Dự báo thời điểm không khí lạnh xuất hiện gây rét đậm, rét hại ở miền Bắc trong mùa Đông tới

Không khí lạnh miền Bắc bao giờ xuất hiện?

Theo báo Chính phủ, Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia đã thông tin dự báo xu thế thiên tai trên cả nước từ nay đến hết năm 2026.

Về xu thế khí hậu quy mô lớn, cơ quan khí tượng cho biết, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Niño mạnh. Dự báo từ nay đến hết năm 2026, El Niño tiếp tục duy trì ở cường độ mạnh đến rất mạnh.

Trong bối cảnh này, các hiện tượng thời tiết, thiên tai những tháng cuối năm được dự báo như sau:

Bão, áp thấp nhiệt đới: Số lượng có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm. Trên Biển Đông có thể xuất hiện 4-6 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, trong đó khoảng 1-3 cơn có khả năng đổ bộ vào đất liền Việt Nam.

Nắng nóng: Trong tháng 9/2026, nắng nóng còn xảy ra tại khu vực từ Thanh Hóa đến TP. Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ. Số ngày nắng nóng có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm và cùng kỳ năm 2025.

Mưa vừa, mưa to: Từ nay đến tháng 10/2026, mưa vừa, mưa to có khả năng xuất hiện tại nhiều nơi trên cả nước. Sang tháng 11, lượng mưa có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm, tập trung chủ yếu tại khu vực từ Hà Tĩnh đến TP Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ.

Đáng lưu ý, khu vực Trung Bộ có khả năng thiếu hụt mưa trong các tháng chính của mùa mưa (tháng 10-11), ảnh hưởng đến sản xuất vụ Đông Xuân, vụ Hè Thu, cây công nghiệp, hoạt động của các hồ chứa và phát điện.

Tại khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn xảy ra sớm và gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm.

Không khí lạnh: Dưới tác động của El Niño, không khí lạnh trong mùa đông 2026-2027 được dự báo hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Trong giai đoạn từ tháng 12/2026 đến tháng 1/2027, các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn so với quy luật khí hậu, đồng thời số ngày rét đậm, rét hại cũng thấp hơn trung bình nhiều năm. Theo đó, mùa đông tới nhiều khả năng là một mùa đông ấm.

Việc El Niño duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng tới được dự báo sẽ khiến thời tiết cuối năm 2026 và đầu năm 2027 có nhiều diễn biến bất thường.

Bản đồ khi không khí lạnh về. Ảnh: Cục Khí tượng Thủy văn

Tìm hiểu về không khí lạnh, rét đậm, rét hại

Không khí lạnh

Theo Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Mội trường), không khí lạnh là hiện tượng thời tiết khi khối không khí rất lạnh từ lục địa châu Á di chuyển xuống khu vực nước ta, nơi đang có khối không khí ấm, gây ra gió Đông Bắc mạnh, trời trở rét và thời tiết xấu.

Không khí lạnh thường tràn về vào mùa Đông và có hướng chủ yếu là Đông Bắc nên còn gọi là "gió mùa Đông Bắc". Khối không khí lạnh này có nguồn gốc cực đới, tràn qua lục địa châu Á dưới dạng front lạnh, xuống đến nước ta trong nhiều trường hợp không còn thể hiện rõ tính chất điển hình của một front lạnh nên được gọi chung là "không khí lạnh".

Rét đậm, rét hại là gì?

- Rét đậm: khi nhiệt độ trung bình ngày trong khu vực dao động phổ biến trong khoảng từ 13 đến 15 độ (13 độ C < Ttb < 15 độ C).

- Rét hại: khi nhiệt độ trung bình ngày trong khu vực giảm xuống dưới 13 độ C (Ttb < 13 độ C).

Cục Khí tượng Thủy văn cho biết, hiện tượng rét đậm, rét hại chủ yếu được hiểu cho vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nơi có các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhiều nhất vào mùa lạnh. Các thuật ngữ này không áp dụng đối với vùng núi vì ở đó rét đậm, rét hại không phải xảy ra từng đợt, mà hầu như xảy ra suốt tháng. Ví dụ: tại Sa Pa (Lào Cai) rét đậm hầu như xảy ra suốt tháng 12, tháng 1 và tháng 2.

Một điều cần chú ý là nhiệt độ trung bình ngày dưới 15 độ C và 13 độ C phải gắn với hiện trạng thời tiết nhiều mây, đầy mây và có thể có mưa nhỏ khi đó mới được coi là rét đậm, rét hại. Trong thực tế vào những ngày trời quang mây về đêm nhiệt độ xuống rất thấp, nhưng ban ngày trời nắng nhiệt độ lên rất cao, nhiệt độ trung bình ngày vẫn có thể dưới 15 độ C nhưng không được coi là rét đậm.

Không khí lạnh miền Bắc thường xuất hiện tháng mấy?

Theo Cục Khí tượng Thủy văn, ở nước ta không khí lạnh thường bắt đầu từ trung tuần tháng 9 năm trước đến trung tuần tháng 6 năm sau, nhưng mạnh nhất vào các tháng chính đông (từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau). Chịu ảnh hưởng trực tiếp là khu vực phía Bắc, từ đèo Ngang trở ra, ít khi đến Nam Trung Bộ.

Tác hại của không khí lạnh gây rét đậm, rét hại

Dưới đây là những tác động tiêu cực do không khí lạnh kéo dài gây rét đậm, rét hại mang đến:

- Trời rét đậm, rét hại khiến nhiều người dễ mắc các bệnh đường hô hấp như: Viêm phổi, viêm phế quản, hen suyễn, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.

- Tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim do mạch máu co lại đột ngột làm tăng huyết áp.

- Trời lạnh người dân thường đốt than sưởi ấm trong không gian kín do đó dễ bị ngộ độc khí CO.

- Trời rét đậm, rét hại gây ra các hiện tượng về sương muối, băng giá ảnh hưởng đến cây trồng, vật nuôi.

- Vùng núi cao có băng giá, sương muối dễ làm giảm tầm nhìn, tăng nguy cơ tai nạn.

- Trời rét đậm, rét hại ảnh hưởng đến giờ giấc sinh hoạt, học sinh ở nhiều khu vực phải nghỉ học để đảm bảo sức khỏe.