Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Cần cơ chế tài chính, ngân sách riêng cho đô thị đặc biệt

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại tổ, sáng 19-8. Ảnh: QP

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) nhằm giải quyết căn bản điểm nghẽn thể chế, đồng bộ với Luật Đầu tư công và đổi mới, đáp ứng nhu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) cần khắc phục tình trạng lồng ghép cứng nhắc. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, mô hình ngân sách lồng ghép hiện đang khiến quy trình phê duyệt kéo dài tầng nấc, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương, tạo rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư với tình trạng không thể dùng chi thường xuyên để sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc chuẩn bị dự án đầu tư, gây ách tắc giải ngân diện rộng.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, chính sách trọng tâm của dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là phải đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương, hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu, phân định rõ ràng giữa nguồn thu ngân sách trung ương hưởng 100%, ngân sách địa phương hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm, tăng tính chủ động cho các đô thị động lực.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đề nghị cần linh hoạt hóa ranh giới giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên; cho phép sử dụng kinh phí thường xuyên cho các nhiệm vụ mang tính chất đầu tư quy mô nhỏ như cải tạo, nâng cấp, mở rộng, sửa chữa tài sản công hiện có, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc. Lập, thẩm định quy hoạch và chuyển đầu tư dự án cần phân định dựa trên bản chất, mục tiêu thay vì trên nguồn vốn áp dụng.

Cùng với đó, cần thực hiện trên nguyên tắc vốn đầu tư công tập trung cho các dự án hạ tầng lớn, tạo năng lực sản xuất mới; còn chi thường xuyên phục vụ duy trì vận hành và nâng cao hiệu suất tài sản hiện có.

Quang cảnh phiên thảo luận tổ sáng 19-8 tại Đoàn thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: QP

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng cho rằng cần chuyển đổi sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra, chuyển từ phân bổ theo chứng từ đầu vào sang giao vốn theo KPI. Về đầu ra, Trung ương chỉ kiểm soát trần ngân sách, chỉ tiêu kết quả thì thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách là các bộ, ngành, UBND cấp tỉnh phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi nguồn lực được giao.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị hoàn thiện cơ chế phân bổ chương trình mục tiêu quốc gia, vốn bổ sung có mục tiêu, phải áp dụng cơ chế giao vốn trọn gói, không phân bổ chi tiết đến từng dự án nhỏ lẻ.

Quan tâm đến cơ chế tài khóa cho các đô thị đặc biệt như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, hai đô thị đóng vai trò đầu tàu kinh tế, đóng góp từ 40% đến 50% tổng thu ngân sách cả nước nhưng đang đối mặt với những thách thức về tài khóa lớn, tỷ lệ giữ lại ngân sách thấp so với quy mô kinh tế.

“Mặc dù đã được cải thiện tỷ lệ phân chia vốn ngân sách nhưng vẫn tạo áp lực rất lớn khi hai thành phố đều đang giải quyết bài toán về hạ tầng đô thị, ngập úng, ùn tắc giao thông, mạng lưới an sinh xã hội cho hàng triệu lao động, dân cư”, Chủ tịch Quốc hội nói và cho rằng, nguồn vốn ngân sách truyền thống chỉ đáp ứng được khoảng 20% đến 30% nhu cầu, thẩm quyền huy động và quyết định tài chính còn bị bó hẹp; khung pháp lý chung về trần nợ vay, quyền ban hành lệ phí hay thí điểm các mô hình tài chính mới như TOD, tín chỉ carbon thường vướng vào các luật chuyên ngành.

Trên cơ sở nhận định trên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đưa ra 3 đề xuất. Trong đó, quá trình hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước với Luật Đầu tư công phải thiết kế một chương riêng về tài chính ngân sách cho đô thị đặc thù; chuyển phương thức kiểm soát từ tiền kiểm trần nợ sang hậu kiểm chỉ số an toàn tài khóa; ổn định dài hạn tỷ lệ điều tiết tỷ lệ phần trăm giữ lại ngân sách của Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, ít nhất bằng hai thời kỳ ổn định ngân sách là 10 năm để hai thành phố chủ động cân đối nguồn lực, cam kết tài chính quốc tế và thực hiện các dự án theo phương thức PPP quy mô lớn.

Tiến Thành