Đại biểu Trần Lan Phương: Không để hòa giải khiến nạn nhân bạo lực quay lại môi trường không an toàn

Đại biểu Trần Lan Phương (đoàn TP Hải Phòng), Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, góp ý dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Ảnh: Nhật Bắc

Đại biểu Trần Lan Phương thống nhất với sự cần thiết sửa luật sau hơn 10 năm thực hiện, đồng thời góp ý 3 nội dung.

Về phạm vi hòa giải, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng, quy định tại Điều 3 về việc hòa giải đối với "mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật" còn khá rộng. Theo bà, hòa giải viên là người có uy tín trong cộng đồng, hoạt động tự nguyện, không có thẩm quyền xác định hoặc xử lý vi phạm. Trong thực tế, không phải hòa giải viên nào cũng phân biệt được rõ vụ việc nào có thể hòa giải, vụ việc nào phải chuyển cơ quan có thẩm quyền.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị cân nhắc bỏ cụm từ "vi phạm pháp luật". Nếu vẫn giữ thì chỉ nên áp dụng với các hành vi có tính chất nhẹ, không thuộc diện xử lý hành chính hoặc hình sự.

"Khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm thuộc thẩm quyền xử lý của cơ quan nhà nước thì hòa giải viên phải báo ngay, không tiếp tục giải quyết theo hướng nội bộ", đại biểu Trần Lan Phương nói.

Đối với các vụ việc bạo lực, xâm hại, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng, dự thảo đã cho phép hòa giải viên đề nghị chính quyền và công an bảo đảm an ninh khi có nguy cơ xảy ra bạo lực. Quy định này là cần thiết nhưng mới xử lý vấn đề an toàn trong lúc hòa giải, chưa trả lời rõ trường hợp nào không nên tiến hành hòa giải.

Bởi trên thực tế, nhiều nạn nhân bị đe dọa, phụ thuộc về kinh tế hoặc chịu sức ép từ gia đình nên chưa chắc đã thực sự tự nguyện đồng ý hòa giải.

Vì vậy, bà đề nghị bổ sung nguyên tắc không tiến hành hoặc phải dừng hòa giải nếu việc hòa giải có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn cho người bị bạo lực, xâm hại; hoặc làm chậm việc áp dụng các biện pháp bảo vệ và xử lý theo pháp luật.

"Chúng ta cần tránh tình trạng vì mong muốn giữ gìn gia đình mà vô tình tạo sức ép để phụ nữ, trẻ em tiếp tục chịu đựng hoặc quay trở lại môi trường không an toàn", đại biểu Trần Lan Phương nhấn mạnh.

Góp ý về hòa giải viên nữ, đại biểu Trần Lan Phương đánh giá, Điều 14 quy định mỗi tổ hòa giải có từ 3 hòa giải viên trở lên, trong đó có hòa giải viên nữ. Quy định như vậy là tiến bộ, nhưng nếu 1 tổ có 5 hoặc 7 thành viên mà chỉ có 1 nữ thì tiếng nói của phụ nữ vẫn có thể mang tính đại diện tượng trưng.

Theo số liệu tổng kết, nữ hòa giải viên hiện chỉ chiếm khoảng 28,7%. Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng bảo đảm ít nhất 30% hòa giải viên là nữ, nhất là đối với các vụ việc liên quan đến hôn nhân, gia đình, bạo lực gia đình, phụ nữ và trẻ em. Với những địa bàn chưa đủ nguồn, có thể thực hiện theo lộ trình nhưng cần thể hiện rõ định hướng ngay trong luật.

Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự phiên thảo luận tổ cùng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng sáng 5/8. Ảnh: Nhật Bắc

Siết cơ chế bảo vệ người lao động trước khi xuất cảnh

Phát biểu về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đại biểu Trần Lan Phương cơ bản tán thành với hướng sửa đổi và góp ý 5 nội dung.

Trước hết, bà đề nghị cần siết chặt cơ chế chuẩn bị nguồn lao động tại Điều 18. Theo bà, việc cho doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nguồn trước khi đăng ký hợp đồng cung ứng là cần thiết, nhưng cũng là giai đoạn người lao động dễ gặp rủi ro nhất. Dự thảo mới chỉ quy định được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn, song chưa khép kín các hình thức thu khác.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị quy định doanh nghiệp và tổ chức liên kết "không được thu tiền dưới bất kỳ tên gọi nào trước khi người lao động được tuyển chọn".

Đồng thời, thỏa thuận chuẩn bị nguồn phải ghi rõ thị trường, ngành nghề, thời hạn chuẩn bị, khả năng không được tuyển chọn và quyền chấm dứt tham gia mà không bị phạt. Trường hợp doanh nghiệp cung cấp thông tin sai hoặc không thực hiện đúng cam kết thì phải chịu trách nhiệm đối với chi phí, thiệt hại phát sinh. Danh sách và tình trạng chuẩn bị nguồn cũng cần được cập nhật để chính quyền cấp xã giám sát.

Đối với điểm e khoản 2 Điều 26, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng dự thảo đã bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc báo cáo tình huống khẩn cấp và hỗ trợ người lao động tiếp cận trợ giúp pháp lý khi bị lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử. Tuy nhiên, trách nhiệm "tổ chức quản lý, bảo vệ" vẫn còn khái quát.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị doanh nghiệp phải thiết lập kênh liên lạc an toàn, duy trì liên hệ định kỳ với nhóm nghề có tính biệt lập và có quy trình phối hợp hỗ trợ khẩn cấp với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi phát hiện dấu hiệu người lao động bị đe dọa hoặc xâm hại.

