Đề nghị kiểm soát chặt cơ chế đặc biệt, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý

 Toàn cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Đoàn ĐBQH TP. Huế thảo luận tại tổ 9 cùng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình.

Cắt giảm thủ tục phải chứng minh được hiệu quả thực tế

Tham gia góp ý việc thực hiện Nghị quyết 206/2025/QH15, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế, thống nhất với báo cáo của Chính phủ và các báo cáo rà soát liên quan. 

Đại biểu cho rằng cơ chế đặc biệt là cần thiết để xử lý những quy định chồng chéo, không còn phù hợp, nhưng phải được thực hiện có mục tiêu và không thay thế quy trình xây dựng pháp luật thông thường.

“Khi pháp luật chồng chéo hoặc không còn phù hợp, người dân, doanh nghiệp chịu thêm thời gian, chi phí; cơ quan nhà nước lúng túng khi thực thi. Cơ chế đặc biệt giúp tháo gỡ có mục tiêu, không thay thế quy trình xây dựng pháp luật thông thường”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nêu.

Theo báo cáo, Chính phủ đã ban hành 26 nghị quyết; phân cấp 82 thủ tục hành chính, cắt giảm 328 thủ tục, đơn giản hóa 1.190 thủ tục và cắt giảm 823 điều kiện kinh doanh. Song, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị báo cáo không chỉ dừng ở số lượng văn bản, thủ tục đã xử lý mà cần đánh giá rõ hiệu quả thực tế. Cụ thể, cần so sánh trước và sau khi sửa đổi về thời gian, chi phí tuân thủ; số hồ sơ được giải quyết, số hồ sơ bị trả lại hoặc chưa hoàn thiện; số người dân, doanh nghiệp được hưởng lợi và những vướng mắc còn phát sinh.

Việc thống kê cũng cần thống nhất cách xác định kết quả và thời điểm chốt số liệu, làm rõ những nội dung có thể bị tính trùng. Đặc biệt, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp các tiêu chuẩn về sức khỏe, môi trường, an toàn hoặc làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Một vấn đề khác được đại biểu lưu ý là tiến độ xử lý các văn bản cần rà soát, sửa đổi. Theo số liệu báo cáo, có 317 văn bản cần được xử lý; trong đó 112 văn bản đã được xử lý hoặc trình Quốc hội, còn 205 văn bản cần tiếp tục hoàn thành trước ngày 1/3/2027.

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế Nguyễn Thị Sửu đề nghị xử lý những quy định chồng chéo, không còn phù hợp. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Đại biểu đề nghị xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể đối với số văn bản còn lại, xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, thời hạn hoàn thành và trách nhiệm nếu chậm tiến độ. Những văn bản ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp cần được ưu tiên; các nội dung cần thẩm định hoặc phối hợp liên ngành phải được nhận diện sớm để hạn chế nguy cơ trễ hạn.

Theo đại biểu, cơ chế đặc biệt chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm tiến độ minh bạch, trách nhiệm rõ ràng và đánh giá được tác động. Kết quả cuối cùng không chỉ là số lượng thủ tục hay văn bản được xử lý, mà phải thể hiện ở việc giảm chi phí, tháo gỡ vướng mắc thực chất và bảo đảm quyền lợi của người dân, doanh nghiệp.

Làm rõ trách nhiệm khi trưng mua, trưng dụng tài sản

Liên quan đến dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình cho rằng, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ khi thực hiện quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản, nhưng phải quy định rõ điều kiện được miễn, giảm trách nhiệm. Cần phân biệt sai sót khách quan với hành vi cố ý làm trái hoặc thiếu trách nhiệm nghiêm trọng, tránh để cơ chế bảo vệ trở thành kẽ hở né tránh trách nhiệm.

Về xử lý tài sản bị trưng mua, trưng dụng trái pháp luật, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm hoàn trả hoặc thanh toán giá trị tài sản trong trường hợp không thể hoàn trả nguyên trạng. Việc bồi thường các thiệt hại thực tế khác cần dựa trên chứng cứ và mối quan hệ trực tiếp giữa thiệt hại với quyết định, hành vi trái pháp luật.

Đại biểu cũng đồng tình với chủ trương phân cấp thẩm quyền cho chính quyền địa phương, trong đó có chủ tịch UBND cấp xã, nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý tình huống khẩn cấp. Tuy nhiên, luật cần xác định cụ thể phạm vi, điều kiện và trách nhiệm của từng cấp, tránh phân cấp rộng nhưng thiếu cơ chế kiểm soát.

 Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình (bên phải) tham gia thảo luận dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Theo đại biểu, cần phân định rõ trường hợp trưng dụng và trưng mua. Với tài sản có thể hoàn trả sau khi sử dụng, nên ưu tiên trưng dụng; trưng mua chỉ áp dụng khi thật sự cần thiết, cấp bách và đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.

Đối với dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh đề nghị cân nhắc kỹ cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Chính phủ ban hành văn bản có nội dung điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp Quốc hội không thể họp. Cơ chế này cần được giới hạn về phạm vi, điều kiện áp dụng và thời hạn, đồng thời có quy trình giám sát, kiểm tra rõ ràng.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung các trường hợp cấp bách được áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn; nghiên cứu quy định hiệu lực hồi tố đối với chính sách có lợi cho người dân, doanh nghiệp và xác định thời điểm hết hiệu lực đối với văn bản được ban hành để xử lý tình huống có thời hạn.

Lê Thọ