Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá, luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử

Đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán

Tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Dự án luật dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10. Nếu được thông qua, luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Tại dự thảo tờ trình, cơ quan soạn thảo cho biết, sau 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt một số kết quả đáng khích lệ.

Cụ thể, tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm từ 23,8% (năm 2010) xuống 20,8% (năm 2021). Tỷ lệ phơi nhiễm thụ động với khói thuốc tại hộ gia đình, nơi công cộng và nơi làm việc cũng giảm đáng kể.

Tuy nhiên, theo Bộ Y tế, những thành quả này đang bị đe dọa bởi sự gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đặc biệt trong giới trẻ. Trong khi luật hiện hành năm 2012 chưa hề có định nghĩa hay quy định cấm đối với hai nhóm sản phẩm này.

Việt Nam hiện vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 khu vực ASEAN.

Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được WHO trích dẫn, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm, trong đó 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động.

Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cho sức khỏe chiếm tới 1,14% GDP năm 2022, với tổng chi phí y tế ước tính 108,7 nghìn tỷ đồng.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 173/2024/QH15 đã quy định cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người. Đồng thời, Luật Đầu tư cũng đã đưa hai loại sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh.

Tuy nhiên, quy định này chưa được luật hóa, khiến việc thực thi ở một số khâu, đặc biệt là xử lý linh kiện, bộ phận rời và tinh dầu dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử, còn gặp khó khăn.

Vì thế, dự thảo luật lần này đề xuất bổ sung đầy đủ các khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và thuốc lá khác (gồm cả các sản phẩm chứa nicotine dạng túi ngậm, dạng hít, shisha...).

Đồng thời, quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm bao gồm cả việc sản xuất, mua bán, xuất nhập khẩu thiết bị điện tử, cụm linh kiện, linh kiện rời và dung dịch dùng để lắp ráp các sản phẩm này.

Cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng

Theo số liệu từ Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), số ca cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã giảm khoảng 70% trong 10 tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực so với cùng kỳ trước đó.

Trước lệnh cấm, trung bình mỗi tháng có 5-6 ca cấp cứu liên quan (120 ca trong 22 tháng), một số trường hợp bị tổn thương não nghiêm trọng; sau lệnh cấm, con số này giảm còn 1-2 ca/tháng.

Việc quảng cáo công khai sản phẩm bởi người có ảnh hưởng và bán công khai tại cửa hàng cũng giảm mạnh, gần như chấm dứt sau các đợt thanh tra, xử phạt.

Bộ Công an cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Từ năm 2020 đến quý I/2024 (trước Nghị quyết 173), lực lượng công an cả nước phát hiện, xử lý 728 vụ với 883 đối tượng liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Trong khi đó, trong 10 tháng đầu năm 2025 (sau khi lệnh cấm có hiệu lực), con số này giảm mạnh. Lực lượng chức năng chỉ phát hiện 5 vụ, trong đó 2 vụ bị khởi tố với 17 bị can.

Những kết quả trên cho thấy lệnh cấm theo Nghị quyết 173 đang tạo ra những tác động tích cực.

Quy định hiện hành tại Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 chỉ giới hạn việc trưng bày thuốc lá tại các đại lý, điểm bán lẻ ở mức "không quá một bao, một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu", nghĩa là vẫn cho phép trưng bày.

Dự thảo Luật lần này đề xuất cấm hoàn toàn mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá, bao bì thuốc lá, hình ảnh sản phẩm hoặc bất kỳ hình thức nhận diện nhãn hiệu nào tại điểm bán khiến người tiêu dùng có thể nhìn thấy.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chính sách cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán có thể tạo ra tác động đáng kể. Tính đến năm 2024, 59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Nhiều nghiên cứu tại New Zealand, Ireland, Canada, Australia và các quốc gia châu Âu ghi nhận mức độ trẻ em nhìn thấy thuốc lá, nhận diện thương hiệu và nguy cơ thử hút giảm sau khi chính sách được áp dụng.

Theo Bộ Y tế, hai chính sách trên nằm trong tổng thể sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, hướng tới thực hiện các mục tiêu quốc gia về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Mục tiêu cuối cùng không chỉ giảm số người hút thuốc hôm nay, mà còn ngăn một thế hệ mới bắt đầu sử dụng thuốc lá.

An Nhiên