Đề xuất giao Chủ tịch xã quyền quyết định trưng dụng tài sản trong tình huống khẩn cấp

Quốc hội Khóa XVI

Chỉ trưng dụng tài sản khi thật sự cần thiết

Sáng 23/10, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, sau gần 18 năm thi hành, Luật hiện hành đã bộc lộ những hạn chế trước yêu cầu thực tiễn, nhất là việc chưa bao quát đầy đủ các loại tài sản mới như tài sản số, hạ tầng số; đồng thời cần đáp ứng yêu cầu xử lý tình huống khẩn cấp và phân cấp, phân quyền trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình dự án Luật. Ảnh QH.

Dự thảo gồm 4 chương, 32 điều, quy định việc trưng mua, trưng dụng tài sản trong các trường hợp như chiến tranh, thiết quân luật, nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống khủng bố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh và các trường hợp khác theo luật có liên quan.

Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện khi thật sự cần thiết và các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu.

Dự thảo thu hẹp phạm vi trưng mua, tập trung vào các tài sản cần chuyển quyền sở hữu cho Nhà nước như thuốc, vaccine, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, nguyên, nhiên vật liệu. Tài sản thuộc dự trữ quốc gia và tài sản công không thuộc diện trưng mua.

Trong khi đó, phạm vi tài sản có thể trưng dụng được mở rộng, bổ sung vật nuôi, khu vực biển được xác lập hợp pháp, hạ tầng viễn thông, thông tin, điện lực, hạ tầng số, tài sản số và các công trình kết cấu hạ tầng khác.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh QH.

Dự thảo cũng đề xuất tăng phân cấp, phân quyền. Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản để trực tiếp phục vụ phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn khi cấp Trung ương, cấp tỉnh chưa thể tiếp cận. Người ban hành quyết định phải chủ động hủy bỏ khi không còn căn cứ thực hiện và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Về quyền lợi của người có tài sản, dự thảo yêu cầu giá trưng mua phù hợp với giá thị trường; đồng thời rút ngắn thời hạn thanh toán từ 45 ngày xuống 30 ngày đối với trường hợp chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, thiết quân luật; từ 30 ngày xuống 20 ngày đối với các trường hợp còn lại.

Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm bồi thường khi tài sản trưng dụng bị mất hoặc hư hỏng không thể sửa chữa, bảo đảm điều kiện sinh hoạt thiết yếu nếu việc trưng dụng ảnh hưởng trực tiếp đến người có tài sản.

Đề nghị quy định rõ giới hạn trưng mua, trưng dụng ngay trong Luật

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan tham gia thẩm tra cơ bản nhất trí với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định đầy đủ, rõ ràng ngay trong Luật về nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, giới hạn trưng mua, trưng dụng; thẩm quyền; quyền, nghĩa vụ của người có tài sản và việc bồi thường thiệt hại.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật. Ảnh QH.

Theo cơ quan thẩm tra, nghị định của Chính phủ chỉ nên quy định về trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện, không mở rộng những giới hạn mà Luật đã xác định. Các quy định cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự và pháp luật liên quan.

Đối với quy định cho phép xem xét miễn, giảm trách nhiệm đối với người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng, nhiều ý kiến tán thành nhằm bảo vệ người thực thi công vụ vì lợi ích chung. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc sự cần thiết của quy định này.

Theo báo cáo tổng kết được nêu trong báo cáo thẩm tra, từ năm 2008 đến nay chưa phát sinh trường hợp trưng mua tài sản; mới có 9 địa phương phát sinh việc trưng dụng và chưa có vi phạm phải xem xét trách nhiệm của người ra quyết định hoặc người tổ chức thực hiện.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung quy định về thẩm quyền đình chỉ, bãi bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng trái pháp luật và hoàn thiện quy định xử lý vi phạm, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Nguyễn Hường