Sửa đổi Luật Ngân sách và Đầu tư công: Thiếu nguyên tắc ưu tiên nguồn lực cho tiền lương

Buổi thảo luận về định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất chiều ngày 22/8.

Đây là dự án luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành, nhằm tạo bước đột phá trong quản trị nguồn lực quốc gia.

Áp lực thu nhập và bài toán ưu tiên ngân sách

Trình bày góc nhìn về thể chế hóa chính sách tiền lương, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐQBH tỉnh Lào Cai, nhấn mạnh việc hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công. Ông cho rằng dự thảo luật hiện hành vẫn mang tính giải pháp tình huống. Dù Nghị quyết 27 của Trung ương đã xác định rõ mục tiêu bảo đảm cho cán bộ, công chức, viên chức sống được bằng lương, nhưng các quy định trong dự thảo vẫn chưa thể hiện rõ tinh thần này.

Cụ thể, danh mục các lĩnh vực ưu tiên bố trí ngân sách tại Điều 9 còn thiếu vắng nguyên tắc ưu tiên nguồn lực cho tiền lương. Đáng chú ý hơn, việc bổ sung nguồn cải cách tiền lương lại bị đẩy xuống vị trí sau cùng khi phân bổ nguồn tăng thu, giảm chi hằng năm, xếp sau cả các mục tiêu như giảm bội chi hay bổ sung quỹ dự phòng.

Phân tích từ góc độ thực tiễn, đại biểu chỉ rõ mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng/tháng theo Nghị định 161/2026 khiến công chức loại A1 bậc 1 khởi điểm chỉ nhận khoảng 5,92 triệu đồng mỗi tháng. Ở khu vực tư nhân, lương tối thiểu vùng theo Nghị định 293/2005 dao động từ 3,7 đến 5,31 triệu đồng/tháng. Những con số này phản ánh áp lực thu nhập rất lớn mà người lao động ở cả hai khu vực đang phải gánh chịu, đặc biệt là tại các đô thị lớn.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, Đoàn ĐQBH tỉnh Quảng Trị, phát biểu

Từ căn cứ pháp lý và thực tế đó, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ kiến nghị, Quốc hội bổ sung nguyên tắc ưu tiên cân đối nguồn lực ngân sách cho chính sách tiền lương khu vực công ngay trong Điều 9, đồng thời nâng thứ tự ưu tiên của nguồn cải cách tiền lương khi phân bổ tăng thu, giảm chi ngân sách hằng năm. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu sửa đổi quy định tiền lương trong Bộ luật Lao động cũng cần được tính đến nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa khu vực công và tư.

Chuyển tư duy quản lý để giải phóng nguồn lực đầu tư

Cùng chung mối quan tâm về cải cách thể chế, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐQBH tỉnh Lào Cai, nhấn mạnh việc hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công đòi hỏi sự thay đổi toàn diện về tư duy quản trị tài chính công thay vì chỉ dừng lại ở sự sáp nhập kỹ thuật đơn thuần.

Thực tế thời gian qua phản ánh một nghịch lý đáng suy ngẫm trong đầu tư công. Một dự án hoàn thành đúng quy trình thủ tục nhưng khi đưa vào sử dụng lại không phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội thì vẫn được coi là đúng pháp luật. Trái lại, người đứng đầu muốn linh hoạt điều chỉnh quy trình để đẩy nhanh tiến độ, mang lại lợi ích lớn hơn cho Nhà nước thì lại đối mặt với rào cản thủ tục và rủi ro pháp lý. Tư duy quản trị thiên về kiểm soát hành vi này đã tạo ra lực cản vô hình, đẩy cán bộ vào giải pháp an toàn và gây ra tình trạng ách tắc giải ngân.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn ĐQBH tỉnh Lào Cai, phát biểu

Nhằm giải quyết triệt để nút thắt này, đại biểu Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển dịch sang mô hình quản lý ngân sách dựa trên kết quả thực tế. Theo đó, hiệu quả kinh tế - xã hội định lượng phải trở thành thước đo chính để phân bổ nguồn lực, thay thế cho cơ chế "xin - cho" hay các danh mục giao vốn cơ học.

Bên cạnh đó, việc cá thể hóa trách nhiệm của người đứng đầu tại Điều 35 cần được thực hiện song song với cơ chế an toàn tại Điều 72. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hồ sơ mà phải chịu trách nhiệm về hiệu quả vận hành thực tế của dự án. Đổi lại, luật cần quy định rõ trình tự, thủ tục miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với các vi phạm hành chính thông thường nếu người đứng đầu chứng minh được việc điều chỉnh là vì lợi ích chung, không vì động cơ vụ lợi hay tham nhũng. Sự chuyển biến từ kiểm soát hành vi sang kiểm soát kết quả sẽ là chìa khóa tháo gỡ năng lượng sáng tạo của bộ máy và tạo động lực cho phát triển.

PV