ĐBQH tỉnh Thanh Hóa: Sửa Luật Hòa giải ở cơ sở cần giữ tính tự nguyện, gần dân và nâng cao hiệu quả

Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Thái điều hành phiên thảo luận tổ.

Tham gia thảo luận, đại biểu Lương Thị Hoa, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đánh giá cao sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở sau hơn 12 năm thực hiện; đồng thời cho rằng nhiều quy định mới trong dự thảo đã làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của tổ hòa giải, hòa giải viên, chính quyền địa phương và MTTQ Việt Nam trong công tác hòa giải ở cơ sở.

Từ thực tiễn Thanh Hóa với hơn 4.300 tổ hòa giải, trong 6 tháng đầu năm 2026 đã tiếp nhận 474 vụ việc, hòa giải thành 397 vụ, đạt tỷ lệ 81,8%, đại biểu khẳng định hòa giải ở cơ sở tiếp tục phát huy hiệu quả trong giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Đại biểu Lương Thị Hoa, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa thảo luận tại tổ.

Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu đề nghị bổ sung già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc tôn giáo vào nhóm người được mời tham gia hòa giải.

Theo đại biểu, tại nhiều địa phương, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có đông đồng bào có đạo, đây là những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và có tiếng nói quan trọng trong việc tạo sự đồng thuận giữa các bên.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm của hòa giải viên trong việc giải thích cho các bên về quyền yêu cầu tòa án công nhận kết quả hòa giải thành; đồng thời hoàn thiện các quy định về hòa giải trực tuyến theo hướng làm rõ cơ chế lưu trữ hồ sơ, bảo mật thông tin và xác nhận ý chí của các bên.

Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị bổ sung tiêu chí hòa giải viên phải am hiểu phong tục, tập quán địa phương, coi đây là yếu tố quan trọng để giải quyết mâu thuẫn từ gốc, góp phần nâng cao hiệu quả hòa giải ở cơ sở.

"Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có đông đồng bào có đạo, già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc tôn giáo là những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và có vai trò rất quan trọng trong việc tạo sự đồng thuận giữa các bên. Vì vậy, cần bổ sung lực lượng này vào nhóm người được mời tham gia hòa giải để phát huy hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở".

Đại biểu Lương Thị Hoa, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa

Đại biểu Bùi Văn Dũng, đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa thảo luận tại tổ.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, sau hơn 12 năm thực hiện, hòa giải ở cơ sở đã khẳng định vai trò là thiết chế gần dân, góp phần giải quyết hiệu quả các mâu thuẫn ngay từ cơ sở. Theo đại biểu, việc sửa luật cần hướng tới nâng cao chất lượng nhưng không làm mất đi tính mềm dẻo, tự nguyện của hoạt động hòa giải.

Đại biểu đề nghị rà soát quy định về tiêu chuẩn hòa giải viên theo hướng không đặt ra những điều kiện quá cứng, tránh “chuyên nghiệp hóa” đội ngũ hòa giải viên; đồng thời khẳng định việc bầu hòa giải viên từ cộng đồng phải là nguyên tắc, chỉ định chỉ là giải pháp ngoại lệ.

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung cơ chế để UBND cấp xã hỗ trợ kết nối chuyên gia, luật sư, trợ giúp viên pháp lý khi tổ hòa giải có yêu cầu; làm rõ quy định về công nhận kết quả hòa giải thành nhằm bảo đảm giá trị thực thi nhưng không “tư pháp hóa” mọi kết quả hòa giải; đồng thời nhấn mạnh ứng dụng công nghệ chỉ nên là phương thức hỗ trợ, không làm hành chính hóa hoạt động hòa giải.

Điều 18 mới giải quyết được câu chuyện “được mời ai”, còn cần làm rõ hơn câu chuyện “mời bằng cách nào và ai hỗ trợ việc kết nối”. Theo tôi, đây mới là điểm quyết định tính khả thi. Tôi đề nghị bổ sung theo hướng: khi vụ việc phức tạp, hòa giải viên có quyền đề nghị UBND cấp xã hỗ trợ kết nối người có chuyên môn phù hợp. Có thể là luật sư, trợ giúp viên pháp lý, cán bộ chuyên môn, người làm công tác xã hội hoặc người có uy tín.

Bùi Văn Dũng, đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa

Đại biểu Vũ Tiến Dũng, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa thảo luận tại tổ.

Đại biểu Vũ Tiến Dũng đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ riêng đối với địa bàn miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; bổ sung tiêu chí hòa giải viên phải am hiểu phong tục, tập quán địa phương, ưu tiên người biết tiếng dân tộc, có uy tín trong cộng đồng.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ hơn vai trò của các tổ chức thành viên của MTTQ Việt Nam trong tổ hòa giải, đồng thời quy định cụ thể cơ chế phối hợp giữa UBND và MTTQ trong kiểm tra, giám sát, đánh giá chất lượng hòa giải.

Đại biểu Bùi Mạnh Khoa, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa thảo luận tại tổ.

Góp ý về tiêu chuẩn hòa giải viên, đại biểu Bùi Mạnh Khoa đề nghị bỏ quy định bắt buộc hòa giải viên phải “cư trú thường xuyên tại cơ sở” nhằm mở rộng nguồn nhân lực có năng lực, uy tín tham gia hòa giải.

Đại biểu cũng đề nghị trao quyền để hòa giải viên trực tiếp kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật, thay vì phải thông qua tổ trưởng hòa giải; đồng thời thống nhất với việc Nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động hòa giải.

Đại biểu Cao Mạnh Linh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa thảo luận tại tổ.

Đại biểu Cao Mạnh Linh đề nghị cân nhắc kỹ việc mở rộng phạm vi các vụ việc được hòa giải, nhất là những vụ việc liên quan đến xâm hại tình dục, tránh ảnh hưởng đến quyền riêng tư của nạn nhân.

Đại biểu cũng cho rằng cần nghiên cứu lại cơ chế chi trả kinh phí theo kết quả hòa giải thành hay không thành, bởi chưa phản ánh đúng công sức của hòa giải viên; đồng thời bổ sung quy định bảo mật thông tin trong quá trình hòa giải và nghiên cứu xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn thống nhất trên phạm vi cả nước.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa thảo luận tại tổ.

Theo đại biểu Lê Thanh Hoàn, cần đổi mới tư duy xây dựng luật theo hướng tinh gọn hơn. Đại biểu băn khoăn về sự cần thiết của quy trình bầu hòa giải viên trong khi phần lớn thành viên tổ hòa giải đã là đại diện các tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở.

Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc quy định về công nhận kết quả hòa giải thành tại tòa án vì có thể làm giảm tính tự nguyện, mềm dẻo vốn là bản chất của hòa giải ở cơ sở.

Các đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của tòa án và cơ quan thi hành án trong việc thực hiện cơ chế này nhằm bảo đảm tính khả thi; rà soát quy định về phạm vi hòa giải, kinh phí hoạt động, chế độ đối với người phiên dịch và các nội dung liên quan nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn đa dạng ở cơ sở.

Các ý kiến tại phiên thảo luận đều hướng tới mục tiêu hoàn thiện dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) theo hướng nâng cao hiệu quả giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở, phát huy vai trò của cộng đồng; đồng thời bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và mô hình chính quyền địa phương hiện nay.

Hữu Đại