Cơ chế tài chính đặc thù phải linh hoạt, bảo mật nhưng chặt chẽ

Đánh giá đầy đủ tác động trong những tình huống phức tạp

Qua nghiên cứu hồ sơ dự án Luật và Báo cáo giải trình, tiếp thu của Bộ Tài chính, ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) đánh giá cao tinh thần cầu thị và sự chuẩn bị công phu của Ban soạn thảo.

Theo đại biểu, việc hợp nhất và hoàn thiện Luật Ngân sách nhà nước không đơn thuần là kỹ thuật hợp nhất văn bản, mà là một bước ngoặt để tái cơ cấu thể chế tài chính công, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ tới quản trị tài chính công, quản trị đầu tư công và tác động trực tiếp, toàn diện, sâu sắc tới quản trị quốc gia.

ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) phát biểu

Với phạm vi tác động như vậy, dự án Luật cần tiếp tục được nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá đầy đủ trước khi trình Quốc hội.

Phân tích từ thực tiễn quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước, đại biểu cho rằng: đối với các nhiệm vụ thường xuyên và nhiệm vụ đầu tư đã có kế hoạch, dự toán, được phân bổ từ đầu năm, dù quy mô lớn, việc tổ chức thực hiện không phải là vấn đề quá khó khăn.

Vướng mắc thường phát sinh khi xuất hiện tình huống đột xuất, khó khăn hoặc nhiệm vụ có tính chất đặc thù. Vì vậy, khi xây dựng Luật, cần đánh giá đầy đủ tác động trong những thời điểm xã hội hoặc quốc gia xuất hiện tình huống phức tạp, bao gồm cả các thách thức an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham gia thảo luận tổ

Từ thực tiễn quốc phòng, an ninh gắn với đối ngoại và quan điểm “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”, ĐBQH Ngô Nam Cường đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu kỹ năm nhóm vấn đề trọng tâm.

Nhóm vấn đề thứ nhất là mối quan hệ giữa yêu cầu bảo mật trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại với nguyên tắc công khai ngân sách tại Điều 9 và Điều 96. Theo đại biểu, khoản 1 Điều 9 xác định nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước phải bảo đảm công khai, minh bạch. Tuy nhiên, các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại có những nội dung thuộc phạm vi bí mật nhà nước.

Trong khi đó, dự thảo Luật chưa phân định rõ các khoản mục ngân sách được phép công khai với những khoản mục cần được quản lý theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước... Điều này có thể dẫn đến lúng túng khi thực hiện kiểm toán, quyết toán và giải trình với các cơ quan giám sát.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc xử lý đối với các khoản chi thuộc lĩnh vực đặc thù; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể phạm vi, danh mục được công khai và danh mục được bảo vệ theo quy định của pháp luật. Điều 96 về công khai ngân sách cũng cần thể hiện rõ yêu cầu bảo vệ thông tin thuộc phạm vi bí mật nhà nước.

Nhóm vấn đề thứ hai là sự thiếu thống nhất trong quy định về nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và đối ngoại khẩn cấp khi sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính tại Điều 11 và Điều 12.

Khoản 2 Điều 11 quy định dự phòng ngân sách nhà nước được sử dụng khi có nhiệm vụ quan trọng về quốc phòng, an ninh. Trong khi đó, khoản 2 Điều 12 quy định quỹ dự trữ tài chính được sử dụng cho nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh... Theo đại biểu, dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính đều là các nguồn lực đặc biệt được sử dụng trong trường hợp đột xuất. Sự khác nhau trong cách diễn đạt, nhất là việc có hay không từ “quan trọng” có thể dẫn đến lúng túng khi xác định nguồn lực và trách nhiệm xử lý nhiệm vụ phát sinh.

Do đó, Ban soạn thảo cần rà soát, chuẩn hóa và đồng bộ thuật ngữ tại khoản 2 Điều 11 và khoản 2 Điều 12 theo hướng áp dụng thống nhất đối với nhiệm vụ đột xuất, cấp bách; không phân chia theo mức độ định tính, bảo đảm khả năng ứng phó kịp thời trong các tình huống khẩn cấp.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng dự phiên thảo luận Tổ

Nhóm vấn đề thứ ba liên quan đến thẩm quyền điều chỉnh dự toán ngân sách của chính quyền địa phương khi có yêu cầu cấp bách tại Điều 64.

