Giao rõ trách nhiệm của các cơ quan trong phát hiện từ sớm, từ xa mâu thuẫn tiềm ẩn để có biện pháp can thiệp kịp thời

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự phiên thảo luận Tổ 2

Làm tốt công tác hòa giải sẽ ngăn chặn được rất nhiều vụ việc, vụ án đau lòng

Thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Trung tướng Nguyễn Minh Đức nhất trí việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở. Tuy nhiên, qua nghiên cứu dự thảo Luật, đại biểu cho rằng còn một số vấn đề cần xem xét.

Theo đại biểu, lâu nay, trong hòa giải ở cơ sở có ba phạm trù là mâu thuẫn, tranh chấp và vi phạm pháp luật, tức là những trường hợp chưa đến mức phải xử lý bằng các công cụ pháp lý, chế tài pháp lý khác mà chỉ cần giải quyết thông qua hòa giải.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 2

Thực tế, dưới góc độ phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật, nếu làm tốt công tác hòa giải, tức là phát hiện sớm những mâu thuẫn âm ỉ trong đời sống của người dân và có sự can thiệp sớm thông qua hòa giải để các bên nhận thức được vấn đề, nhận ra những vi phạm về đạo đức, pháp luật hoặc vi phạm về tôn giáo thì sẽ ngăn chặn được rất nhiều vụ việc, vụ án đau lòng.

Từ thực tế đó, đại biểu Nguyễn Minh Đức cho rằng, "Luật Hòa giải ở cơ sở cần định hướng lại".

Cần bổ sung không gian mạng vào phạm vi điều chỉnh

Hiện nay, dự thảo Luật vẫn quy định theo hướng chỉ khi các bên có mâu thuẫn hoặc tranh chấp có nhu cầu hòa giải thì mới đề nghị tổ hòa giải hoặc hòa giải viên tiến hành hòa giải mà chưa giao trách nhiệm phát hiện từ sớm, từ xa những mâu thuẫn tiềm ẩn trong đời sống để có biện pháp can thiệp kịp thời.

"Luật nên sửa theo hướng: ngoài việc đáp ứng nhu cầu hòa giải của hộ gia đình, cá nhân khi phát sinh mâu thuẫn thì cần bổ sung trách nhiệm phát hiện sớm của các cơ quan chức năng. Trong phần cuối luật quy định về trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức cũng cần bổ sung nhiệm vụ này", đại biểu đề xuất.

Một khoảng trống khác của dự thảo Luật được đại biểu Nguyễn Minh Đức chỉ ra là mới chỉ điều chỉnh hòa giải ở cơ sở, tức là trong không gian thực, nơi người dân sinh sống.

ĐBQH Nguyễn Minh Đức phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Trong khi đó, thực tế hiện nay có rất nhiều vụ việc bạo lực học đường xuất phát từ mâu thuẫn trên không gian mạng. Chúng ta đều thấy những video clip do chính các em học sinh quay lại cảnh đánh nhau, với những hành vi rất tàn nhẫn và sự vô cảm của những người xung quanh.

Theo đại biểu, nguồn gốc của các mâu thuẫn này chủ yếu bắt đầu từ việc các em trao đổi qua Facebook và các nền tảng mạng xã hội khác, sau đó phát sinh mâu thuẫn trên mạng rồi hẹn nhau ra ngoài phạm vi của nhà trường hoặc ra những khu vực vắng để giải quyết bằng bạo lực.

"Như vậy, có thể thấy mâu thuẫn hiện nay phát sinh rất nhiều trên không gian mạng. Tuy nhiên, Điều 2 của dự thảo Luật, khi giải thích về hòa giải ở cơ sở, vẫn chỉ giới hạn trong phạm vi cơ sở, tức là không gian thực. Vì vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung không gian mạng vào phạm vi điều chỉnh", đại biểu Nguyễn Minh Đức đề xuất.

ĐBQH Nguyễn Thanh Sang phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Làm rõ khái niệm "các bên" để điều chỉnh với các "nhóm kín"

Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 2 quy định các bên trong hòa giải gồm cá nhân, nhóm cá nhân, hộ gia đình, nhóm hộ gia đình và tổ chức có mâu thuẫn, tranh chấp hoặc vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, hiện nay còn xuất hiện các hội, nhóm kín trên không gian mạng, nhiều trường hợp các thành viên không hề biết mặt nhau ngoài đời, nhưng lại hình thành những điểm nóng, đến khi bùng phát thành vụ việc ngoài thực tế thì mới phát hiện đó là những hội, nhóm kín với nhiều thành phần khác nhau.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu làm rõ khái niệm "các bên" trong những trường hợp này.

Tại Điều 3 về phạm vi hòa giải ở cơ sở, khoản 1 quy định việc hòa giải được tiến hành đối với các mâu thuẫn, tranh chấp và vi phạm pháp luật.

