Phải phản ánh rõ mức độ thụ hưởng thực tế của người dân

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long): Tăng yêu cầu đánh giá kết quả thực chất và kiểm soát, điều chỉnh nguồn lực

Tại khoản 8 Điều 1 và khoản 2 Điều 4, tôi đề nghị tăng yêu cầu đánh giá kết quả thực chất và kiểm soát, điều chỉnh nguồn lực. Tại khoản 8 Điều 1 dự thảo Nghị quyết quy định hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra, trong đó có mức độ hoàn thành mục tiêu, tiến độ giải ngân và sự hài lòng của Nhân dân; đồng thời giao Chính phủ quy định việc cập nhật, chia sẻ và xây dựng dữ liệu đánh giá.

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tôi rất đồng tình với cách tiếp cận trên, tuy nhiên đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc giải ngân là một chỉ tiêu về tiến độ, không đồng nhất với hiệu quả của chương trình. Một dự án giải ngân đầy đủ nhưng không cải thiện thu nhập, sinh kế, chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa hoặc điều kiện sống của người dân thì chưa thể coi là đạt hiệu quả.

Vì vậy, tại khoản 8 Điều 1 đề nghị bổ sung yêu cầu dữ liệu phục vụ đánh giá phải được chuẩn hóa, có khả năng truy xuất, đối soát và kiểm chứng, kết quả đánh giá phải phản ánh mức độ thụ hưởng thực tế của người dân và hiệu quả đầu ra của từng nhóm nhiệm vụ. Vấn đề này càng quan trọng hơn khi khoản 2 Điều 4 cho phép HĐND cấp tỉnh quyết định điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các dự án, nhiệm vụ trong tổng mức vốn được giao.

Dự thảo Nghị quyết cũng đặt nguyên tắc rất rõ tại khoản 1 Điều 2 là việc hợp nhất không được làm thu hẹp mục tiêu, đối tượng thụ hưởng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đã được Quốc hội quyết định tại 4 chương trình trước khi hợp nhất. Do đó, tôi đề nghị bổ sung tại khoản 2 Điều 4 việc điều chỉnh, chuyển đổi vốn giữa các nhiệm vụ, lĩnh vực phải đánh giá tác động đến mục tiêu, chỉ tiêu, đối tượng thụ hưởng và mức độ thiếu hụt dịch vụ cơ bản, bảo đảm không làm giảm quyền lợi, mức độ ưu tiên và các mục tiêu tối thiểu đã được Quốc hội quyết định.

ĐBQH Cil Bri (Lâm Đồng): Bảo đảm không làm giảm mức độ ưu tiên về quyền lợi thực tế của người dân

Về nguyên tắc phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện chương trình tại khoản 6 Điều 1 dự thảo Nghị quyết, tôi đánh giá cao nội dung này đã được quy định theo hướng khá đầy đủ, sát thực tiễn, cụ thể, khá rõ nguyên tắc ưu tiên nguồn lực. Vấn đề tôi quan tâm là làm thế nào để nguyên tắc ưu tiên ở mức cao nhất, được chuyển hóa thành mức độ thụ hưởng thực tế của người dân sau khi hợp nhất chương trình.

ĐBQH Cil Bri (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Nếu đánh giá hiệu quả chủ yếu thông qua số vốn phân bổ, tỷ lệ giải ngân hoặc số công trình hoàn thành thì vẫn có nguy cơ nguồn lực tập trung vào những nhiệm vụ dễ triển khai. Trong khi những nhu cầu trực tiếp quyết định đời sống của người dân như: nước sinh hoạt, sinh kế, hỗ trợ sản xuất và khả năng vận hành bền vững của công trình chưa được phản ánh đầy đủ.

Thực tiễn tại Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có 627 công trình cấp nước được tập trung ở khu vực nông thôn nhưng có 292 công trình không hoạt động, chiếm 46,57%. Tỷ lệ hộ nông thôn sử dụng nước sạch và quy chuẩn của Bộ Y tế là 58,70%, trong khi đối với hộ đồng bào dân tộc thiểu số mới đạt 33,73%. Nhiều nơi có địa hình chia cắt, giao thông và khu sản xuất còn khó khăn, nhu cầu về nước sinh hoạt, hạ tầng thiết yếu và phát triển sinh kế vẫn lớn.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Điều này cho thấy thực trạng địa phương được đầu tư công trình chưa đồng nghĩa với người dân đã được thụ hưởng dịch vụ, hoàn thành đầu tư cũng chưa đồng nghĩa với công trình vận hành hiệu quả và bền vững.

