ĐBQH Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An): Gắn phân cấp, phân quyền với kỷ luật tài khóa

Quang cảnh Tổ 7 gồm Đoàn ĐBQH Nghệ An và Lâm Đồng) thảo luận tổ

Tích hợp quy trình, khắc phục đầu tư dàn trải

Tán thành định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) nhấn mạnh: Việc xây dựng Luật đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

ĐBQH Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) phát biểu

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, việc hợp nhất không nên chỉ là ghép nối cơ học các quy định hiện hành mà phải tạo ra thay đổi thực chất trong quản lý nguồn lực công. Thực tế vẫn còn tình trạng quyết định đầu tư chưa sát khả năng cân đối, bố trí vốn dàn trải, chất lượng đầu tư còn thấp. Vì vậy, Luật cần hình thành một quy trình quản lý thống nhất, đơn giản hóa thủ tục, đồng thời nâng cao kỷ luật tài khóa và trách nhiệm cá nhân; phân cấp mạnh phải đi cùng kiểm soát, trách nhiệm giải trình và giám sát.

Đại biểu tán thành tích hợp quy trình lập, phân bổ và giao kế hoạch đầu tư công hằng năm vào quy trình dự toán ngân sách nhà nước. Quy định này sẽ khắc phục tình trạng một nguồn vốn đầu tư công cùng lúc chịu sự điều chỉnh của hai hệ thống quy phạm và hai quyết định giao vốn riêng biệt; qua đó bảo đảm tính kịp thời, tăng kỷ luật tài khóa và tạo sự linh hoạt trong điều hành.

Việc điều chỉnh trong quá trình thực hiện không được làm thay đổi mục tiêu, lĩnh vực chi đã được Quốc hội, HĐND quyết định. Đối với những dự án giải ngân thấp hoặc phải điều chỉnh nhiều lần do nguyên nhân chủ quan, đại biểu đề nghị bổ sung quy định hoàn thành việc giao dự toán trước ngày 31/12 của năm trước, tạo điều kiện để chủ đầu tư triển khai, giải ngân ngay từ đầu năm ngân sách, thay vì phải chờ các thủ tục phê duyệt song song kéo dài.

Về phân bổ vốn hằng năm, đại biểu đề nghị tuân thủ nghiêm các điều kiện tại Điều 62 của dự thảo, nhất là thời gian bố trí vốn: dự án nhóm A không quá 6 năm, nhóm B không quá 4 năm và nhóm C không quá 3 năm. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải và nợ đọng xây dựng cơ bản.

Đối với nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại tại Điều 71, dự thảo giao Chính phủ, UBND chủ động quyết định sử dụng để thực hiện nhiệm vụ cấp bách, ứng phó tình trạng khẩn cấp và ổn định kinh tế vĩ mô. Đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc, điều kiện, thứ tự ưu tiên; đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình và công khai việc sử dụng các nguồn tài chính này.

Phân cấp gắn với kiểm soát, giám sát

Liên quan đến kế hoạch đầu tư công 5 năm, đại biểu Vũ Thị Lan Anh tán thành hướng phân cấp cho Chính phủ quyết định phân bổ nguồn lực nhằm rút ngắn thời gian, tăng tính chủ động và linh hoạt trong điều hành. Tuy nhiên, các quy định tại Điều 25 và khoản 3 Điều 50 cần phân định rõ thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ, nhất là trong sử dụng, phân bổ nguồn dự phòng chung; đồng thời bổ sung cơ chế báo cáo, giám sát để việc phân cấp không làm giảm vai trò quyết định và giám sát của Quốc hội.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tham gia thảo luận tổ

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 50 cần được hoàn thiện theo hướng Quốc hội quyết định tổng mức, nguyên tắc, mục tiêu và lĩnh vực ưu tiên sử dụng nguồn dự phòng chung của kế hoạch đầu tư công 5 năm. Trên cơ sở đó, Chính phủ quyết định phân bổ cụ thể cho từng chương trình, dự án trong phạm vi Quốc hội đã quyết định; đồng thời báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kết quả phân bổ, sử dụng nguồn dự phòng theo định kỳ hoặc khi phát sinh trường hợp đặc biệt.

Việc phân định như vậy vừa bảo đảm tính chủ động trong điều hành, vừa giữ vững vai trò quyết định và giám sát của Quốc hội. Nếu không xác định rõ tiêu chí, phạm vi và thẩm quyền của từng cấp trong sử dụng, phân bổ nguồn dự phòng chung thì có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Đối với tiêu chí phân loại dự án tại điểm a khoản 2 Điều 75, đại biểu cho rằng, việc xác định dự án nhóm A, B, C ảnh hưởng trực tiếp đến thẩm quyền quyết định đầu tư, trình tự, thủ tục và cơ chế quản lý dự án. Vì vậy, Luật cần quy định rõ nguyên tắc và các tiêu chí cơ bản; Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi được Luật giao, bảo đảm tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tại phiên thảo luận tổ

Về đối tượng đầu tư công, đại biểu đánh giá quy định tại khoản 7 Điều 6 cho phép bố trí vốn ngân sách địa phương để thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội là bước đột phá, trao thêm quyền chủ động cho địa phương trong thực hiện các mục tiêu an sinh xã hội, giảm nghèo và tạo việc làm.

Tuy nhiên, dự thảo cần phân định rõ trường hợp chính sách an sinh xã hội được thực hiện bằng vốn đầu tư thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội theo Điều 6 và trường hợp sử dụng chi thường xuyên cho nhiệm vụ bảo đảm xã hội theo khoản 2 Điều 39. Nếu thiếu tiêu chí phân định, địa phương có thể sử dụng vốn không đúng bản chất, làm sai lệch chỉ số cơ cấu chi đầu tư phát triển.

Dự thảo cũng giao HĐND cấp tỉnh quy định cơ chế, chính sách tín dụng cụ thể. Theo đại biểu, nếu mỗi địa phương quy định khung lãi suất và điều kiện vay khác nhau mà thiếu mức trần chung thì có thể dẫn đến thiếu thống nhất, thậm chí cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương trong thu hút lao động và hỗ trợ đối tượng yếu thế. Vì vậy, Chính phủ cần quy định mức trần chung để các địa phương có cơ sở cụ thể hóa và thực hiện.

Liên quan đến giải thích từ ngữ, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi đầu tư công trong Luật có bao gồm chi đầu tư từ một số nguồn ngoài ngân sách nhà nước, trong đó có nguồn vốn tự có của đơn vị sự nghiệp tự chủ hoàn toàn, hay không. Nếu thuộc phạm vi điều chỉnh, các nguồn này sẽ liên quan đến việc tổng hợp, lập và chấp hành dự toán ngân sách trình Quốc hội, HĐND các cấp, đồng thời tác động đến lịch biểu của chu trình ngân sách.

Về kỹ thuật văn bản, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị sắp xếp các khái niệm tại phần giải thích từ ngữ theo thứ tự chữ cái, bảo đảm tính khoa học, thuận tiện cho việc tra cứu và áp dụng.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy