TP. Đồng Nai: Định hình cực tăng trưởng mới từ sân bay, cảng biển và logistics

Long Thành - hạt nhân của không gian phát triển mới

Sân bay Long Thành dự kiến được đưa vào khai thác cuối năm 2026. Ảnh: Văn Dũng

Năm 2026 được xem là năm bản lề, mở ra một giai đoạn phát triển mới đối với TP. Đồng Nai. Sân bay Long Thành dự kiến đưa vào khai thác cuối năm nay, trong khi đường Vành đai 3 qua TP. Đồng Nai và cao tốc Bến Lức - Long Thành đang được đẩy nhanh tiến độ. Khi các công trình kết nối từng bước hoàn thiện, sân bay sẽ không còn là một đầu mối giao thông đơn lẻ mà được đặt trong mạng lưới liên kết với các khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm đô thị của vùng.

Quan trọng hơn, không gian kinh tế xung quanh Long Thành đang được định hình theo hướng mới. Khu vực sân bay không chỉ phát triển các hoạt động trực tiếp phục vụ hàng không mà còn mở rộng sang logistics, thương mại quốc tế, công nghiệp hỗ trợ và các ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP. Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 xác định Đồng Nai phát triển theo mô hình đô thị sân bay, đô thị ven sông, đa trung tâm; lấy Long Thành làm hạt nhân phát triển kinh tế hàng không, công nghiệp hàng không và logistics.

Định hướng này đặt sân bay Long Thành vào vị trí trung tâm trong việc tổ chức lại không gian kinh tế của Đồng Nai. Theo đó, giá trị của sân bay không chỉ được đo bằng năng lực vận chuyển hành khách, hàng hóa mà còn ở khả năng tạo ra một hệ sinh thái sản xuất, thương mại, dịch vụ và đô thị xung quanh.

Nút giao Long Thành kết nối giữa cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây với cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu. Ảnh: Văn Dũng

Tại Diễn đàn “Xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh - Động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ”, tổ chức tại TP. Đồng Nai cuối tháng 7 vừa qua, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Đồng Nai Nguyễn Kim Long cho biết, địa phương sẽ tìm giải pháp khai thác hiệu quả những lợi thế mới.

Theo đó, TP. Đồng Nai tiếp tục sàng lọc dòng vốn đầu tư, ưu tiên các dự án có công nghệ hiện đại, giá trị gia tăng cao và khả năng liên kết với hệ sinh thái sản xuất - logistics; từng bước hạn chế cách thu hút đầu tư dựa nhiều vào sử dụng đất nhưng giá trị đóng góp chưa tương xứng.

Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch từ mục tiêu mở rộng quy mô công nghiệp sang nâng cao chất lượng tăng trưởng. Trong bối cảnh dư địa đất đai ngày càng hạn chế, hiệu quả sử dụng đất, hàm lượng công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị trở thành những tiêu chí quan trọng trong lựa chọn dự án.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải nhận định, TP. Đồng Nai sở hữu lợi thế khác biệt khi đồng thời có hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy và lợi thế logistics hàng không từ Sân bay Long Thành. Vì vậy, địa phương cần hướng tới mục tiêu đưa khu vực sân bay trở thành điểm trung chuyển hàng hóa quan trọng của cả nước và khu vực.

Nếu được tổ chức tốt, hàng hóa từ các khu công nghiệp có thể được tập kết, lưu trữ, phân phối và vận chuyển tới cảng biển hoặc sân bay bằng nhiều phương thức khác nhau. Khi đó, TP. Đồng Nai không chỉ giữ vai trò là một trung tâm sản xuất công nghiệp mà còn có điều kiện tham gia sâu hơn vào các khâu logistics, lưu chuyển và phân phối hàng hóa - những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Kết nối hàng không - cảng biển - công nghiệp thành hệ sinh thái

Cảng Phước An, một trong những cực tăng trưởng tiềm năng của TP. Đồng Nai. Ảnh: HAC

Nếu sân bay Long Thành được xác định là cửa ngõ hàng không quốc tế thì cảng Phước An có thể trở thành một mắt xích quan trọng của cửa ngõ hàng hải. Cùng với hệ thống cao tốc, đường vành đai và giao thông đường thủy, hai đầu mối này tạo nền tảng để TP. Đồng Nai hình thành chuỗi logistics đa phương thức.