Vì vậy, tôi đề nghị tiếp tục hoàn thiện khoản 6 Điều 1 theo hướng tiêu chí phân bổ và tiêu chí đánh giá kết quả phải phản ánh rõ hơn mức độ thụ hưởng thực tế của người dân, không chỉ dừng ở nhu cầu vốn và kết quả giải ngân.

Đối với những dịch vụ thiết yếu như nước sinh hoạt cần quan tâm các chỉ tiêu về tỷ lệ người dân thực tế sử dụng nước sinh hoạt, nước sạch đạt quy chuẩn, tỷ lệ công trình hoạt động ổn định, bền vững. Đối với hỗ trợ sản xuất, sinh kế cần gắn với kết quả về việc làm, thu nhập cũng như khả năng duy trì sinh kế sau khi hỗ trợ.

Đồng thời, đề nghị xác định rõ trách nhiệm và nguồn kinh phí cho quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng công trình sau đầu tư, nhất là trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương và huy động các nguồn lực hợp pháp khác, tránh tình trạng đầu tư xong nhưng công trình không được vận hành hoặc xuống cấp làm giảm hiệu quả nguồn lực của chương trình, qua đó bảo đảm việc hợp nhất không làm giảm mức độ ưu tiên về quyền lợi thực tế của người dân tại những địa bàn khó khăn.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An): Cần quản lý theo chuỗi: đầu vào, sản phẩm, kết quả và tác động

Dự thảo Nghị quyết nêu 4 nhiệm vụ trọng tâm và dự thảo Nghị quyết của Chính phủ tổ chức thành 7 nhóm nhiệm vụ. Báo cáo thẩm tra cũng đã xác định cách thể hiện này chưa rõ, khó giám sát và yêu cầu làm rõ quan hệ trong hệ thống chỉ tiêu phân bổ nguồn lực và báo cáo kết quả.

ĐB Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Khoản 7 Điều 1 dự thảo Nghị quyết của Quốc hội không dẫn chiếu rõ nhiệm vụ, chính sách bắt buộc và sản phẩm đầu ra, không tách phần chính sách đặc thù dân tộc thiểu số và miền núi với yêu cầu ưu tiên xuyên suốt, nếu chỉ dồn vào một nhóm riêng, các nhóm hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa có thể không theo dõi được mức thụ hưởng của đồng bào. Không có nhóm nhiệm vụ dùng chung về dữ liệu, giám sát và đánh giá nên khoản 8 Điều 1 thiếu cấu trúc dữ liệu để đo kết quả theo nhiệm vụ, nguồn vốn, địa bàn và đối tượng.

Nếu không xác định rõ điều này dẫn đến một sản phẩm có thể được ghi ở nhiều nhóm, có thể phát sinh bố trí trùng vốn, bỏ sót nhiệm vụ hoặc không xác định được cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng. Đề nghị nghiên cứu điều chỉnh khoản 7 theo 7 nhóm, đồng thời đảm bảo nguyên tắc một nhiệm vụ, một nhóm chủ trì, một sản phẩm chính, một nguồn vốn chủ trì và theo dõi riêng ưu tiên cho vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Về đánh giá kết quả đầu ra tại khoản 8 Điều 1 dự thảo Nghị quyết dùng phương pháp chấm điểm theo mục tiêu, tiến độ giải ngân, việc chấp hành chế độ báo cáo và sự hài lòng của nhân dân. Tuy nhiên, giải ngân cao chưa đồng nghĩa với chính sách thành công, có thể giải ngân hết vốn nhưng công trình ít sử dụng, thu nhập không tăng, chất lượng giáo dục và y tế không cải thiện hoặc quyền thụ hưởng thấp.

Tôi đề nghị quản lý theo chuỗi: đầu vào, sản phẩm, kết quả và tác động. Đầu vào gồm: vốn, nhân lực, sản phẩm là các công trình, dịch vụ. Kết quả là thay đổi thực tế về thu nhập, việc làm, tiếp cận giáo dục, y tế, văn hóa, nước sạch và chất lượng sống, giảm nghèo đa chiều và thu hẹp chênh lệch. Theo đó, nghiên cứu chỉnh sửa tiêu chí đánh giá kết quả theo 3 nhóm: kết quả chính sách và mức cải thiện; chất lượng, tính bền vững và mức tiếp cận của đối tượng; tiến độ giải ngân và báo cáo. Dữ liệu phải phân tách tối thiểu theo nhóm mục tiêu, nguồn vốn, địa bàn, đối tượng thụ hưởng, giới tính, dân tộc, nhóm tuổi, tình trạng khuyết tật và mức sống.

Nguyễn Bình ghi