Đại biểu cho biết, trong thực tế hiện nay, khi xảy ra mâu thuẫn, tranh chấp hoặc vi phạm pháp luật, người dân gửi đơn đến cơ quan chức năng, đặc biệt là cơ quan công an hoặc cơ quan quản lý nhà nước có liên quan.

Khi tiếp nhận đơn, nếu cơ quan chức năng xét thấy vụ việc chưa đến mức phải xử lý hoặc xử phạt vi phạm hành chính mà chỉ cần hòa giải thì cần có trách nhiệm chuyển đơn về UBND cấp xã hoặc tổ hòa giải ở cơ sở để tổ chức hòa giải.

Tuy nhiên, dự thảo Luật hiện chưa quy định mang tính mệnh lệnh, mang tính hành chính, ràng buộc về trách nhiệm phân loại đơn và chuyển vụ việc về tổ hòa giải; cũng chưa có quy định liên kết giữa trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận đơn và trách nhiệm của tổ hòa giải.

"Nếu chưa có cơ chế này thì hiệu quả của hòa giải ở cơ sở sẽ chưa đạt như mong muốn", đại biểu Nguyễn Minh Đức nhận định.

ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Quy định rõ hơn trách nhiệm của nhà trường, ngành giáo dục và Đoàn Thanh niên

Tại Chương IV về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong hòa giải ở cơ sở, dự thảo Luật quy định trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, Ủy ban nhân dân các cấp, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, cần quy định rõ hơn trách nhiệm của nhà trường, ngành giáo dục và Đoàn Thanh niên.

Đại biểu nêu thực tế, hiện nay, mâu thuẫn trên môi trường mạng giữa học sinh, sinh viên dẫn đến bạo lực học đường đang là một thách thức của xã hội.

Do đó, cần thiết kế riêng một điều hoặc một khoản quy định trách nhiệm của nhà trường, ngành giáo dục và Đoàn Thanh niên trong việc phát hiện sớm các mầm mống mâu thuẫn ngay từ đầu thông qua công tác giáo dục chính trị tư tưởng; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tổ chức hòa giải, ngăn chặn nguy cơ phát sinh bạo lực ngay từ khi còn là những biểu hiện ban đầu. Có như vậy, Luật Hòa giải ở cơ sở mới thực sự phát huy hiệu quả.

Với góc độ của lực lượng công an làm công tác phòng ngừa tội phạm, đại biểu Nguyễn Minh Đức mong muốn, cần nhận diện được các mâu thuẫn xã hội ngay từ đầu và giải quyết kịp thời, qua đó hạn chế các vi phạm pháp luật cũng như những vụ án hình sự đau lòng.

Phải tinh chọn đội ngũ làm công tác hòa giải

ĐBQH Võ Văn Minh cũng cho rằng, trách nhiệm của cơ quan nhà nước là phải lãnh đạo, tổ chức thực hiện tốt công tác hòa giải ở cơ sở, trong đó tập trung vào các nguồn lực.

ĐBQH Võ Văn Minh phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Bày tỏ thống nhất quy định theo hướng Nhà nước bảo đảm ngân sách cho hoạt động hòa giải ở cơ sở, đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của nhân lực tham gia công tác hòa giải ở cơ sở. Theo đó, dự luật quy định 2 nhóm đối tượng tham gia: một là hòa giải viên; hai là những người được mời tham gia hòa giải.

Theo quy định hiện nay, hòa giải viên hoạt động trên cơ sở tự nguyện và được bầu chọn để bảo đảm tính minh bạch, công khai. Cách tiếp cận này, theo đại biểu "là đúng. Nhưng trên thực tế, để thành công thì đòi hỏi phải có những người thực sự làm tốt công việc".

Qua thực tế, đại biểu Võ Văn Minh đánh giá, ở quy mô một xã, phường hiện nay thì số lượng vụ việc hòa giải ở cơ sở không phải quá nhiều. "Không phải địa phương nào cũng có nhiều vụ việc đến mức phải thành lập nhiều tổ hòa giải. Do đó, chúng ta cần tinh chọn đội ngũ này, phải làm sao tìm được người giỏi". Đại biểu đề nghị trong phần quy định về trách nhiệm, nhất là trách nhiệm của UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam ở địa phương, cần nhấn mạnh trách nhiệm trong việc xây dựng nguồn, bồi dưỡng, vận động và tổ chức bầu chọn đội ngũ này.

Nếu địa phương không quan tâm, cứ làm theo cách thông thường, tức là ai tự nguyện nộp hồ sơ thì Mặt trận giới thiệu hoặc lựa chọn, thì rất khó có được nguồn nhân lực chất lượng. Kể cả đối với nguồn nhân sự được mời tham gia hòa giải, địa phương cũng phải chủ động chuẩn bị. Khi có vụ việc thì mời đúng người phù hợp và những người đó cũng sẵn sàng tham gia.

Quỳnh Chi; Ảnh: Phạm Thắng