Góp ý khoản 1 Điều 4, đại biểu Trần Lan Phương đồng tình với chủ trương ưu tiên lao động có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao nhưng cho rằng cần cụ thể hóa để có thể triển khai.

Bà đề nghị Chính phủ quy định rõ tiêu chí xác định ngành nghề, thị trường ưu tiên; có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đủ năng lực xúc tiến thị trường, kết nối đối tác, đào tạo ngoại ngữ và kỹ năng theo chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực như bán dẫn, điện tử, công nghệ số, tự động hóa, cơ khí chính xác.

Đồng thời, cần bảo đảm người lao động được làm đúng chuyên môn, hợp đồng minh bạch, không chuyển chi phí phát triển thị trường sang người lao động và có cơ chế kết nối, sử dụng hiệu quả kỹ năng sau khi về nước.

"Đây cần được nhìn nhận là một kênh đào tạo nhân lực và tiếp nhận công nghệ, không chỉ là đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài", đại biểu Trần Lan Phương nhấn mạnh.

Đối với Điều 60, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng dự thảo mới chỉ thay tên cơ quan quản lý nhưng chưa phát huy được vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

Theo bà, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội có thể tham gia tuyên truyền, tư vấn, giám sát tuyển dụng, phát hiện dấu hiệu lừa đảo; hỗ trợ người lao động sau khi về nước tiếp cận việc làm, đào tạo lại, khởi nghiệp, tín dụng và dịch vụ xã hội.

Đại biểu Trần Lan Phương cũng dẫn Đề án của Chính phủ về hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035, trong đó xác định phụ nữ trở về sau thời gian lao động ở nước ngoài là nhóm cần được ưu tiên hỗ trợ; đồng thời đề nghị bổ sung trách nhiệm phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và UBND cấp tỉnh trong xây dựng, triển khai chính sách.

Ngoài ra, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị bổ sung kỹ năng số, phòng chống lừa đảo trên môi trường mạng và thực hiện nguyên tắc "một lần khai báo".

Theo bà, Điều 65 đã quy định về sử dụng phương tiện thông tin liên lạc và đường dây nóng nhưng chưa bao quát các rủi ro mới như tài khoản tuyển dụng giả mạo, đường link lừa đảo, yêu cầu chuyển tiền trái phép, hợp đồng điện tử giả hoặc lộ dữ liệu cá nhân.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị bổ sung các kỹ năng kiểm tra giấy phép doanh nghiệp, tra cứu thông tin tuyển dụng và hợp đồng trên kênh chính thức; nhận diện tài khoản giả mạo, yêu cầu chuyển tiền bất thường; bảo vệ dữ liệu cá nhân và lưu giữ đầu mối hỗ trợ khẩn cấp.

Đối với khoản 3 Điều 18, bà đề nghị doanh nghiệp chỉ thực hiện một lần khai báo trên hệ thống điện tử. Hệ thống cần tự động chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền, cập nhật dữ liệu theo từng giai đoạn, phân tách theo giới, độ tuổi, ngành nghề, thị trường và bảo đảm chặt chẽ việc bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Cần phân định rõ trách nhiệm trong hệ sinh thái xuất bản số

Đóng góp ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, đại biểu Trần Lan Phương tập trung vào nội dung phân định trách nhiệm trong hệ sinh thái xuất bản số.

Theo bà, dự thảo đã mở rộng liên kết giữa nhà xuất bản với doanh nghiệp công nghệ, nền tảng số, đơn vị dữ liệu và dịch vụ trung gian. Đây là hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, các quy định về trách nhiệm tại Điều 23, Điều 45 và Điều 50 vẫn còn những điểm giao thoa.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị luật cần thể hiện rõ nguyên tắc: "Ai quyết định nội dung thì chịu trách nhiệm về nội dung; ai cung cấp hạ tầng, nền tảng thì chịu trách nhiệm về an toàn hệ thống, lưu trữ dữ liệu và thực hiện yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ; ai kinh doanh, phát hành thì chịu trách nhiệm về nguồn gốc, quyền khai thác và việc tuân thủ trong khâu phân phối".

Theo bà, không nên để đơn vị chỉ thực hiện phát hành phải gánh trách nhiệm như nhà xuất bản; đồng thời cũng không để các nền tảng viện dẫn việc chỉ cung cấp công nghệ để đứng ngoài trách nhiệm.

Đối với các dịch vụ trung gian xuyên biên giới, đại biểu Trần Lan Phương nhận định dự thảo hiện mới quy định ở mức nguyên tắc. Vì vậy, luật cần xác định rõ các nghĩa vụ cốt lõi như phải có đầu mối liên hệ tại Việt Nam, quy định thời hạn phản hồi yêu cầu gỡ bỏ nội dung, trách nhiệm lưu giữ và cung cấp dữ liệu, cũng như cơ chế tiếp nhận khiếu nại.

Đại biểu Trần Lan Phương nhấn mạnh: "Có như vậy thì chúng ta mới quản lý được chủ thể xuyên biên giới và bảo đảm cạnh tranh công bằng với doanh nghiệp trong nước".

Hải Yến