TP. Đồng Nai đang định hướng phát triển các trung tâm logistics, cảng cạn ICD, trong đó có những trung tâm gắn với sân bay Long Thành và khu vực Cảng Phước An. Khi các mắt xích được đầu tư đồng bộ, hàng hóa từ các khu công nghiệp có thể được tập kết, phân loại và phân phối ngay trong hệ thống logistics của địa phương trước khi vận chuyển bằng đường biển hoặc đường hàng không.

Đây cũng là điều kiện để giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển và nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Xa hơn, một mạng lưới logistics hoàn chỉnh có thể tạo sức hút đối với các doanh nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, thương mại quốc tế và các ngành dịch vụ phục vụ chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, cấu trúc tăng trưởng mới của TP. Đồng Nai không chỉ tập trung ở khu vực phía Nam. Không gian phía Bắc còn nhiều dư địa cho phát triển công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu và năng lượng. Đây là cơ hội để địa phương tổ chức lại không gian sản xuất theo hướng cân bằng hơn, thay vì tiếp tục mở rộng công nghiệp theo phương thức truyền thống.

Để những lợi thế trên chuyển hóa thành động lực tăng trưởng thực chất, hạ tầng cần đi cùng với việc nâng cao năng lực của cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu chỉ thu hút những tập đoàn quy mô lớn nhưng doanh nghiệp địa phương không cải thiện năng lực công nghệ, quản trị, chất lượng nhân lực và khả năng tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng được giữ lại tại địa phương sẽ khó tương xứng với tiềm năng.

Bởi vậy, cùng với thu hút các nhà đầu tư chiến lược, Đồng Nai cần ưu tiên phát triển công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, vật liệu mới, logistics, dịch vụ hàng không và những ngành trực tiếp phục vụ chuỗi cung ứng. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và phân phối toàn cầu.

TP. Đồng Nai đang đứng trước một cấu trúc phát triển khác trước, trong đó sân bay, cảng biển, đường cao tốc, khu công nghiệp và đô thị không tồn tại như những cấu phần riêng lẻ mà cần được kết nối trong một hệ sinh thái thống nhất.

Khi hàng không, cảng biển, logistics, công nghiệp, thương mại và đô thị cùng vận hành trong một không gian liên kết, lợi thế về vị trí và hạ tầng mới có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh, tạo nên một cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ.

Nghị quyết 16 ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị đặt ra 3 cột mốc cho TP. Đồng Nai, trong đó đến năm 2035 Đồng Nai trở thành đô thị sân bay và trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hàng không. Ảnh đồ họa

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai Nguyễn Văn Út yêu cầu các đơn vị, địa phương phải đổi mới cách thức và giải pháp thực hiện nhiệm vụ; tạo đột phá tăng trưởng trên tinh thần thay đổi tư duy làm việc, chủ động dẫn dắt, khai thác những cơ hội và lợi thế của địa phương, thay vì chỉ tập trung giải quyết các vấn đề tồn đọng.

Trong đó, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, tháo gỡ các điểm nghẽn và tăng hiệu quả thực thi của bộ máy được xác định là những yếu tố đặc biệt quan trọng. Bởi cơ hội từ hạ tầng chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được đặt trong một môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và có khả năng đáp ứng nhanh nhu cầu của doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Với Long Thành làm hạt nhân, cảng Phước An kết nối cửa ngõ hàng hải và hệ thống giao thông liên vùng ngày càng hoàn thiện, bài toán của TP. Đồng Nai trong giai đoạn mới không còn đơn thuần là có thêm bao nhiêu dự án đầu tư, mà là làm thế nào kết nối hiệu quả các nguồn lực để tạo ra giá trị lớn hơn. Đây chính là nền tảng để TP. Đồng Nai chuyển từ lợi thế về vị trí, hạ tầng sang lợi thế về năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng.

Văn Dũng