Công khai danh mục văn bản áp dụng sau sáp nhập đơn vị hành chính

Làm rõ trách nhiệm bồi thường khi quyết định trưng mua, trưng dụng bị hủy bỏ

Góp ý dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Minh Tâm đề nghị hoàn thiện các quy định về áp dụng pháp luật, hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm khắc phục hậu quả khi quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản bị hủy bỏ.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Liên quan đến khoản 2 Điều 4 về áp dụng pháp luật, đại biểu cho rằng, quy định cho phép áp dụng luật khác được ban hành trước ngày Luật này có hiệu lực nếu có quy định khác về trường hợp, thẩm quyền quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết nhưng cần cân nhắc kỹ.

Theo đại biểu, quy định này có thể dẫn đến tình trạng cùng một hoạt động trưng mua, trưng dụng tài sản nhưng áp dụng các điều kiện, thẩm quyền khác nhau theo từng luật chuyên ngành, ảnh hưởng đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Vì vậy, đại biểu đề nghị xác định Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là luật quy định các nguyên tắc, điều kiện, thủ tục chung và cơ chế bảo vệ quyền tài sản. Trường hợp luật chuyên ngành có quy định đặc thù, cần xác định rõ phạm vi áp dụng, đồng thời không làm giảm các bảo đảm pháp lý đối với quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản.

Đối với Điều 13 về các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu nhận định, dự thảo quy định 7 nhóm hành vi, cơ bản kế thừa Luật năm 2008, song chưa bao quát đầy đủ những vi phạm có thể phát sinh trong thực tiễn và chưa làm rõ mối quan hệ giữa hành vi bị nghiêm cấm với chế tài xử lý tương ứng.

Đại biểu đề nghị rà soát, bổ sung các hành vi như cố ý xác định sai giá trưng mua, mức bồi thường; giả mạo, làm sai lệch hồ sơ, tài liệu; cố ý không thanh toán tiền trưng mua, tiền bồi thường; không hoàn trả hoặc sử dụng tài sản trưng dụng vượt quá thời hạn; cản trở hoạt động giám sát, khiếu nại, tố cáo hợp pháp.

Cùng với đó, cần rà soát các quy định về hành vi chống đối, cản trở tại khoản 3, khoản 4 và khoản 6 Điều 13, phân biệt việc cản trở thực hiện quyết định hợp pháp với trường hợp quyết định trái pháp luật. Đồng thời, đối chiếu từng hành vi bị nghiêm cấm với các quy định về xử lý vi phạm hành chính, hình sự, kỷ luật và trách nhiệm bồi thường để bảo đảm có căn cứ xử lý khi phát sinh vi phạm.

Đặc biệt quan tâm đến Điều 9 về hủy bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản và hậu quả pháp lý, đại biểu cho rằng, quy định tại khoản 4, khoản 5 dẫn chiếu đến Điều 29 về bồi thường thiệt hại chưa bao quát đầy đủ các trường hợp quyết định trưng mua, trưng dụng bị hủy bỏ do trái pháp luật.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị tham dự phiên thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Theo đại biểu, Điều 29 chủ yếu điều chỉnh việc bồi thường thiệt hại do trưng dụng tài sản gây ra, chưa quy định đầy đủ trường hợp trưng mua trái pháp luật và chưa phân biệt rõ trách nhiệm bồi thường do trưng dụng hợp pháp với trách nhiệm phát sinh từ quyết định, hành vi trưng dụng trái pháp luật.

Đáng chú ý, trường hợp quyết định trưng mua trái pháp luật bị hủy bỏ nhưng người có tài sản không nhận lại tài sản, dự thảo quy định việc thanh toán theo Điều 20, song chưa làm rõ quyền được bồi thường những thiệt hại khác phát sinh từ quyết định trái pháp luật.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cụ thể về phạm vi thiệt hại được bồi thường, trách nhiệm khắc phục hậu quả và mối quan hệ với pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, pháp luật dân sự. Đồng thời, cần bảo đảm việc hoàn trả tài sản hoặc thanh toán giá trị tài sản không loại trừ quyền được bồi thường đối với những thiệt hại hợp pháp khác chưa được giải quyết.

