Tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia: Đổi mới phương thức quản lý, lấy người dân làm trung tâm thụ hưởng

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về việc tích hợp 04 chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 chương trình mục tiêu quốc gia. Tại phiên thảo luận tổ 16 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Cao Bằng, Tuyên Quang và Đắk Lắk,các đại biểu đánh giá cao tầm nhìn chiến lược của việc hợp nhất nhằm đổi mới phương thức quản trị, song cũng đặt ra hàng loạt bài toán thực tiễn, tích hợp làm sao để không rơi vào cảnh “bình mới rượu cũ”, không làm suy giảm các chính sách đặc thù và đặc biệt là phải trao quyền thực chất cho địa phương đi kèm nguồn lực, cơ chế linh hoạt.

Khắc phục tư duy “ôm đồm”, phân tán và thủ tục hóa chính sách

Phát biểu tại buổi thảo luận, đại biểu Trần Hồng Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh việc tích hợp 04 chương trình là cơ hội lớn để nhìn nhận, rút kinh nghiệm sâu sắc từ những hạn chế của các nhiệm kỳ trước.

Theo Bộ trưởng, thực tiễn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua cho thấy công tác quản lý vẫn mang tính “ôm đồm”, xé nhỏ nguồn lực thành quá nhiều dự án, tiểu dự án. Khi đưa xuống địa phương, mỗi dự án nhỏ lẻ đều phải gánh trên mình quy trình thủ tục đầu tư công và đấu thầu vô cùng phức tạp, dẫn đến tình trạng chậm giải ngân và giảm tính thiết thực của chính sách.

“Có những địa phương tại Cao Bằng cóđến 200 dự án giao thông nông thôn, mỗi dự án chỉ khoảng 1 đến 3 tỷ đồng rải ra ngõ xóm, nhưng không ra một tiêu chuẩn quy chuẩn nào cả, chỉ làm cho xong thủ tục. Hay như việc cấp nước sạch, chỗ quy định xây bể, chỗ cho mua téc nước nhưng mua téc nước cũng phải đấu thầu... Rất nhiều nội dung về y tế, giáo dục cũng bị chia nhỏ tương tự”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh dẫn chứng.

Từ thực tế đó, Bộ trưởng kiến nghị cần triệt để phân cấp cho địa phương. Trung ương chỉ nên ban hành khung chương trình, đưa ra tiêu chí đầu ra và tổng nguồn lực còn việc lựa chọn danh mục công trình, nội dung ưu tiên phải giao trọn quyền cho Thường vụ Tỉnh ủy, UBND và HĐND cấp tỉnh quyết định, triển khai theo đúng quy định pháp luật. Đồng thời, cần có cơ chế đặc thù tháo gỡ quy trình đấu thầu đối với các dự án quy mô nhỏ ở vùng khó khăn, tránh tình trạng “hồ sơ gánh dự án”.

Đại biểu Trần Hồng Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Đại biểu Quốc hội tỉnh phát biểu tại tổ.

Khắc phục bất cập, chuyển đổi từ “phép cộng cơ học” sang quản trị hiện đại

Đồng tình với chủ trương tích hợp 04 chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể, đại biểu Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh khẳng định việc tái cấu trúc là bước đi cần thiết nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo nguồn lực và giảm bớt các đầu mối quản lý. Tuy nhiên, đại biểu đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nhìn nhận đầy đủ cả cơ hội lẫn thách thức trong quá trình triển khai thực tế.

Theo đại biểu Bế Thanh Tịnh, việc tích hợp chương trình mang lại thuận lợi lớn, nếu thực hiện đúng mục tiêu quản trị từ Trung ương và phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, các địa phương từ cấp tỉnh đến cấp xã và cộng đồng dân cư sẽ thụ hưởng trực tiếp sự phát triển toàn diện trên các lĩnh vực y tế, văn hóa, giáo dục và xóa đói giảm nghèo, đúng với tinh thần "lấy con người làm trung tâm".

Đại biểu nhấn mạnh, việc tích hợp giúp địa phương chủ động điều chuyển nguồn lực linh hoạt, từ nơi làm chậm sang nơi làm tốt và đặc biệt là điều chuyển giữa các chương trình khác nhau. Điều này sẽ khắc phục triệt để bất cập trước đây khi một số chương trình được cấp vốn nhưng không có nhiệm vụ chi, buộc phải trả lại ngân sách.

