Bộ trưởng Tư pháp làm rõ cơ chế bầu, chỉ định hoà giải viên

Sáng 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).

Thiết kế thêm các hình thức bầu hòa giải viên 

Tham gia thảo luận, ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (đoàn Khánh Hòa) đặc biệt ủng hộ việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên tại Điều 9 của dự thảo luật.

Theo đại biểu, thực tế thời gian qua, việc bầu hòa giải viên ở một số nơi gặp khó khăn trong trường hợp bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh, hoặc bầu đi bầu lại nhiều lần không đủ số lượng, thành phần theo các quy định.

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Ảnh: Media Quốc hội).

Việc bổ sung cơ chế chỉ định trong các trường hợp bầu bổ sung không đạt, bầu lại không thành, hoặc gặp sự kiện bất khả kháng là vô cùng cần thiết để kịp thời kiện toàn tổ hòa giải, bảo đảm hoạt động giải quyết tranh chấp không bị gián đoạn.

Tuy nhiên, để giữ vững bản chất là tự quản, dân chủ của tổ hòa giải ở cơ sở, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào Điều 9 quy định: Việc chỉ định hòa giải viên phải có sự bàn bạc, thống nhất và lấy ý kiến của các tổ chức chính trị - xã hội là thành viên của Mặt trận ở thôn, tổ dân phố (như Chi hội Thanh niên, Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hội Người cao tuổi…) và đại diện cộng đồng dân cư tại tổ, thôn, dân phố về danh sách dự kiến trước khi Trưởng ban công tác Mặt trận chính thức lập hồ sơ đề nghị công nhận gửi Chủ tịch UBND cấp xã.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (Ảnh: Media Quốc hội).

Góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) cho biết, giai đoạn 2014-2025, cả nước đã tiếp nhận trên 1,5 triệu vụ việc hòa giải và tỉ lệ hòa giải thành đạt trên 81%, đã cho thấy vai trò thực chất của thiết chế này trong việc giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở.

Đại biểu bày tỏ nhất trí sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở lần này cũng như nhiều nội dung trong báo cáo tiếp thu, giải trình.

Về điều kiện công nhận kết quả bầu hòa giải viên, dự thảo quy định kết quả bầu cử được công nhận khi có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình tham gia. Theo Nghị định 185 của Chính phủ, quy mô tổ dân phố từ 350- 700 hộ trở lên. Và có những khu phố lên đến hơn 1.000 hộ. Nên việc tập hợp trên 50% đại diện của hộ gia đình họp trực tuyến là khó khả thi.

Đối với các hình thức biểu quyết tại cuộc họp, tỉ lệ tham gia bầu chỉ cần đạt trên 30% thay vì trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình nhằm đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn.

Đại biểu đề nghị luật cần thiết kế thêm các hình thức bầu hòa giải viên cần thống nhất với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.

"Thực tiễn hiện nay có nhiều hình thức tổ chức các hội nghị lấy ý kiến dân cư như trực tuyến, trực tiếp, tổ chức phát phiếu, mở các phiếu bầu thông qua hình thức chuyển đổi số", đại biểu nêu và đề nghị Quốc hội quy định về nguyên tắc và giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết đối với nội dung này.

ĐBQH Võ Ngọc Thanh Trúc (Ảnh: Media Quốc hội).

ĐBQH Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn Tp.Hồ Chí Minh) đề nghị luật là cần đổi mới cách bầu hòa giải viên ở cơ sở. Khoản 3 Điều 8 yêu cầu "Việc bầu hòa giải viên chỉ được công nhận khi có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình tham gia" và "Người được đề nghị phải được trên 50% số người tham gia đồng ý".

Tại các khu đô thị, ở khu chung cư, khu nhà trọ, địa bàn dân cư biến động lớn, việc tập hợp đủ tỉ lệ này trong một lần rất khó. Nếu tổ chức bầu đi, bầu lại nhiều lần sẽ mất thời gian; nếu chuyển nhanh sang chỉ định theo Điều 9 thì lại "giảm tính lựa chọn của cộng đồng".

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung theo hướng "Việc lấy ý kiến bầu hòa giải viên được thực hiện linh hoạt trong một thời hạn nhất định, thông qua hình thức họp, phiếu lấy ý kiến trực tuyến hoặc kết hợp các hình thức; kết quả được cộng dồn, mỗi hộ gia đình chỉ tính một ý kiến. Chỉ thực hiện chỉ định theo Điều 9 sau ít nhất 2 đợt lấy ý kiến, mà vẫn không đủ điều kiện công nhận kết quả bầu".

Giúp cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn được người có uy tín

Cuối phiên thảo luận, làm rõ ý kiến ĐBQH nêu về cơ chế bầu và chỉ định hòa giải viên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật tiếp tục duy trì cơ chế bầu kết hợp với bổ sung hình thức chỉ định hòa giải viên.

Điều này kế thừa quy định pháp luật hiện hành và cũng là giải pháp tối ưu nhằm hài hòa giữa tính tự quản cộng đồng, đảm bảo tính hiệu quả quản lý Nhà nước.

Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Bộ trưởng, với bản chất tự quản và dân chủ của hòa giải ở cơ sở thì hình thức bầu vẫn là phương thức chủ đạo, giúp cộng đồng dân cư trực tiếp lựa chọn được người có uy tín, am hiểu phong tục tập quán, được nhân dân tín nhiệm để thực hiện hòa giải.

"Điều này sẽ giữ vững niềm tin của người dân và tránh tình trạng hành chính hóa một thiết chế vốn là mang tính xã hội và tự nguyện", Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho hay.

Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn một số vướng mắc, dự thảo Luật đã bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp không thể bầu được để đảm bảo vẫn duy trì được hoạt động thường xuyên của tổ hòa giải ở cơ sở, tháo gỡ những vướng mắc cơ bản.

Về hình thức bầu, Bộ trưởng cho biết trong khoản 2 Điều 8 của dự thảo Luật quy định các hình thức bầu rất đa dạng, không cứng nhắc. Có thể lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết bằng giơ tay tại cuộc họp hoặc bỏ phiếu kín, hoặc biểu quyết trực tuyến.

"Chúng tôi sẽ nghiên cứu thêm ý kiến các ĐBQH, như biểu quyết qua mạng xã hội, qua hình thức nào đó phù hợp để có thể phát huy được. Và cũng không nhất thiết phải bầu trong một lúc mà có thể quy định thời hạn 1, 2, 3 ngày để người dân có thể tham gia được đầy đủ", Bộ trưởng nói và cho biết cần thiết có thể quy định trong văn bản dưới luật.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng cho biết sẽ nghiên cứu để giải trình rõ hơn về quy định tiêu chuẩn hòa giải viên, hình thức bầu, trình tự bầu, xác định tỉ lệ đại diện hộ gia đình tham gia, xác định kết quả bầu.

Hoàng Thị Bích