Hoàn thiện pháp luật về đấu thầu nhằm tạo thuận lợi cho chủ đầu tư, đồng thời phòng ngừa tiêu cực, lãng phí

Chiều 23/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ, cho ý kiến về các dự án Luật, trong đó có Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Thủ tướng Lê Minh Hưng, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng tham dự phiên thảo luận tại Tổ 3, chiều ngày 23/10. (Ảnh: Quochoi.vn)

Hoàn thiện pháp luật về đấu thầu phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu

Tại phiên thảo luận của Tổ 3 (gồm Đoàn ĐBQH Hải Phòng, Hà Tĩnh, Lạng Sơn), trao đổi về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, một trong những yêu cầu quan trọng là phân định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu và các quy định pháp luật chuyên ngành. “Đây là một trong những vấn đề vướng mắc lớn nhất trong thực tiễn, nhất là ở các lĩnh vực y tế, khoa học, công nghệ và năng lượng”, Thủ tướng nêu.

Do đó, dự thảo luật đã quy định theo hướng những hoạt động đấu thầu thông thường thực hiện theo Luật Đấu thầu; đối với các hoạt động có tính chất đặc thù của từng ngành, lĩnh vực thì áp dụng quy định của pháp luật chuyên ngành có liên quan. “Đây là điểm quan trọng cần được làm rõ để tránh chồng chéo, vướng mắc trong quá trình thực hiện”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Dự thảo luật tiếp tục trao quyền và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc quyết định các hoạt động đấu thầu, mua sắm, đồng thời phải bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả. Dự thảo luật làm rõ hơn các hành vi bị nghiêm cấm, thẩm quyền xử lý vi phạm và trách nhiệm của các bên trong hoạt động đấu thầu.

Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát các quy định về bảo đảm cạnh tranh, mua sắm tập trung, đồng thời nghiên cứu cơ chế mua sắm trực tiếp đối với bệnh viện, cơ sở y tế và một số lĩnh vực đặc thù nhằm giảm khâu trung gian, tiết giảm chi phí.

Cùng với đó, cần có cơ chế xử lý phù hợp đối với các tình huống cấp bách, đặc biệt là những trường hợp liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của nhân dân.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 3, chiều 23/10. (Ảnh: Quochoi.vn)

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện pháp luật về đấu thầu, Thủ tướng cho rằng, các gói thầu rất đa dạng về tính chất, chủng loại, quy mô, ngành và lĩnh vực. Vì vậy, không thể có một quy định pháp luật bao quát hết mọi tình huống phát sinh trong thực tiễn.

Theo Thủ tướng, luật cần quy định những vấn đề chung nhất, mang tính nguyên tắc; đối với những nội dung đặc thù, cần giao Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn cụ thể, bảo đảm linh hoạt, khả thi.

Thủ tướng nhấn mạnh, hiệu quả của hoạt động đấu thầu không chỉ phụ thuộc vào hình thức lựa chọn nhà thầu mà còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực, trách nhiệm và sự trung thực của người tổ chức thực hiện. Do đó, cùng với việc đơn giản hóa thủ tục, phải lựa chọn, bố trí những cán bộ có năng lực, phẩm chất, tinh thần trách nhiệm, thực sự trung thực, khách quan trong hoạt động đấu thầu. Đồng thời, cần tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát và hậu kiểm, đánh giá hiệu quả theo kết quả cuối cùng.

Theo Thủ tướng, điều quan trọng không chỉ là hoạt động đấu thầu đã tuân thủ đúng hình thức, quy trình hay chưa, mà còn phải đánh giá kết quả cuối cùng của gói thầu có đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tiến độ và hiệu quả kinh tế hay không. “Trách nhiệm cuối cùng vẫn là con người”, Thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng, hoàn thiện pháp luật về đấu thầu phải giải quyết đồng thời hai yêu cầu: tạo thuận lợi cho chủ đầu tư trong tổ chức thực hiện và kiểm soát chặt chẽ quyền hạn, trách nhiệm, phòng ngừa tiêu cực, lãng phí.

Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, hoàn thiện dự án luật, bảo đảm vừa tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và sử dụng nguồn lực quốc gia.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và các đại biểu tham gia phiên thảo luận tại Tổ 3, chiều 23/10. (Ảnh: Quochoi.vn)

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng tham gia phiên thảo luận tại Tổ 3, chiều ngày 23/10. (Ảnh: Quochoi.vn)

Đơn giản hóa thủ tục cần đi đôi với cơ chế đảm bảo cạnh tranh bình đẳng, thực chất

Cũng góp ý vào dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại phiên thảo luận ở Tổ 6 (gồm Đoàn ĐBQH Hưng Yên, Tây Ninh), đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình, đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên nhấn mạnh quan điểm, việc đơn giản hóa thủ tục cần đi đôi với đảm bảo cạnh tranh thực chất, kiểm soát xung đột lợi ích.

Về phạm vi điều chỉnh quyền tự chủ mua sắm và cơ chế kiểm soát, đại biểu cho rằng dự thảo Luật đã xác định phạm vi áp dụng theo hoạt động lựa chọn nhà thầu sử dụng ngân sách nhà nước, nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, và các trường hợp lựa chọn nhà đầu tư phải thực hiện theo pháp luật đấu thầu. Tại Điều 3, dự thảo quy định về quyền quyết định hoạt động mua sắm đấu thầu đối với một số trường hợp cụ thể trên nguyên tắc công khai, minh bạch và hiệu quả.

Đại biểu bày tỏ sự đồng tình với định hướng tăng tự chủ, tuy nhiên, nếu chỉ quy định chung một nguyên tắc công khai, minh bạch, hiệu quả mà thiếu những yêu cầu tối thiểu có thể kiểm tra, quyền tự chủ sẽ bị hiểu thành giảm trách nhiệm kiểm soát. Do đó, cần phân biệt rõ trường hợp hoạt động thực sự nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của luật và trường hợp vẫn thuộc phạm vi điều chỉnh nhưng được lựa chọn cơ chế thực hiện khác. Đặc biệt, đối với các gói thầu sử dụng nhiều nguồn vốn, việc xác định cơ chế áp dụng phải dựa trên tiêu chí rõ ràng, tránh chia tách nguồn vốn hoặc thiết kế gói thầu để né tránh yêu cầu cạnh tranh.

Đại biểu đề nghị cần làm rõ ngay tại luật yêu cầu tối thiểu đối với các trường hợp tự quyết định, gồm: trách nhiệm phê duyệt, lưu giữ và công khai thông tin phù hợp, kiểm soát xung đột lợi ích, giải trình lựa chọn và cơ chế thanh tra, kiểm toán theo mức độ rủi ro.

Về bảo đảm cạnh tranh trong hồ sơ mời thầu, Khoản 2 Điều 28 dự thảo cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm nước, vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, Khoản 3 lại quy định cấm nêu điều kiện dẫn đến làm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Đại biểu cho rằng, trên thực tế, việc đặt yêu cầu theo nhãn hiệu hoặc xuất xứ có thể thu hẹp tập hợp sản phẩm đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, gây bất lợi cho hàng hóa có chất lượng tương đương, nhất là các sản phẩm mới của doanh nghiệp trong nước. Vì vậy, dự thảo cần có cơ chế đảm bảo tính cạnh tranh bình đẳng, tạo cơ hội cho doanh nghiệp trong nước có thể tham gia các gói thầu theo quy định.

Cần quy định rõ tiêu chí công khai hồ sơ dự thầu, hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp

Tham gia đóng góp ý kiến về phạm vi áp dụng trong dự thảo Luật, đại biểu Lê Hồng Hà - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội (Tổ 1) ghi nhận dự thảo đã có những quy định liên quan đến việc cho phép một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp (trong đó có doanh nghiệp nhà nước) được tự quyết định việc áp dụng pháp luật về đấu thầu đối với hoạt động mua sắm.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả và khả thi trong thực tiễn, đại biểu cho rằng cần tiếp tục làm rõ một số nội dung mấu chốt. Cụ thể, về việc lựa chọn áp dụng một phần Luật Đấu thầu, khoản 2 Điều 1 dự thảo cho phép các cơ quan, tổ chức không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật được quyết định lựa chọn áp dụng một phần hoặc toàn bộ Luật. Dù vậy, dự thảo chưa quy định rõ khi lựa chọn áp dụng một phần thì các quy định có liên quan như thành lập tổ chuyên gia, phân tích, đánh giá hồ sơ, bảo đảm cạnh tranh, xử lý tình huống và vi phạm trong đấu thầu… có bắt buộc phải được áp dụng đồng bộ hay không. Bên cạnh đó, cũng chưa rõ việc áp dụng một phần Luật có làm phát sinh nghĩa vụ đăng tải thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, cũng như có thuộc phạm vi giải quyết kiến nghị theo Điều 56 và xử lý vi phạm theo Điều 53 hay không.

Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định làm rõ: khi lựa chọn áp dụng một hình thức hoặc một quy trình lựa chọn nhà thầu theo Luật Đấu thầu thì có phải áp dụng đồng bộ các quy định gắn với hình thức, quy trình đó hay không; đồng thời xác định rõ nghĩa vụ đăng tải thông tin, giải quyết kiến nghị và xử lý vi phạm tương ứng với phạm vi áp dụng một phần Luật.

Đại biểu Lê Hồng Hà phát biểu tại phiên thảo luận ở Tổ 1. (Ảnh: Văn Tuyến)

Về công khai thông tin gắn với bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh, đại biểu Lê Hồng Hà cho rằng khái niệm hoạt động đấu thầu tại khoản 1 Điều 5 cần được làm rõ để xác định nghĩa vụ công khai thông tin có chỉ áp dụng đối với hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật hay không, nhất là đối với hoạt động mua sắm do doanh nghiệp tự quyết định lựa chọn áp dụng Luật Đấu thầu. Thực tế, hồ sơ đấu thầu của doanh nghiệp có thể chứa nhiều thông tin thuộc bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và dữ liệu cá nhân của nhân sự tham gia, trong khi quy định hiện hành mới chỉ đề cập đến việc loại trừ thông tin thuộc bí mật nhà nước. Đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 1 Điều 7 quy định việc công khai thông tin phải bảo đảm không làm lộ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và các thông tin khác được pháp luật bảo vệ, trừ trường hợp pháp luật có quy định phải công khai.

Đồng thời, liên quan đến điểm c Điều 18 quy định Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia phải tuân thủ pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, an toàn thông tin và an ninh mạng, đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bởi lẽ cơ sở dữ liệu về đấu thầu và thông tin trên hệ thống có thể bao gồm thông tin cá nhân của nhà thầu, nhân sự và chuyên gia tham gia; vì vậy cần quy định rõ trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống trong việc thu thập, lưu trữ, xử lý thông tin đúng pháp luật.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ tiêu chí làm rõ hồ sơ dự thầu, hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp. Pháp luật hiện hành quy định việc làm rõ hồ sơ dự thầu không được làm thay đổi nội dung cơ bản của hồ sơ, nhưng tiêu chí xác định thế nào là “thay đổi nội dung cơ bản” vẫn chưa thực sự rõ ràng. Trách nhiệm đánh giá liên quan đến nhiều chủ thể (tổ chuyên gia, chủ đầu tư, cơ quan thẩm định, thanh tra), dẫn đến thực tế có nhà thầu đủ năng lực, kinh nghiệm nhưng vẫn bị đánh giá không đáp ứng vì bị kết luận việc làm rõ đã làm thay đổi nội dung cơ bản. Dự thảo mới chỉ dừng ở việc coi làm rõ hồ sơ là một bước trong quy trình và giao Chính phủ quy định chi tiết mà chưa đưa ra nguyên tắc ngay trong Luật. Đại biểu kiến nghị luật hóa nguyên tắc: cho phép nhà thầu bổ sung tài liệu chứng minh tư cách hợp lệ, năng lực, kinh nghiệm đã có tại thời điểm đóng thầu, nhưng không được thay đổi giá dự thầu, bản chất nhà thầu và các đề xuất kỹ thuật cơ bản. Đồng thời, cần phân định rõ tiêu chí sai sót, thiếu sót nhỏ được phép làm rõ, bổ sung nhằm tạo sự thống nhất, hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp.

Thanh Hà