Dù vậy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng Bế Thanh Tịnh cũng thẳng thắn phân tích những nguy cơ, rủi ro lớn trong quá trình thực hiện. Nếu cả 04 chương trình hiện đã được phê duyệt và thông qua, việc tích hợp chỉ có hiệu quả nếu rà soát kỹ lưỡng và chỉ tích hợp những nội dung thực sự trùng lấp.

Về quá trình giải ngân vốn năm hiện tại, đại biểu cho rằng việc ban hành nghị quyết tích hợp vào thời điểm giữa năm có thể gây vướng mắc cho công tác giải ngân nguồn kinh phí đã giao từ đầu năm nếu không giữ nguyên các mục tiêu, chỉ tiêu đã đề ra cho năm nay.

 Đại biểu Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng phát biểu tại tổ.

Đáng chú ý, đại biểu nêu thực tế, nếu phân cấp, phân quyền mà thiếu khung chính sách cụ thể, nguồn lực dễ dồn vào các nội dung dễ làm, dẫn đến lệch pha nghiêm trọng. Thực tế kiểm tra tại một số địa phương cho thấy, dự án đầu tư hạ tầng lên tới 100 tỷ đồng nhưng kinh phí hỗ trợ sinh kế cho người dân chỉ có khoảng 4 tỷ đồng.

Ngoài ra, đại biểu cho rằng, tích hợp có thể dẫn đến tình trạng "bình quân hóa", khó đo lường chính xác kết quả đầu ra của từng lĩnh vực (văn hóa, y tế, giáo dục hay giảm nghèo). Đồng thời, việc phân cấp quá mạnh xuống cấp xã sẽ tạo áp lực lớn lên năng lực thực thi của cán bộ cơ sở, đòi hỏi phải đồng thời nâng cao trình độ quản trị và phân bổ nguồn lực tương xứng.

Đề xuất mô hình phân cấp quản trị “3 cấp", lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo

Để việc tích hợp đạt hiệu quả thiết thực, đại biểu Bế Thanh Tịnh đề xuất mô hình phân cấp, quản trị rõ ràng theo 3 cấp.

Cấp Trung ương: Ban hành bộ khung thống nhất về các nguyên tắc phân bổ, tiêu chí đầu ra, cơ sở dữ liệu và chỉ điều phối chung, không làm thay việc chuyên ngành.

Cấp tỉnh: Quản trị nguồn lực và kết quả, là cấp điều phối nguồn lực và quyết định thứ tự ưu tiên đầu tư dựa trên thực tế từng địa bàn (xã cần hạ tầng, xã cần y tế, xã cần phát triển văn hóa - du lịch).

Cấp xã: Quyết định giải pháp thực thi. Không nên quy định quá chi tiết đến cấp xã để tránh làm mất đi sự chủ động, năng động và bám sát thực tiễn của cơ sở.

Đánh giá từ thực tiễn công tác, đại biểu khẳng định, tích hợp 04 chương trình “không phải là phép cộng hành chính đơn thuần mà là một phương thức quản trị mới”. Việc điều phối nguồn lực cũng không nên dồn toàn bộ về Bộ Tài chính mà cần có sự phối hợp, định hướng chuyên ngành từ các bộ, ngành liên quan.

Đại biểu Bế Thanh Tịnh cho rằng, mục tiêu cuối cùng của đợt tích hợp này là "đầu mối ít hơn, thủ tục đơn giản hơn, địa phương chủ động hơn và người dân được thụ hưởng nhiều hơn". Đại biểu đề nghị nghị quyết lần này phải quán triệt các nguyên tắc cốt lõi: phân cấp gắn với phân bổ nguồn lực; phân bổ nguồn lực gắn với kết quả; quyền quyết định gắn với trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, toàn bộ quá trình thực hiện phải được quản trị bằng dữ liệu, sản phẩm đầu ra và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo nhằm củng cố "thế trận lòng dân", nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo”,đại biểu Bế Thanh Tịnh nhấn mạnh.

Nguyễn Khánh