Bảo đảm tính thống nhất của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với pháp luật chuyên ngành

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2

Thảo luận dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi), các ĐBQH TP. Hồ Chí Minh đề nghị tiếp tục rà soát quy định về thẩm quyền, điều kiện áp dụng, trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng tài sản; bảo đảm tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành, xử lý kịp thời tình huống khẩn cấp nhưng không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Làm rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật chuyên ngành

Qua nghiên cứu tổng thể Điều 4 và Điều 7 dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Minh Đức đánh giá, "các quy định hiện nay chưa thực sự thống nhất, có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng".

Cụ thể, khoản 1 Điều 4 dự thảo Luật quy định: Việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải tuân theo quy định của Luật này. Trường hợp có quy định khác nhau về trưng mua, trưng dụng tài sản giữa Luật này và luật khác thì thực hiện theo quy định của Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này.

Trong khi đó, khoản 3 Điều 7 quy định các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản, bao gồm khi đất nước trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng hoặc thiết quân luật theo quy định của Luật Quốc phòng; khi an ninh quốc gia có nguy cơ bị đe dọa theo quy định của Luật An ninh mạng và Luật An ninh quốc gia.

Cách quy định trên, theo đại biểu, có thể dẫn đến cách hiểu rằng, khi xảy ra các trường hợp nêu trên, việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ phải tuân theo quy định của pháp luật về quốc phòng hoặc an ninh mạng, an ninh quốc gia, mà không áp dụng thống nhất theo Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

Trong khi đó, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản có vai trò điều chỉnh chung, quy định về trình tự, thủ tục trưng mua, trưng dụng và đặc biệt là việc bồi thường, hoàn trả tài sản khi tài sản bị hư hỏng, mất mát hoặc không còn. Vì vậy, cần bảo đảm các luật chuyên ngành được áp dụng thống nhất với những nguyên tắc chung của Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản.

Phân tích cụ thể hơn về khoản 3 Điều 7 quy định về trường hợp an ninh quốc gia có nguy cơ bị đe dọa, đại biểu cho rằng, có thể dẫn đến cách hiểu rằng chỉ khi nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia đạt đến một mức độ nhất định thì lực lượng thực thi nhiệm vụ mới được trưng dụng tài sản.

Trong khi trên thực tế, các chiến sĩ cảnh sát cơ động, cảnh sát hình sự hoặc cảnh sát biển... đang tuần tra, kiểm soát, thực hiện nhiệm vụ theo chức trách mà phát hiện đối tượng xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân hoặc tài sản nhà nước, buộc phải áp dụng biện pháp mạnh truy bắt, truy đuổi ngay tại chỗ, nhưng phương tiện phục vụ nhiệm vụ bị hư hỏng thì họ có thể cần trưng dụng phương tiện của tổ chức, cá nhân để kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm.

ĐBQH Nguyễn Minh Đức (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Trong những tình huống như vậy, các lực lượng có thể phải áp dụng quy định của pháp luật chuyên ngành, chẳng hạn Luật Cảnh sát cơ động, Luật Cảnh sát biển Việt Nam hoặc Luật Cảnh vệ... Nhưng nếu quy định tại khoản 3 Điều 7 được hiểu theo hướng giới hạn các trường hợp được trưng dụng, sẽ phát sinh vướng mắc về việc xác định điều kiện áp dụng và thẩm quyền của lực lượng thực thi nhiệm vụ tại hiện trường.

Dẫn nhiều luật chuyên ngành hiện đã có quy định về huy động, trưng dụng tài sản, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị chỉnh lý theo hướng khẳng định Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản là luật quy định nguyên tắc chung; đồng thời, dành quy định riêng cho trường hợp luật chuyên ngành trao thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản khẩn cấp tại hiện trường để thực hiện nhiệm vụ cấp bách.

Cụ thể, đại biểu đề nghị có thể nghiên cứu sửa đổi Điều 4 theo hướng: khoản 1 quy định việc trưng mua, trưng dụng tài sản phải tuân thủ Luật này. Khoản 2 quy định trường hợp luật khác có quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản thì phải tuân thủ Luật này, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2

Khoản 3 quy định trường hợp luật chuyên ngành có quy định về thẩm quyền huy động, trưng dụng tài sản khẩn cấp tại hiện trường để thực hiện nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, truy bắt tội phạm, cứu nạn, cứu hộ thì thực hiện theo quy định của luật đó. Ngay sau khi kết thúc tình huống khẩn cấp, cơ quan thực hiện phải hoàn thiện thủ tục quyết định trưng dụng và thực hiện bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật này.

