Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh: Cần thận trọng khi phân quyền trưng mua, trưng dụng tài sản cho cấp xã

Thủ tục rút gọn không có nghĩa tiêu chuẩn bảo vệ quyền cũng có thể được rút gọn

Cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng, về xác định ranh giới quyền lực nhà nước khi áp dụng biện pháp đặc biệt trưng mua, trưng dụng, Hiến pháp đặt ra giới hạn rất rõ, đó là việc trưng mua, trưng dụng chỉ được đặt ra trong trường hợp thật sự cần thiết vì các lý do được Hiến pháp xác định và phải có bồi thường theo giá thị trường.

Điều 7 của dự thảo Luật đã yêu cầu ưu tiên các biện pháp huy động khác, nhưng cũng có ngoại lệ cho phép quyết định ngay khi có nguy cơ trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, quốc phòng, an ninh. Quy định này là hợp lý bởi nếu đang cứu người trong thiên tai mà phải chờ hoàn thành đầy đủ thủ tục pháp lý thì sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu thảo luận tại tố

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, thủ tục rút gọn không có nghĩa là tiêu chuẩn bảo vệ quyền cũng có thể được rút gọn. Trưng mua là chuyển quyền sở hữu, còn trưng dụng là sử dụng tài sản có thời hạn. Nếu cơ quan có thẩm quyền không phải chứng minh vì sao các biện pháp ít can thiệp hơn không đáp ứng được yêu cầu thì điều kiện “thật sự cần thiết” rất dễ trở thành chung chung.

Vì vậy cần quy định ngay trong Điều 7 “quyết định khẩn cấp phải xác định cụ thể nguy cơ, phạm vi tài sản cần huy động và lý do không thể áp dụng biện pháp thay thế, đồng thời quy định nghĩa vụ báo cáo, kiểm tra sau khi quyết định. Việc báo cáo được thực hiện sau không làm chậm hoạt động ứng cứu”.

Cần quan tâm đến người có tài sản, người vận hành và các gia đình bị ảnh hưởng

Về quy định phân quyền trưng mua, trưng dụng cho cấp xã, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đồng tình với việc dự thảo Luật đã tính đến tình huống một xã bị chia cắt, cấp tỉnh hoặc trung ương chưa thể tiếp cận, trong khi người dân cần được cứu hộ ngay. Tuy nhiên, tại Điều 17 và Điều 24 dự thảo Luật đang giao hai quyền có hệ quả khác nhau cho cùng một chủ thể. Đối với trưng dụng, dự thảo đã giới hạn tài sản liên xã và một số hạ tầng quan trọng. Trong khi đó, đối với trưng mua, giới hạn tương ứng về giá trị, quy mô và chủng loại tài sản chưa được thể hiện rõ.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, một quyết định chuyển quyền sở hữu không thể chỉ dựa vào việc địa bàn đang bị cô lập mà không tính đến khả năng xác định giá và nguồn tiền để thanh toán.

Do vậy, cần cân nhắc lựa chọn rõ một trong hai hướng, trước mắt chỉ giao cấp xã quyền trưng dụng trong phạm vi chặt chẽ hoặc nếu thật sự cần giao quyền trưng mua thì phải xác định ngay tại Điều 17 nhóm tài sản thiết yếu, giới hạn quy mô, giá trị và trách nhiệm báo cáo sau quyết định.

Cùng với đó, dự thảo Luật phải bảo đảm cơ chế hỗ trợ, ứng kinh phí của cấp trên khi ngân sách xã không đáp ứng được yêu cầu, không thể để người có tài sản phải chờ vì cơ quan ra quyết định thiếu kinh phí, càng không thể để trách nhiệm chi trả bị đẩy qua lại giữa các cấp.

Quang cảnh phiên thảo luận tổ

Ngoài ra, cần lưu ý về trách nhiệm kiểm tra việc thực hiện khi chính người ra quyết định cũng tham gia tổ chức cưỡng chế. “Phân quyền phải đi liền với việc cấp trên có thông tin để phát hiện, đình chỉ, xử lý các quyết định vượt thẩm quyền, đồng thời hỗ trợ cán bộ cơ sở về pháp lý, thẩm định giá và nghiệp vụ. Không nên giao cán bộ xã một thẩm quyền lớn mà không cung cấp đủ điều kiện để họ đảm đương và thực hiện đúng trách nhiệm của mình” – Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đặc biệt, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cũng cho rằng, cần bảo đảm tính công bằng đối với những người chịu tác động gián tiếp từ việc trưng mua, trưng dụng tài sản.

Điều 6 của dự thảo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) đã đặt ra nguyên tắc hạn chế tác động đến dịch vụ thiết yếu; Điều 23 mở rộng nhóm tài sản được trưng dụng. Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ nguyên tắc chỉ huy động đúng phần tài sản cần thiết, bảo đảm khả năng duy trì dịch vụ ở mức an toàn và có phương án hoàn trả, khôi phục hoạt động.

Bên cạnh đó, cần quan tâm đến người có tài sản, người vận hành và các gia đình bị ảnh hưởng. Quyết định điện tử có thể rất thuận lợi, nhưng trong vùng thiên tai, mất kết nối hoặc với người không sử dụng phương thức điện tử, việc gửi thông tin trên hệ thống chưa chắc đã bảo đảm họ nhận được thông tin.

“Phải có phương thức thông báo, giao nhận phù hợp; lập chứng cứ về hiện trạng và bảo đảm quyền được giải thích, được bồi thường. Đối với tài sản thuộc cộng đồng dân cư, cần xác định đúng người đại diện và cách quản lý khoản tiền chung, không để các nhóm yếu thế bị đứng ngoài quy trình xem xét” - Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị.

Huệ Linh