Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia: Không ai bị bỏ lại phía sau

Phân cấp phải phù hợp với năng lực, điều kiện thực tiễn

Sáng 20/8, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, điều hành của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội thảo luận ở hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia).

Quốc hội thảo luận ở hội trường về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Cho ý kiến về phân cấp, phân quyền cho các địa phương, đại biểu Lý Thị Lan - Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang đề nghị làm rõ hơn quyền chủ động của địa phương trong lựa chọn phương thức thực hiện.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 4 dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định việc phân cấp cho cấp xã phải phù hợp với năng lực và điều kiện thực tiễn. Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ cũng xác định địa phương quyết định nội dung, phân bổ chi tiết ngân sách, phê duyệt danh mục nhiệm vụ, dự án theo thẩm quyền và chịu trách nhiệm về kết quả. Đồng tình với hướng này nhưng từ thực tiễn giai đoạn trước, đại biểu đề xuất, cần thể hiện rõ hơn quyền lựa chọn phương thức thực hiện. Trong phạm vi mục tiêu, đối tượng và nguồn lực đã được xác định, địa phương cần được chủ động lựa chọn cách thức phù hợp với điều kiện thực tế.

Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ cũng đặt hỗ trợ đất sản xuất và hỗ trợ chuyển đổi nghề trong cùng nhóm chính sách. Vì vậy, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị khi hoàn thiện khoản 3 Điều 4 dự thảo Nghị quyết của Quốc hội và khoản 2 Điều 3 dự thảo Nghị quyết của Chính phủ, cần xác định rõ: Trung ương quy định mục tiêu, đối tượng, nguyên tắc, tiêu chuẩn và giới hạn nguồn lực; trong cùng mục tiêu, cùng nhóm đối tượng, địa phương được chủ động lựa chọn phương thức hỗ trợ phù hợp và chịu trách nhiệm về kết quả.

Đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (ĐBQH tỉnh Lai Châu) phát biểu, cho ý kiến.

Nhất trí với các quy định tại khoản 6 Điều 1 dự thảo Nghị quyết về nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước đã không chỉ căn cứ giải ngân mà kết hợp nhu cầu, kết quả, mức độ sẵn sàng, có cơ chế hỗ trợ cho địa phương, đại biểu Nguyễn Hữu Toàn (ĐBQH tỉnh Lai Châu) đề nghị, cần bổ sung thêm nội dung: trên cơ sở các nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và đánh giá kết quả thực hiện hàng năm, Trung ương hỗ trợ cho địa phương tổng mức vốn.

Đồng thời, giao Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trình HĐND cùng cấp quyết định phân bổ để bảo đảm sát thực tiễn, đúng quy định trên tinh thần đẩy mạnh phân cấp để địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm. Trung ương sẽ thực hiện “hậu kiểm” để bảo đảm Chương trình được thực hiện đúng mục tiêu, có hiệu quả.

Trao quyền mạnh hơn cho địa phương

Báo cáo giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh về sự cần thiết của việc tích hợp thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia. Việc tích hợp các chương trình riêng lẻ thành một Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể nhận được sự thống nhất rất cao từ các đại biểu Quốc hội. Đây được đánh giá là bước đột phá trong hoàn thiện thể chế, đáp ứng trúng và đúng kỳ vọng, mong mỏi từ cấp cơ sở.

Đáng chú ý, Bộ trưởng nhấn mạnh việc hợp nhất không làm thay đổi hay thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng và các chính sách ưu đãi đã ban hành. Thay vào đó, chương trình tích hợp tập trung đổi mới căn bản phương thức tổ chức thực hiện nhằm tối ưu hóa nguồn lực của Nhà nước và xã hội. "Chúng ta chuyển từ tư duy “quản lý theo quy trình” sang “quản lý theo kết quả đầu ra”. Đồng thời, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền địa phương với phương châm: địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ rõ.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo giải trình trước Quốc hội.

Về nguồn lực thực hiện, tổng vốn dự kiến giữ nguyên theo các quyết định đã được Quốc hội thông qua với khoảng hơn 800 nghìn tỷ đồng. Chính phủ thống nhất nguyên tắc phân bổ ngân sách trung ương hỗ trợ địa phương không theo kiểu "san bằng", mà căn cứ vào: mức độ khó khăn thực tế và khoảng cách từ hiện trạng đến mục tiêu đạt được của từng địa bàn; tiến độ giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn của từng địa phương. Đặc biệt, ưu tiên nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa, miền núi.

Đáng chú ý, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, để bộ máy vận hành thông suốt, ngày 27/6/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Quốc gia do Thủ tướng trực tiếp làm Trưởng Ban. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm cơ quan thường trực. Bộ máy điều phối sẽ ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI), mở các diễn đàn trực tuyến để tháo gỡ ngay vướng mắc cho cơ sở mà không cần qua nhiều cấp văn bản trung gian.

Về tiến độ, ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết, Chính phủ sẽ ban hành Nghị quyết triển khai, tích hợp và tối giản hơn các văn bản hướng dẫn hiện hành, đồng thời tổ chức Hội nghị toàn quốc để quán triệt thực hiện, đảm bảo tính liên tục, không bị gián đoạn nguồn vốn giai đoạn 2026-2027.

Song song với việc tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia, Chính phủ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp thúc đẩy tự lực vươn lên thoát nghèo, giảm chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, miễn giảm thuế, phí cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Trong lĩnh vực giáo dục - xã hội, Chính phủ đang chỉ đạo nghiên cứu miễn, giảm chi phí cho các cơ sở cung cấp suất ăn học đường nhằm nâng cao thể trạng, chất lượng dinh dưỡng cho học sinh, sinh viên.

"Chương trình mục tiêu quốc gia là một chương trình tổng thể, bao gồm nhiều giải pháp, hướng tới mục tiêu không ngừng cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của người dân, đặc biệt là những người yếu thế; đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định.

Phát biểu kết luận phiên họp, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị Chính phủ, trực tiếp là cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan chủ trì thẩm tra tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm tích hợp thực chất, khả thi và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, thực hiện giao tổng nguồn vốn ngân sách Trung ương hỗ trợ để địa phương chủ động tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, đề nghị bảo đảm nguồn lực được phân bổ có trọng tâm, trọng điểm, trong đó không thu hẹp mục tiêu, đối tượng thụ hưởng chính sách và xem xét ưu tiên đối với những địa bàn kinh tế- xã hội khó khăn; hoàn thiện cơ chế quản lý theo kết quả đầu ra.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, các cơ quan tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các nội dung trong dự thảo Nghị quyết, bảo đảm phân cấp, phân quyền mạnh nhưng phải xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cũng cho biết, qua thảo luận, đại đa số các đại biểu Quốc hội đánh giá cao Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra đã nỗ lực cao, chủ động, trách nhiệm trong thời gian ngắn đã chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ, có chất lượng, bám sát chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền để trình Quốc hội xem xét.

Hoàng Hòa