Những 'lớp phòng tuyến' pháp lý ngăn chặn thuốc lá điện tử xâm nhập thị trường Việt Nam

Những năm gần đây, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xuất hiện ngày càng nhiều dưới các hình thức tinh vi. Sản phẩm này thường được thiết kế nhỏ gọn, nhiều màu sắc, mùi vị và có thể dễ dàng che giấu trong các loại hàng hóa thông thường, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, phát hiện.

Trước nguy cơ các sản phẩm thuốc lá mới lan rộng, đặc biệt trong giới trẻ, thời gian qua, nhiều văn bản nhằm ngăn chặn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xâm nhập Việt Nam đã được ban hành. Dấu mốc quan trọng nhất là Nghị quyết số 173/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 30/11/2024 về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV. Đây là lần đầu tiên có văn bản của Quốc hội quyết nghị cấm toàn diện đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tạo cơ sở để các cơ quan nhà nước hoàn thiện hệ thống quy định và tổ chức thực thi trên phạm vi cả nước.

Theo Nghị quyết, từ ngày 1/1/2025, Việt Nam cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các loại khí, chất gây nghiện, gây hại cho sức khỏe con người.

Điểm đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết không chỉ dừng ở hoạt động sản xuất, kinh doanh hay nhập khẩu mà còn mở rộng đến cả hành vi sử dụng, thể hiện cách tiếp cận quản lý toàn diện đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Để cụ thể hóa các yêu cầu của Nghị quyết số 173/2024/QH15, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1665/QĐ-TTg ngày 5/8/2025 về Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết.

Kế hoạch xác định nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm như đẩy mạnh tuyên truyền về tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; rà soát, sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật; tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm; đồng thời phân công rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành và địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.

Mới đây, ngày 22/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương. Một trong các nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định về hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu. Trong đó, Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Quản lý ngoại thương, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đã được bổ sung vào Danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để cơ quan hải quan và các lực lượng chức năng kiểm soát ngay từ cửa khẩu, hạn chế nguồn hàng xâm nhập vào thị trường Việt Nam thông qua hoạt động xuất nhập khẩu hợp pháp.

Ngoài ra, để ngăn chặn thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xâm nhập Việt Nam, ngày 22/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 160/NQ-CP của Chính phủ về thông qua chính sách của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Theo đó, có hai chính sách lớn của dự án Luật thống nhất thông qua. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Đây là những chính sách thể hiện rõ quan điểm quản lý chủ động, kiên quyết và có trách nhiệm. Không thể chỉ chờ đến khi hậu quả sức khỏe đã xảy ra mới can thiệp. Điều cần thiết hơn là nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát từ đầu vào, không để những sản phẩm mới, phương thức tiếp thị mới và hình thức kinh doanh mới làm phát sinh khoảng trống pháp lý, đặc biệt là trong việc lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc vào nicotine.

Có thể thấy, từ Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đến các kế hoạch, nghị định, Nghị quyết của Chính phủ đã hình thành một hệ thống "phòng tuyến" pháp lý nhiều tầng đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Chuỗi chính sách này không chỉ kiểm soát nguồn hàng ngay từ biên giới, siết chặt quản lý trên thị trường nội địa mà còn tạo cơ sở để xử lý các hành vi vi phạm, nâng cao hiệu quả thực thi các văn bản quy phạm pháp luật. Đây là nền tảng quan trọng nhằm ngăn chặn thuốc lá điện tử quay trở lại thị trường Việt Nam, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh, thiếu niên.

Thanh Hà