Khoản 3 Điều 64 quy định UBND các cấp quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách địa phương khi có yêu cầu cấp bách về quốc phòng, an ninh. Theo đại biểu, trong điều kiện chính quyền địa phương được tổ chức theo mô hình hai cấp, việc giao UBND cấp xã thẩm quyền điều chỉnh dự toán đối với các nhiệm vụ có tính chất đặc thù chưa phù hợp với thực tiễn tổ chức thực hiện và chưa thống nhất với Điều 32 của dự thảo Luật.

Đại biểu đề nghị rà soát, chỉnh lý khoản 3 Điều 64 theo hướng chỉ giao thẩm quyền này cho UBND cấp tỉnh. Sau khi quyết định, UBND cấp tỉnh báo cáo Thường trực HĐND cùng cấp và trình HĐND tại kỳ họp gần nhất. Quy định như vậy sẽ bảo đảm sự chỉ đạo tập trung, thống nhất và phù hợp với phân cấp quản lý ngân sách hiện hành.

Hoàn thiện cơ chế đặc thù, bảo đảm tính khả thi

Nhóm vấn đề thứ tư là cơ chế linh hoạt về thời gian bố trí vốn đối với một số dự án, công trình có tính chất đặc thù tại Điều 56, Điều 61 và Điều 64. Theo đại biểu, việc tuân thủ trình tự, thủ tục khi sử dụng, điều chỉnh ngân sách nhà nước là yêu cầu bắt buộc. Tuy nhiên, một số dự án, công trình mang tính chiến lược, lâu dài nhưng quá trình triển khai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan và thủ tục phối hợp liên quan. Nếu áp dụng cứng nhắc một mốc thời gian cố định có thể gây khó khăn trong thực hiện.

Vì vậy, dự thảo Luật cần nghiên cứu quy định ngoại lệ phù hợp đối với một số dự án có tính chất đặc thù; đồng thời phân định rõ thẩm quyền điều chỉnh tiến độ bố trí vốn theo tình hình thực tế.

Đối với những tình huống cấp bách, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế xử lý linh hoạt, kịp thời nhưng phải gắn với điều kiện, thẩm quyền, trình tự kiểm soát và trách nhiệm giải trình chặt chẽ.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tổ

Nhóm vấn đề thứ năm liên quan đến cơ chế tài chính đối với đất quốc phòng, an ninh và yêu cầu bảo mật dữ liệu tại Điều 9, Điều 13 và Điều 16. Đại biểu cho rằng, một số khoản thu phát sinh từ việc sắp xếp, xử lý đất quốc phòng, an ninh rất khó được lập dự toán chính xác ngay từ đầu năm. Việc bắt buộc phải có dự toán mới được chi có thể ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các nhiệm vụ liên quan.

Vì vậy, Điều 9 và Điều 13 cần nghiên cứu cơ chế tài chính phù hợp đối với các khoản thu phát sinh trong năm, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vừa bảo đảm quản lý, kiểm soát và quyết toán chặt chẽ.

Đối với cơ sở dữ liệu số và an ninh mạng tại Điều 16, đại biểu lưu ý cần có cơ chế phân luồng, bảo mật phù hợp đối với dữ liệu tài chính, ngân sách thuộc phạm vi bí mật nhà nước; đồng thời bảo đảm an toàn thông tin mạng trong quá trình chuyển đổi số.

Khẳng định ngân sách nhà nước là nguồn lực thực tế bảo đảm sức mạnh tổng hợp của quốc gia, ĐBQH Ngô Nam Cường nhấn mạnh, việc thiết kế các cơ chế tài chính đặc thù, linh hoạt, bảo mật nhưng chặt chẽ trong dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sẽ tạo hành lang pháp lý để các cơ quan thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.

Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo và các ĐBQH tiếp tục nghiên cứu, đóng góp ý kiến sâu sắc hơn, bảo đảm chất lượng dự thảo Luật và khả năng thực thi hiệu quả khi phát sinh tình huống.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy