Trưng dụng tài sản cần đáp ứng yêu cầu chủ động bảo vệ an ninh, an toàn

Sáng 23/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là trong các tình huống khẩn cấp về quốc phòng, an ninh, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh; đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về thẩm quyền trưng mua, trưng dụng, trách nhiệm bồi thường và bảo vệ quyền sở hữu tài sản.

Bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành

Góp ý về dự thảo luật này, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị rà soát mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành, nhất là trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm, cứu nạn, cứu hộ.

Theo đại biểu, nhiều luật chuyên ngành hiện đã quy định thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản, phương tiện để thực hiện nhiệm vụ cấp bách. Tuy nhiên, nếu Điều 7 của dự thảo Luật chỉ giới hạn trong một số trường hợp cụ thể thì có thể dẫn đến cách hiểu bó hẹp phạm vi áp dụng, ảnh hưởng đến thẩm quyền xử lý tình huống của lực lượng chức năng.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức (đoàn TP Hồ Chí Minh) đề nghị rà soát mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành.

Đại biểu dẫn ví dụ, trong quá trình tuần tra, kiểm soát, truy bắt tội phạm, nếu phương tiện của lực lượng chức năng bị hư hỏng, việc huy động, trưng dụng phương tiện của tổ chức, cá nhân có thể là yêu cầu cấp thiết để kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý Điều 4 và Điều 7 theo hướng bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành. Trong đó, luật chuyên ngành có thể quy định thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản khẩn cấp tại hiện trường, nhưng việc hoàn thiện thủ tục, hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại phải được thực hiện thống nhất theo quy định của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. "Không để quy định của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản vô hiệu hóa thẩm quyền xử lý tình huống cấp bách đã được quy định trong các luật chuyên ngành", đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị.

Đại biểu cũng cho rằng, việc trưng dụng tài sản cần đáp ứng yêu cầu chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, không chỉ giới hạn trong những tình trạng khẩn cấp đã xảy ra.

Tránh tập trung quá nhiều quyền hạn vào một chủ thể

Tại phiên thảo luận về dự án luật, PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Trung, Viện trưởng Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh đề nghị hoàn thiện cơ chế định giá độc lập, giới hạn thẩm quyền cấp xã và quy định chặt chẽ các điều kiện kiểm soát quyền lực, bảo đảm việc huy động tài sản nhanh chóng nhưng vẫn bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ tài sản.

Đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, dự thảo đã bổ sung nhiều quy định nhằm khắc phục những khoảng trống của Luật năm 2008, như mở rộng các tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh; cho phép quyết định điện tử, quyết định trưng dụng bằng lời nói trong trường hợp đặc biệt; bổ sung quy định về hạ tầng số, thẩm quyền cấp xã và nguyên tắc xác định giá thị trường, thanh toán, bồi thường.

Các đại biểu thảo luận tại tổ.

Tuy nhiên, dự thảo vẫn chưa thiết lập được cơ chế vừa huy động tài sản kịp thời, vừa kiểm soát hiệu quả quyền lực và chi phí. Một số nội dung quan trọng về căn cứ áp dụng, định giá độc lập, hồ sơ, gia hạn và giải quyết khiếu nại còn thiếu hoặc tiếp tục giao Chính phủ quy định chi tiết.

Về căn cứ trưng mua, trưng dụng, đại biểu cho rằng các quy định như “vì lợi ích quốc gia” và “theo quy định của luật khác” còn rộng, chưa xác định rõ tiêu chí chứng minh tính cần thiết và việc không có biện pháp khác ít ảnh hưởng hơn đến quyền tài sản. Đại biểu đề nghị thu hẹp, định lượng căn cứ áp dụng; yêu cầu cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ chứng minh sự cần thiết, phạm vi, số lượng và thời hạn huy động. Trường hợp cấp bách có thể thực hiện trước nhưng phải báo cáo, kiểm tra sau theo thời hạn luật định; đồng thời rà soát, sửa các lỗi dẫn chiếu giữa Điều 7 với những điều về giá, thanh toán và thời hạn.

Về định giá và thanh toán, đại biểu nhận định, việc xác định giá theo thị trường là hướng phù hợp, nhưng quy trình hiện nay chưa bảo đảm tính độc lập khi người quyết định trưng mua cũng quyết định mức giá ban đầu. Dự thảo chưa làm rõ tiêu chí lựa chọn tổ chức thẩm định giá độc lập, quyền cung cấp chứng cứ của chủ tài sản và cơ chế giải quyết khi hai bên tiếp tục bất đồng.

Do đó, cần quy định cơ chế định giá độc lập ngay trong luật, xác định khoản tiền ban đầu trong tình huống khẩn cấp là khoản thanh toán tạm thời; bảo đảm thanh toán đúng hạn phần giá trị không tranh chấp, quy định lãi chậm trả và cơ chế xử lý hợp lý đối với khoản chênh lệch còn tranh chấp. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm việc huy động tài sản không đẩy rủi ro định giá sang người sở hữu.

Đối với thẩm quyền cấp xã, đại biểu đánh giá việc phân cấp xử lý tình huống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn tại chỗ là cần thiết. Tuy nhiên, cần giới hạn thẩm quyền theo loại tài sản, giá trị và phạm vi địa bàn; bắt buộc báo cáo cấp trên và thực hiện hậu kiểm. Tài sản chuyên dùng, giá trị lớn hoặc liên quan nhiều địa bàn cần do cấp có thẩm quyền cao hơn quyết định, nhằm tránh tập trung quá nhiều quyền hạn vào một chủ thể.

Về thời hạn trưng dụng và cưỡng chế, đại biểu đề nghị gắn thời hạn với mục đích sử dụng cụ thể, hoàn trả ngay khi mục đích hoàn thành; việc gia hạn phải nêu rõ căn cứ và trường hợp gia hạn liên tiếp cần được cấp có thẩm quyền cao hơn phê duyệt. Luật cũng cần quy định trực tiếp các bảo đảm tối thiểu về hồ sơ, thông báo, kiểm kê, lập biên bản, tính tương xứng của biện pháp cưỡng chế, bảo vệ người dễ bị tổn thương, ghi nhận thiệt hại, khiếu nại và bồi thường, thay vì giao phần lớn nội dung cho nghị định.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện bốn nhóm vấn đề: Thu hẹp và định lượng căn cứ áp dụng; luật hóa cơ chế định giá độc lập, giải quyết tranh chấp; giới hạn thẩm quyền cấp xã gắn với báo cáo và hậu kiểm; quy định trực tiếp các bảo đảm về hồ sơ, cưỡng chế, gia hạn, hoàn trả và bồi thường.

Phương Thuỷ