Đối với Điều 7, đại biểu Nguyễn Minh Đức đề nghị nghiên cứu chỉnh lý theo hướng quy định rõ điều kiện chung và các trường hợp áp dụng, đồng thời bảo đảm không giới hạn một cách cơ học phạm vi thực hiện thẩm quyền theo pháp luật chuyên ngành.

Theo đó, có thể nghiên cứu thiết kế các khoản của Điều 4 theo hướng: khoản 1 quy định việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai theo quy định của Luật này.

Khoản 2 quy định các trường hợp trưng mua tài sản, trong đó có tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, an ninh quốc gia có nguy cơ bị đe dọa nghiêm trọng hoặc tình trạng khẩn cấp theo quy định của Luật này và pháp luật có liên quan.

Đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2

Khoản 3 quy định các trường hợp trưng dụng tài sản khi thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ an ninh quốc gia, an ninh mạng, phòng, chống khủng bố, bảo vệ biên giới, vùng biển, hải đảo theo pháp luật về quốc phòng, an ninh quốc gia, phòng, chống khủng bố và các luật chuyên ngành có liên quan; khi thực hiện nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm, ngăn chặn hậu quả thiệt hại cấp bách cho xã hội theo pháp luật về công an nhân dân, cảnh sát cơ động, trật tự, an toàn giao thông đường bộ; khi thực hiện nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, ứng phó thảm họa, thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm hoặc bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông theo pháp luật về phòng thủ dân sự, phòng, chống thiên tai, y tế, giao thông vận tải và các luật chuyên ngành khác.

Làm rõ thẩm quyền, không để chậm xử lý tình huống khẩn cấp

ĐBQH Nguyễn Thành Trung cũng đề nghị rà soát các quy định dẫn chiếu giữa các điều, khoản trong dự thảo Luật, đặc biệt là Điều 7, Điều 19, Điều 20 và Điều 25. Theo đại biểu, một số quy định dẫn chiếu chưa chính xác, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định thời hạn thanh toán và hoàn trả tài sản, do đó cần xử lý ngay để bảo đảm tính chính xác và thuận lợi khi áp dụng.

ĐBQH Nguyễn Thành Trung (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Về thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu Nguyễn Thành Trung đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể thẩm quyền trưng mua, trưng dụng tài sản đến chỉ huy các đơn vị quân đội cấp trung đoàn và tương đương trở lên, chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự cấp tỉnh, chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, giao Bộ trưởng Bộ Quốc phòng phân cấp thẩm quyền đối với tài sản thuộc phạm vi quản lý.

Từ thực tiễn phòng, chống dịch Covid - 19 tại TP. Hồ Chí Minh, đại biểu Nguyễn Thành Trung cho rằng, khối lượng tài sản cần huy động trong tình huống khẩn cấp rất lớn, liên quan đến nhiều chủ thể, phân bổ trên nhiều địa bàn và phải được tổ chức sử dụng trong thời gian ngắn. Hiệu quả thực hiện nhiệm vụ phụ thuộc đáng kể vào khả năng quyết định kịp thời, phối hợp chặt chẽ và xác định rõ trách nhiệm ngay tại nơi xảy ra tình huống.

Đại biểu cho rằng, cần nghiên cứu quy định cụ thể thẩm quyền trưng dụng tài sản của người chỉ huy quân sự trong những trường hợp thực sự cấp bách. Người chỉ huy được giao nhiệm vụ phải chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện, đồng thời cần có thẩm quyền tương ứng để giải quyết các yêu cầu cấp thiết trong phạm vi nhiệm vụ được giao.

ĐBQH Nguyễn Thành Trung (TP. Hồ Chí Minh) phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Trong chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, yêu cầu này càng rõ ràng hơn. Giao thông, thông tin liên lạc có thể bị gián đoạn, chia cắt. Việc cứu chữa người bị thương, sơ tán nhân dân và bảo đảm nhiệm vụ quốc phòng vẫn phải được tiến hành kịp thời. Nếu mọi nhu cầu trưng dụng tại chỗ đều phải chờ xin ý kiến qua nhiều cấp thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý hiệu quả nhất.

Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ các trường hợp áp dụng, cấp chỉ huy có thẩm quyền, loại tài sản và phạm vi được trưng dụng; đồng thời xác định trách nhiệm lập hồ sơ, báo cáo, hoàn trả và bồi thường theo quy định. Riêng thẩm quyền trưng mua cần được cân nhắc phù hợp với tính chất của quyền sở hữu tài sản và trách nhiệm bảo đảm kinh phí.

"Quy định chặt chẽ sẽ tạo cơ sở pháp lý để người chỉ huy, nhất là trong tình trạng chiến tranh hoặc khẩn cấp về quốc phòng, hành động kịp thời, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và bảo đảm kiểm soát việc thực hiện thẩm quyền", đại biểu Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh.

Phạm Thúy - Ảnh: Phạm Thắng