Bảo đảm kinh phí cho hòa giải ở cơ sở thực chất, hiệu quả

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Phân bổ nguồn lực theo đặc thù địa bàn

Sáng 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về Dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Tại Phiên thảo luận, vấn đề kinh phí cho hoạt động hòa giải nhận được sự quan tâm của nhiều đại biểu. Điểm đáng chú ý trong Dự thảo Luật sửa đổi lần này là việc chuyển từ tư duy từ Nhà nước “hỗ trợ kinh phí” sang “Nhà nước bảo đảm kinh phí” cho công tác hòa giải ở cơ sở.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, đây là một bước tiến, thể hiện rõ hơn trách nhiệm của Nhà nước đối với hoạt động hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, theo đại biểu, nếu việc bảo đảm kinh phí vẫn áp dụng một mức bình quân theo chuẩn của Trung ương thì chưa tạo được động lực.

Tại các khu vực đô thị, mật độ dân cư động, nhiều vụ việc phát sinh đa dạng, phức tạp, chi phí phục vụ hoạt động hòa giải cũng cao hơn. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định giao Hội đồng nhân dân cấp tỉnh cân đối nguồn ngân sách địa phương để quyết định mức kinh phí cao hơn mức chuẩn hoặc ban hành cơ chế, chính sách đặc thù cho công tác hòa giải ở cơ sở trên địa bàn.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) chỉ rõ, một tổ hòa giải ở địa bàn đô thị, dân cư tập trung và một tổ hòa giải ở xã miền núi, biên giới địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều thành phần dân tộc có điều kiện hoạt động rất khác nhau, chi phí đi lại khác nhau, yêu cầu về ngôn ngữ, tài liệu, tập huấn khác nhau, khả năng tiếp cận công nghệ cũng khác nhau.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Do đó, đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về kinh phí và trách nhiệm của chính quyền địa phương cần đảm bảo nguyên tắc: phân bổ nguồn lực phải tính đến đặc điểm địa bàn và chi phí thực tế của hoạt động hòa giải, không chỉ nên áp dụng một cơ chế bình quân.

Quan tâm đến nguồn lực dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, đại biểu Lê Hoàng Anh (Đoàn Gia Lai) cho rằng, đây là những địa bàn mà vai trò “đi trước một bước” của hòa giải ở cơ sở có ý nghĩa rất quan trọng.

Báo cáo của Bộ Tư pháp cho thấy, mặc dù Dự thảo đã thể chế hóa nhiều cơ chế phù hợp với đặc thù về con người, ngôn ngữ và điều kiện địa bàn, song vấn đề ưu tiên ngân sách cho các khu vực này vẫn cần được cụ thể hóa hơn.

Đại biểu Lê Hoàng Anh kiến nghị Chính phủ, khi ban hành nghị định quy định chi tiết, cần đưa địa bàn miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thành tiêu chí ưu tiên trong công thức phân bổ và định mức chi. Việc này sẽ giúp những cơ chế đặc thù về hòa giải viên, người có uy tín, ngôn ngữ, phiên dịch và phương thức tổ chức hòa giải có đủ nguồn lực để vận hành trên thực tế.

Tách bạch rõ kinh phí cho công tác hòa giải

Nhấn mạnh ý nghĩa của việc chuyển từ “hỗ trợ” sang “bảo đảm kinh phí” từ ngân sách nhà nước trong khả năng của ngân sách đối với công tác hòa giải ở cơ sở, đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng, hòa giải ở cơ sở là nhiệm vụ chính trị thường xuyên; hòa giải viên không hưởng lương, không phát sinh biên chế, trong khi hiệu quả mà hoạt động này mang lại rất lớn, từ góp phần giảm khiếu kiện vượt cấp, giảm tải cho tòa án đến giữ gìn ổn định xã hội.

Tuy nhiên, theo đại biểu, từ thực tiễn 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở cho thấy “nút thắt” đáng lưu ý là kinh phí dành cho hòa giải ở cơ sở hiện bị gộp chung với kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật, chưa được tách bạch rõ ràng.

Đại biểu Lê Hoàng Anh phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Từ đó, đại biểu đề nghị khoản 1 Điều 6 của Dự thảo Luật cần quy định rõ: kinh phí hòa giải ở cơ sở phải là mục chi riêng trong dự toán ngân sách hằng năm, không gộp chung với kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật hoặc các nhiệm vụ chi khác. Đồng thời, văn bản quy định chi tiết cần được ban hành cùng hoặc trước thời điểm luật có hiệu lực để bảo đảm quy định về kinh phí có thể triển khai ngay trong thực tế.

Ở góc độ khác, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng chỉ ra thực tế, kinh phí cấp hằng tháng cho mỗi tổ hòa giải hiện còn rất khiêm tốn, trong khi việc lập thủ tục, chứng từ và thanh quyết toán còn khá rườm rà. Nhiều hòa giải viên là người cao tuổi, không có nghiệp vụ về tài chính, nên việc phải thường xuyên thực hiện các thủ tục giấy tờ có thể trở thành một trở ngại, chưa tạo được sự gắn bó duy trì đối với công tác hòa giải ở cơ sở.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị việc cấp phát, thanh quyết toán kinh phí cần được thực hiện theo nguyên tắc khoán gọn, đơn giản, kịp thời, phù hợp với tính chất hoạt động tự nguyện, tự quản tại cộng đồng.

Giải trình những vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến.

Theo Bộ trưởng, tinh thần của Cơ quan soạn thảo là mong muốn quy định cụ thể hơn về kinh phí trong Luật, tuy nhiên nội dung này còn có những ràng buộc nhất định, nhất là yêu cầu bảo đảm thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước và các quy định pháp luật có liên quan.

Trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Chính phủ và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện quy định này.

N. HỒNG