Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia: Phân bổ nguồn lực bám sát thực tế địa phương

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - Đoàn ĐBQH TP Huế. Ảnh: Media Quốc hội.

Sáng 20/8, tiếp tục đợt 2 kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội thảo luận về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Theo các đại biểu, việc tích hợp 4 Chương trình Mục tiêu quốc gia về văn hóa, giáo dục, nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chăm sóc sức khỏe, dân số là cần thiết, đặc biệt trong bối cảnh phát triển và những xu hướng mới về văn hóa, đời sống hiện nay.

Về nguồn lực, tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030 dự kiến 808.558 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng; ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng; ngân sách nhà nước cấp thực hiện tín dụng chính sách 23.000 tỷ đồng; nguồn huy động hợp pháp khác 24.737 tỷ đồng.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu - Đoàn ĐBQH TP Huế cho rằng đây là con số rất lớn, thể hiện quyết tâm chính trị rất rõ. Theo đại biểu, Nghị quyết nên làm rõ hơn đâu là phần Quốc hội quyết định về chủ trương và giới hạn nguồn lực ngân sách Nhà nước, và đâu là tổng nhu cầu huy động trong toàn chương trình.

Đại biểu đề nghị Chính phủ được chủ động điều hành, điều chỉnh cơ cấu trong phạm vi được Quốc hội quyết định. Nhưng những thay đổi làm tăng tổng mức ngân sách Trung ương; thay đổi mục tiêu, đối tượng thụ hưởng; hoặc làm thay đổi những chính sách cốt lõi thì cần có cơ chế báo cáo, xin ý kiến theo thẩm quyền.

Đồng thời, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ cách hạch toán 23.000 tỷ đồng từ tín dụng chính sách, để trong quá trình tổ chức thực hiện không phát sinh cách tính trùng hoặc nhầm giữa tổng nguồn lực và các cấu phần của nguồn lực.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm - Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng. Ảnh: Media Quốc hội.

Quan tâm đến quy định các địa phương tự cân đối ngân sách có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm - Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng cho rằng cần xem xét kỹ quy định này đối với những địa phương sau sắp xếp có sự thay đổi rất lớn về diện tích, dân số và cơ cấu không gian phát triển. Cần phân biệt rõ: Khả năng cân đối ngân sách của toàn địa phương không đồng nhất với mức độ khó khăn của từng vùng bên trong địa phương.

"Một địa phương có khả năng tự cân đối ngân sách không có nghĩa tất cả các địa bàn trong địa phương đều có điều kiện phát triển tương đương nhau. Nếu chỉ căn cứ vào khả năng cân đối ngân sách của toàn tỉnh, thành phố để xác định trách nhiệm bố trí nguồn lực thì có thể dẫn đến nghịch lý: một vùng miền núi vốn đang khó khăn, chỉ vì được sắp xếp vào một đơn vị hành chính có khả năng cân đối ngân sách cao hơn mà mức độ ưu tiên hỗ trợ lại giảm xuống, trong khi điều kiện khó khăn thực tế chưa thay đổi," đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm chia sẻ từ thực trạng tại Đà Nẵng.

Đại biểu đề nghị, khi xác định trách nhiệm ngân sách và phân bổ nguồn lực, cần tính đồng thời khả năng cân đối của toàn địa phương với diện tích miền núi, số lượng đồng bào dân tộc thiểu số, số xã, thôn đặc biệt khó khăn, mức độ thiếu hụt hạ tầng và dịch vụ cơ bản, điều kiện địa hình, mức độ phân tán dân cư và chi phí thực tế để đưa chính sách đến người dân.

"Thay đổi địa giới hành chính không nên mặc nhiên đồng nghĩa với thay đổi mức độ ưu tiên đối với những địa bàn còn khó khăn, nếu điều kiện khó khăn thực tế chưa thay đổi tương ứng. Do đó, tôi đề nghị điều chỉnh nguyên tắc phân bổ ngân sách theo hướng có cơ chế hỗ trợ một phần ngân sách cho các tỉnh, thành phố tự cân đối ngân sách nhưng có yếu tố đặc thù như diện tích vùng miền núi rộng lớn, đông đồng bào dân tộc thiểu số, có số xã, thôn khó khăn, đặc biệt khó khăn lớn," đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề xuất.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội,

Phát biểu giải trình, làm rõ về vấn đề này, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn nêu rõ, sau khi tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn lực thực hiện vẫn giữ nguyên nguồn lực của mỗi chương trình đã được Quốc hội quyết định, với tổng số tiền 808.558 tỷ đồng.

Về mức độ phân bổ và ưu đãi, ngân sách Trung ương sẽ hỗ trợ cho các địa phương không tự cân đối được ngân sách; căn cứ vào mức độ khó khăn, khoảng cách giữa hiện tại và mục tiêu đặt ra; trong đó có ưu tiên đánh giá về tiến độ giải ngân, hiệu quả quản lý sử dụng vốn. Đặc biệt, dự thảo Nghị quyết khẳng định đặc biệt ưu đãi đối với đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi về mức độ hỗ trợ.

Cũng theo Bộ trưởng, Thủ tướng đã chỉ đạo ngay sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết thống nhất chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia này, Chính phủ sẽ ban hành ngay Nghị quyết của Chính phủ trên cơ sở tích hợp hơn 50 văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành có liên quan vào trong một văn bản duy nhất của Chính phủ để ban hành nghị quyết là có thể triển khai thực hiện được ngay.

Ngay sau khi ban hành, Thủ tướng sẽ chỉ đạo một hội nghị toàn quốc để quán triệt, triển khai nghị quyết của Quốc hội và nghị quyết của Chính phủ, trong đó phân công phân nhiệm rất cụ thể cho từng bộ, ngành, Bộ trưởng thông tin thêm.

Kiều Chinh