung cơ sở dữ liệu phục vụ tìm kiếm và xác minh danh tính liệt sĩ.

Ở tuổi 96, ông Thạnh vẫn cố gắng cung cấp từng chi tiết còn nhớ về những đồng đội đã nằm lại giữa núi rừng Quảng Ngãi

Theo Đại tá Trịnh Công Sơn, thông tin do ông Thạnh cung cấp là nguồn tư liệu ban đầu. Thời gian tới, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, địa phương thu thập lời kể của nhân chứng, rà soát hồ sơ, tài liệu lịch sử, đối chiếu bản đồ và khảo sát thực địa các vị trí được xác định để từng bước khoanh vùng chính xác.

Việc lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang liệt sĩ khu vực núi Cà Đam đã hoàn thành cũng tạo thêm cơ sở phục vụ đối chiếu, xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới.

Không chỉ có cuốn sổ, vợ chồng ông Thạnh còn cung cấp thông tin nhiều y sĩ, dược sĩ, y tá từng công tác tại Bệnh xá Quân y B23 hiện còn sống ở Quảng Ngãi và nhiều địa phương khác.

TRỌNG QUỐC - NHƯ ĐỒNG