Không bỏ qua quy trình xây dựng chính sách khi sửa đổi luật

Góp ý dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm đặc biệt quan tâm đến việc áp dụng và xử lý văn bản quy phạm pháp luật sau khi sáp nhập các đơn vị hành chính.

Đối với điểm b khoản 2 Điều 53, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm và thời hạn rà soát, xử lý văn bản của đơn vị hành chính mới. Theo đó, trong thời hạn do Chính phủ quy định kể từ ngày đơn vị hành chính mới đi vào hoạt động, cơ quan có thẩm quyền phải hoàn thành việc rà soát, quyết định áp dụng thống nhất hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật theo thẩm quyền; đồng thời công khai danh mục văn bản được áp dụng thống nhất và danh mục văn bản bị bãi bỏ trên địa bàn.

Theo đại biểu, sau sáp nhập, văn bản quy phạm pháp luật của các đơn vị hành chính cũ vẫn có thể tiếp tục được áp dụng trên từng địa bàn riêng biệt, dẫn đến nguy cơ mâu thuẫn, thiếu thống nhất trong cùng một đơn vị hành chính mới.

Toàn cảnh phiên thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Vì vậy, việc xác định rõ trách nhiệm, thời hạn rà soát và công khai danh mục văn bản sẽ góp phần khắc phục tình trạng kéo dài hiệu lực của các quy định mâu thuẫn, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng và quy hoạch hạ tầng.

Liên quan đến khoản 1 Điều 25 về các trường hợp thực hiện quy trình xây dựng chính sách, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị bổ sung trường hợp luật sửa đổi, bổ sung một số điều có nội dung hình thành chính sách mới hoặc làm thay đổi cơ bản mục tiêu, giải pháp, đối tượng chịu tác động hay cơ chế thực hiện của chính sách hiện hành.

Theo đại biểu, việc thực hiện quy trình xây dựng chính sách trong trường hợp này chỉ áp dụng đối với chính sách mới hoặc phần chính sách có thay đổi cơ bản. Quy định như vậy nhằm tránh tình trạng dự án luật tuy chỉ sửa đổi một số điều nhưng làm thay đổi đáng kể chính sách mà không phải thực hiện quy trình xây dựng chính sách trước khi soạn thảo.

Đối với Điều 46 về trình tự, thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu đề nghị thay cách quy định mang tính tùy nghi “có thể đăng tải”, “có thể lấy ý kiến” bằng yêu cầu “phải đăng tải” dự thảo và “phải lấy ý kiến” đối tượng chịu tác động trực tiếp trong thời hạn rút ngắn, phù hợp, khoảng 3 - 5 ngày, trừ trường hợp nội dung thuộc phạm vi bí mật nhà nước.

Theo đại biểu, việc quy định rõ trách nhiệm đăng tải, lấy ý kiến sẽ góp phần bảo đảm tính minh bạch và quyền tham gia góp ý của người dân, doanh nghiệp, kể cả khi áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn.

Về hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tại khoản 10 Điều 4, đại biểu đề nghị xác định cụ thể hình thức văn bản do chính quyền địa phương tại đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt ban hành, thay vì chỉ quy định chung như dự thảo, nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch trong áp dụng.

Liên quan đến Điều 60 về hướng dẫn áp dụng văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu đề nghị quy định trực tiếp các trường hợp, nguyên tắc, tiêu chí hướng dẫn tại điều này, thay vì dẫn chiếu sang Điều 59 về giải thích Hiến pháp, luật, pháp lệnh.

Theo đại biểu, giải thích pháp luật và hướng dẫn áp dụng văn bản quy phạm pháp luật là hai hoạt động khác nhau về thẩm quyền, hình thức văn bản và giá trị pháp lý. Vì vậy, cần quy định rõ ràng, độc lập để bảo đảm tính logic, chặt chẽ và thuận lợi trong quá trình áp dụng.

Lam Hà