Xây dựng cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất

Hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước

Trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, triển khai Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, cơ quan, địa phương rà soát các vướng mắc trong đầu tư công, ngân sách nhà nước; nghiên cứu xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành) theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 và Luật Đầu tư công năm 2019 (có sửa đổi, bổ sung vào năm 2025) đã được sửa đổi, hoàn thiện căn bản trong giai đoạn vừa qua; thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng; xử lý các vấn đề về chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bãi bỏ các nội dung không còn phù hợp thực tiễn, giải quyết các bất cập, vướng mắc, tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư công...

Tuy nhiên, việc tồn tại đồng thời 2 Luật vẫn còn có những bất cập, hạn chế như việc giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn giữa quy trình dự toán Ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công, dẫn đến trùng lắp trong quy trình, thủ tục quản lý vốn đầu tư công; chưa có chế tài gắn kết chặt chẽ giữa Kế hoạch tài chính 5 năm và Kế hoạch đầu tư công trung hạn; một số nội dung còn chưa thống nhất giữa 2 Luật về thẩm quyền phân bổ, giao dự toán/kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn...

Do đó, cần thiết phải hợp nhất 2 Luật này nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất; giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ cho các cấp, các ngành; huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Trên cơ sở đánh giá các bất cập, hạn chế, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Luật với quan điểm kế thừa tối đa các quy định hiện hành của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công đã được đánh giá là hiệu quả trong triển khai, có tinh chỉnh để phù hợp với tinh thần lồng ghép, hợp nhất và yêu cầu thực tiễn để giảm thiểu thủ tục hành chính.

Đồng thời, bám sát tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, dự thảo Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung về trình tự, thủ tục và những vấn đề thường có biến động trong triển khai.

Về kết cấu, dự thảo Luật được cơ bản kế thừa kết cấu và bố cục của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành; các nội dung của Luật Đầu tư công hiện hành được hợp nhất, giản lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng của dự thảo Luật; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại chương riêng. Theo đó, dự kiến Luật có 10 chương và 102 điều.

Một số định hướng sửa đổi, bổ sung chính của dự thảo Luật gồm, một là, hợp nhất Kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với Kế hoạch đầu tư công, bao gồm hợp nhất Kế hoạch đầu tư công trung hạn vào Kế hoạch tài chính 5 năm; hợp nhất Kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhà nước hằng năm; hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi ngân sách nhà nước cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Hai là, kế thừa, sửa đổi, bổ sung, đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan, HĐND và UBND các cấp, các cơ quan, đơn vị về đầu tư công; trong đó đặc biệt là về trách nhiệm của các Bộ, cơ quan, địa phương và các đơn vị, tổ chức có liên quan trong việc ban hành, hướng dẫn tiêu chí, tổ chức thực hiện đánh giá hiệu quả đầu tư chương trình, nhiệm vụ, dự án, xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, quản lý sử dụng vốn và vận hành, khai thác sau khi hoàn thành đầu tư.

Ba là, giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung (hiện quy định tại Luật Đầu tư công) để chủ động, linh hoạt trong điều hành, như: Tiêu chí và điều chỉnh tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư chương trình, dự án (trừ các chương trình, dự án thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội); trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án; gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án; hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu về đầu tư công…

Bốn là, sửa đổi một số nội dung về quản lý ngân sách nhà nước để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, như phân bổ và sử dụng số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, tăng thu và dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn chi ngân sách nhà nước và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn; cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giảm số lượng báo cáo, chi phí tuân thủ.

Bảo đảm hợp nhất phải khắc phục được sự giao thoa, bất cập, chồng chéo

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn cho biết, tán thành sự cần thiết, căn cứ chính trị, cơ sở pháp lý, căn cứ thực tiễn ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Hữu Toàn trình bày Báo cáo ý kiến về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: Quochoi.vn

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị việc xây dựng dự án Luật cần bám sát các quan điểm, theo đó việc hợp nhất hai Luật cần được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công; bảo đảm hợp nhất phải thực sự khắc phục được sự giao thoa, bất cập, chồng chéo giữa hai Luật; đồng thời quy định thống nhất quy trình quản lý lập dự toán, phân bổ, thực hiện, quyết toán ngân sách nhà nước và đầu tư công.

Bảo đảm hợp nhất, phù hợp với quy định của Hiến pháp, chủ trương của Đảng về vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, tính chủ động của ngân sách địa phương; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm trong quản lý ngân sách nhà nước, phân bổ đầu tư công 5 năm, hằng năm trên nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm"; phân cấp nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ được giao.

Dự thảo Luật cần hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư công theo hướng quản lý dựa trên kết quả và hiệu quả sử dụng vốn. Trong đó, quy định rõ nguyên tắc phân bổ vốn trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội đối với các chương trình, dự án; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người đứng đầu trong việc bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Việc sửa đổi Luật cần được thực hiện trên cơ sở tổng kết thi hành Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công; đánh giá đúng nguyên nhân các tồn tại, bất cập; đề xuất giải pháp phù hợp khắc phục những hạn chế, điểm nghẽn đã được nhận diện và đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan.

Về những nội dung định hướng lớn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; thống nhất quy trình phân bổ và giao dự toán ngân sách nhà nước với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm; thống nhất chủ trương ban hành một Nghị quyết chung về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước đồng bộ giữa phân bổ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Với các nội dung về phân cấp, phân quyền, cơ quan chủ trì thẩm tra nhất trí với quy định trong dự thảo Luật các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Đối với đầu tư công, Quốc hội quy định về tiêu chí, trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia. Đối với dự án nhóm A, B, C, giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong quá trình tổ chức thực hiện.

Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cũng thống nhất chủ trương phân cấp cho UBND cấp tỉnh quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương, phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động, linh hoạt trong điều hành, góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công và hiệu quả sử dụng vốn. Đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định rõ điều kiện, phạm vi áp dụng, trách nhiệm của UBND và cơ chế báo cáo, giám sát của HĐND nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, không làm giảm hiệu quả kiểm soát việc sử dụng ngân sách nhà nước.

Với các nội dung sửa đổi, bổ sung, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đồng tình với chủ trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định về phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước; về sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước; sử dụng quỹ dự trữ tài chính; cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công; xử lý tăng, giảm thu chi so với dự toán trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước; chuyển nguồn ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, cơ quan chủ trì thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ, rà soát, nghiên cứu hoàn thiện quy định chặt chẽ về các điều khoản cụ thể trong Luật, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch, khả thi, bảo đảm Luật sau khi ban hành thực sự tháo gỡ được điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực nhà nước Ngân sách Nhà nước.

Tường Minh