Bảo vệ cán bộ và tạo cơ chế minh bạch khi trưng mua, trưng dụng tài sản

Ngày 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Phát sinh một điểm nghẽn pháp lý rất lớn

Tham gia góp ý kiến về cơ chế xử lý hậu quả tài chính, bảo toàn vốn Nhà nước và loại trừ trách nhiệm quản lý đối với doanh nghiệp có vốn Nhà nước khi có tài sản bị trưng mua, trưng dụng, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP Hà Nội) nhận thấy các doanh nghiệp có vốn Nhà nước như các tập đoàn, tổng công ty trong lĩnh vực lương thực, xăng dầu, năng lượng, hóa chất, vật tư y tế là những đơn vị nắm giữ nguồn lực vật chất chiến lược của quốc gia.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà. Ảnh: Hữu Thắng.

"Khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh hay tình trạng khẩn cấp, đây luôn là lực lượng nòng cốt đầu tiên chấp hành lệnh trưng mua, trưng dụng tài sản của Nhà nước", đại biểu nêu.

Tuy nhiên, theo đại biểu, thực tiễn thi hành pháp luật đang phát sinh một điểm nghẽn pháp lý rất lớn giữa nghĩa vụ chấp hành quyết định hành chính cấp bách và trách nhiệm quản lý vốn Nhà nước.

Cụ thể, khi tài sản của doanh nghiệp bị trưng mua theo giá tạm tính hoặc tài sản bị trưng dụng bị giảm giá trị, doanh nghiệp sẽ bị sụt giảm doanh thu, giảm lợi nhuận, thậm chí phát sinh khoản chênh lệch âm giữa tiền trưng mua nhận được và giá trị ghi sổ kế toán của tài sản.

Trong khi đó, theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, người quản lý doanh nghiệp Nhà nước và người đại diện phần vốn Nhà nước phải chịu trách nhiệm bảo toàn vốn, bị đánh giá xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ nếu doanh nghiệp bị lỗ hoặc không đạt chỉ tiêu lợi nhuận đã phê duyệt.

Mặc dù tờ trình của Chính phủ có nêu tiếp thu về mặt nguyên tắc, nhưng dự thảo Luật hiện tại vẫn chưa quy định thành một điều khoản trực tiếp, rõ ràng làm căn cứ pháp lý cho các cơ quan thanh tra, kiểm toán và cơ quan đại diện chủ sở hữu áp dụng.

"Điều này khiến người quản lý doanh nghiệp Nhà nước rơi vào tình thế "tiến thoái lưỡng nan", chấp hành nghiêm lệnh trưng mua, trưng dụng của Nhà nước thì lại đối mặt với nguy cơ bị xử lý trách nhiệm vì không bảo toàn được vốn Nhà nước", đại biểu nêu.

Để xử lý dứt điểm bất cập này, bảo vệ cán bộ và tạo cơ chế vận hành minh bạch, đại biểu Hà đề xuất bổ sung một khoản hoặc chỉnh lý Điều 19 của dự thảo Luật theo hướng: Trường hợp người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng là doanh nghiệp có vốn Nhà nước, các khoản sụt giảm doanh thu, giảm lợi nhuận, chi phí phát sinh và khoản chênh lệch âm giữa tiền trưng mua, tiền bồi thường với giá trị ghi sổ kế toán của tài sản do thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng được xác định là nguyên nhân khách quan.

Các khoản này được loại trừ khi đánh giá mức độ bảo toàn vốn, xếp loại doanh nghiệp, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người quản lý doanh nghiệp, người đại diện phần vốn Nhà nước và được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp.

Người dân cần được biết vì sao tài sản của mình được huy động, sử dụng?

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Vũ Văn Tiến (đoàn Hải Phòng) cho rằng việc sửa đổi là cần thiết, cấp bách, bởi qua gần 20 năm thi hành, không phải lúc nào Nhà nước cũng cần đến biện pháp trưng mua, trưng dụng tài sản.

Song, Luật lại có ý nghĩa đặc biệt vào những thời điểm cam go, gay cấn nhất, đặc biệt vào thời điểm thiên tai, mưa lũ hay đại dịch Covid-19 bùng phát, gây ra hậu quả nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của nhân dân.

ĐBQH Vũ Văn Tiến. Ảnh: Lâm Hiển.

"Chúng ta đều hiểu rằng trong những tình huống khẩn cấp, việc chấp hành quyết định phải được đặt lên hàng đầu. Nhưng theo tôi, nghĩa vụ chấp hành và quyền được giải thích thay vì "dùng trước, nói sau" mà cần song hành với nhau. Người dân có trách nhiệm bàn giao tài sản, nhưng cũng cần được biết vì sao tài sản của mình được huy động, sử dụng trong trường hợp gì và quyền lợi được bảo đảm như thế nào", ông Tiến nói.

Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc quy định theo hướng người có tài sản được yêu cầu giải thích ngay khi nhận quyết định; trường hợp cần thực hiện ngay thì việc giải thích có thể tiến hành đồng thời hoặc sau đó, nhưng không làm đình chỉ, trì hoãn việc thi hành.

Đồng thời đề nghị tiếp tục đánh giá tác động, làm rõ các phương án chính sách và cụ thể hóa những nội dung cốt lõi ngay trong Luật, để trong các tình huống khẩn cấp, bảo đảm huy động nguồn lực kịp thời, sử dụng đúng mục đích, hạn chế thấp nhất những tác động đến đời sống người dân; xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người có tài sản.

Thiên Tuấn