Một chương trình chỉ có ý nghĩa khi nguồn lực quốc gia được chuyển hóa thành năng lực phát triển

Chuyển từ tư duy quản lý theo từng ngành sang tư duy phát triển lấy con người làm trung tâm

Ngày 20/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội thảo luận ở hội trường về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, và Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài tham dự phiên thảo luận.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Quốc hội Bùi Văn Dũng (Đoàn Thanh Hoá) thống nhất với chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026–2035, trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa; giáo dục và đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Đề cập đến ý nghĩa của việc tích hợp, theo ông Dũng, 4 chương trình tuy thuộc những lĩnh vực khác nhau nhưng xét đến cùng đều hướng tới một chủ thể là con người, một không gian là cộng đồng và địa phương, một mục tiêu là nâng cao chất lượng phát triển và chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến điều hành phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

“Nghèo đói không chỉ là thiếu thu nhập; phát triển nông thôn không chỉ là hạ tầng; phát triển vùng dân tộc thiểu số không thể tách khỏi giáo dục, y tế, văn hóa và sinh kế. Vì vậy, tích hợp tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý theo từng chương trình, từng ngành sang tư duy phát triển tích hợp lấy con người làm trung tâm, đồng thời khắc phục phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục”, ông Dũng nói và nhìn nhận, giá trị lớn nhất cần đạt được không phải 4 chương trình cộng lại thành 1 chương trình, mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn tổng hiệu quả của 4 chương trình riêng lẻ.

Đại biểu Quốc hội Bùi Văn Dũng phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Bên cạnh đó, theo ông Dũng, chính ưu điểm của tích hợp cũng đặt ra một rủi ro cần nhận diện ngay từ đầu. Đưa ra phân tích, vị đại biểu Đoàn Thanh Hoá nêu rõ: Phạm vi Chương trình rất rộng, tổng nguồn lực dự kiến giai đoạn 2026–2030 lên tới 808.558 tỷ đồng. Nếu chỉ hợp nhất về tên gọi và đầu mối, nhưng bên trong vẫn duy trì nhiều cơ chế phân bổ, định mức, thủ tục và hệ thống báo cáo riêng, thì có thể giảm số lượng chương trình nhưng lại tạo ra một “siêu chương trình” rất lớn và phức tạp. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là có tích hợp hay không, mà là tích hợp như thế nào để không làm mất tính đặc thù của từng lĩnh vực.

“Tôi đề nghị quán triệt nguyên tắc: “thống nhất về mục tiêu và quản trị, nhưng tôn trọng đặc thù chuyên môn”. Văn hóa không thể quản trị hoàn toàn như đầu tư hạ tầng; giáo dục không thể đánh giá như giảm nghèo; y tế và dân số cũng có những yêu cầu chuyên ngành riêng”, ông Dũng nói.

Đáng chú ý, cần chuyển căn bản từ quản lý nguồn lực sang quản trị kết quả phát triển. Bởi Quốc hội không chỉ cần biết bao nhiêu vốn được phân bổ và giải ngân, mà quan trọng hơn là sau 5 năm, 10 năm, đời sống người dân thay đổi thế nào, khoảng cách phát triển được thu hẹp bao nhiêu, chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa được nâng lên ra sao. Do đó, cần lựa chọn một số chỉ tiêu tác động cốt lõi, đo được sự thay đổi thực chất của đời sống người dân. Giải ngân là điều kiện cần; sự phát triển của con người và chất lượng cuộc sống của Nhân dân mới là thước đo cuối cùng.

Tích hợp phải gắn với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp

Ông Dũng cũng đề nghị việc tích hợp chương trình phải gắn với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp. Đồng tình với nguyên tắc: địa phương quyết định, địa phương tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả; Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách, tiêu chuẩn và kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên theo ông Dũng, phân cấp phải thực chất. Giao trách nhiệm phải đi cùng quyền quyết định và khả năng điều phối nguồn lực. Cần chuyển từ “Trung ương kiểm soát quy trình” sang “Trung ương kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả”.

Ông Dũng nhấn mạnh rằng, thành công của chương trình cần được đo bằng ba sự chuyển đổi: từ quản lý phân mảnh sang quản trị tích hợp; từ quản lý đầu vào sang quản trị theo kết quả; từ Trung ương quyết định nhiều việc cụ thể sang địa phương chủ động, chịu trách nhiệm và được kiểm soát bằng kết quả. Vì vậy, Nghị quyết cần bảo đảm rõ mục tiêu, rõ nguồn lực, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và đo được kết quả. Một chương trình quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực quốc gia được chuyển hóa thành năng lực phát triển của địa phương, của cộng đồng và cuối cùng là chất lượng cuộc sống tốt hơn của mỗi người dân.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Xuân Nghiêm phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đà Nẵng) thống nhất cao về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình tổng thể. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho cấp cơ sở và người dân trong việc triển khai thực hiện và thụ hưởng chính sách. Tuy nhiên, ông Nghiêm đề nghị, việc tích hợp các nghị quyết phải thực chất và tạo ra một phương thức quản trị, điều phối nguồn lực thống nhất. Đặc biệt, theo đại biểu tích hợp phải tạo ra khả năng điều phối nguồn lực tốt hơn chứ không chỉ là hợp nhất nguồn vốn.

“Một địa bàn có thể có nhiều nhu cầu về nhiều lĩnh vực. Nếu mỗi nhóm nhiệm vụ vẫn được xây dựng, phân bổ và tổ chức thực hiện theo một cách riêng, thì dù nguồn vốn được đưa vào cùng một chương trình, địa phương vẫn có thể phải thực hiện nhiều kế hoạch và nhiều quy trình khác nhau”, ông Nghiêm cho hay.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Về nguyên tắc phân bổ ngân sách, ông Nghiêm đề nghị điều chỉnh nguyên tắc phân bổ ngân sách theo hướng có cơ chế hỗ trợ ngân sách hoặc điều chỉnh điều tiết ngân sách đối với các tỉnh, thành phố tự cân đối ngân sách nhưng có yếu tố đặc thù như: diện tích vùng miền núi rộng lớn, đông đồng bào dân tộc thiểu số, có số xã/thôn đặc biệt khó khăn, khó khăn còn lớn và tỉ lệ hộ nghèo còn cao.

Anh Vũ - Việt Thắng - Quang Vinh